Trong lá thư gửi cho ban quản trị Satyam, chủ tịch B. Ramalinga Raju thú nhận 94% số tiền mặt ghi trong sổ sách của công ty, tương đương 1 tỉ USD, chỉ là “tiền vẽ”.

Phóng to

Ông B. Ramalinga Raju, người sáng lập Satyam và là tác giả cú lừa 1 tỉ USD - Ảnh: Reuters

Theo Hãng tin Reuters, ông B. Rama Raju, giám đốc điều hành Satyam và là em trai của ông Ramalinga Raju, cũng đã từ chức. Chủ tịch Raju cho biết trong nhiều quý liên tiếp, ông đã khai khống lợi nhuận của Satyam ở mức 20% so với con số trung bình và khoảng 3% trên thực tế như quý 3-2008. Thông báo của ông Raju lập tức kéo giá cổ phiếu Satyam sụt gần 80% trên thị trường chứng khoán Mumbai, xuống chỉ còn 40 rupee và 92% trên sàn giao dịch New York, chỉ còn 82 cent, đưa tổng giá trị cổ phiếu Satyam từ 7 tỉ USD tụt xuống chỉ còn 550 triệu USD. Cú sốc này khiến thị trường Mumbai rung chuyển và sụt 7,3%.

Cưỡi lưng cọp

Theo Reuters, trong lá thư ông Raju cho biết ban đầu cú lừa khổng lồ này bắt đầu từ nỗ lực “làm sạch” một sự khác biệt nhỏ trong sổ sách kế toán, nhưng đã phình ra đến mức không thể kiểm soát theo năm tháng khi công ty mở rộng hoạt động. Ông Raju cho biết đã chuẩn bị ra đầu thú trước luật pháp và chấp nhận mọi hậu quả.

Cuối năm 2008, Satyam gây cơn xáo động khi ông Raju tuyên bố muốn mua lại với giá 1,6 tỉ USD hai công ty địa ốc Maytas Properties và Maytas Infra của chính ông Raju và các con ông điều hành (Maytas chỉ là chữ Satyam viết đảo ngược lại). Nếu hoàn thành, Satyam sẽ mất 1 tỉ USD tiền mặt và nợ thêm 400 triệu USD. Tuy nhiên, chỉ vài giờ sau khi công bố dự định trên, ông Raju đã phải bỏ cuộc do vấp phải sự phản đối dữ dội của các cổ đông và nhà đầu tư. Khi đó, giới quan sát chỉ cho rằng đó là hành động trơ tráo của gia đình Raju nhằm đút túi số tiền mặt khổng lồ của Tập đoàn Satyam.

Tuy nhiên, trong lá thư, ông Raju thừa nhận trên thực tế vụ mua bán bất thành này là “nỗ lực cuối cùng nhằm đưa số tài sản ảo trở thành thực tế”. Báo Financial Times cho biết ông Raju buộc phải tiết lộ sự thật do đã cam kết trao 8% cổ phần của công ty cho các tổ chức cho vay quốc tế để đổi lấy những khoản vay. Khi giá cổ phiếu Satyam sụt giảm do cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu, các tổ chức cho vay bắt đầu bán số cổ phiếu này để tránh lỗ. Ngoài ra, nguy cơ Satyam bị mua lại hoặc sáp nhập khiến những khoản tiền ảo có nguy cơ lộ tẩy. Ông Raju không còn sự lựa chọn nào khác ngoài việc thú nhận sự thật.

“Giống như cưỡi trên lưng cọp, không biết được phải xuống như thế nào mà không bị ăn thịt” - Raju thừa nhận. Ông cũng khẳng định “không ăn một đồng nào” từ cú lừa này, và không ai trong ban quản trị công ty biết về vụ khai khống lợi nhuận. Tuy nhiên, nhiều nhà quan sát tỏ ra nghi ngờ tuyên bố này. “Không lý nào một cú lừa lớn đến thế có thể xảy ra chỉ do sơ suất trong hoạt động giám sát” - Financial Times dẫn lời chuyên gia Suresh Sarana thuộc Hãng kiểm toán RSM Astute nhận định.

Nguy cơ cho thị trường

Reuters cho biết thị trường chứng khoán New York đã ngừng giao dịch cổ phiếu Satyam, Ngân hàng Merrill Lynch và nhiều tập đoàn khác hủy bỏ hợp đồng với Satyam. “Vụ việc sẽ không chỉ dừng lại ở Satyam” - Reuters dẫn lời chuyên gia Jigar Shah thuộc Hãng Kim Eng Securities nhận định. Nhiều công ty khác cũng sẽ bị điều tra và có khả năng lớn là đầu tư vào Ấn Độ sẽ bị ảnh hưởng.

Giới quan sát bình luận sau vụ việc này, ngành công nghệ phần mềm của Ấn Độ sẽ bị ảnh hưởng nặng nề nhất, bởi các khách hàng nước ngoài trở nên dè dặt hơn khi hợp tác với các công ty Ấn Độ. Điều đáng nói đây đang là thời điểm khủng hoảng kinh tế, giá cổ phiếu thị trường Ấn Độ sụt giảm, còn chính quyền đang hi vọng thu hút thêm nhiều nhà đầu tư nước ngoài để thúc đẩy nền kinh tế. Ngoài ra, các tiêu chuẩn quản lý doanh nghiệp của Ấn Độ sẽ bị đánh giá thấp trong con mắt của giới doanh nghiệp quốc tế.

Câu hỏi cũng đặt ra với vai trò của các hãng kiểm toán. Trong vụ Satyam, Hãng kiểm toán hàng đầu thế giới Pricewaterhouse bị ảnh hưởng lớn nhất do đây là hãng thực hiện kiểm toán cho Satyam. Trước đó, Pricewaterhouse gặp nhiều rắc rối với Ngân hàng Global Trust Bank đã sụp đổ và Hãng Lovelock & Lewes bị cáo giác thao túng giá cổ phiếu. Mới đây, Pricewaterhouse tuyên bố sẽ điều tra vụ việc.