Phóng to

Nhạc sĩ Tô Vũ

Trái ngược với sự sôi động của đời sống âm nhạc những năm qua, phê bình âm nhạc xuất hiện trên các phương tiện truyền thông đại chúng chủ yếu chỉ là sản phẩm của nhà báo, không ai nghe thấy tiếng nói phân tích sâu sắc và thuyết phục của các cây bút phê bình. Có hay không phê bình âm nhạc? Viện phó Viện nghiên cứu Âm nhạc nhạc sĩ Tô Vũ và Trưởng ban lý luận Hội nhạc sĩ Thế Bảo trao đổi về vấn đề này

* Thưa nhạc sĩ Tô Vũ, theo ông, ở ta có phê bình âm nhạc hay chưa?

- Tô Vũ: Theo tôi thì chưa. Chỉ có viết giới thiệu nhau, nặng về khen tụng. Tôi không hiểu tại sao chúng ta lại ngại phê bình âm nhạc đến thế.

Ngày xưa, Schumann bằng những bài phê bình của mình mà đã làm sống lại J. Bach và khẳng định được tài năng của nhạc sĩ đương thời Beethoven. phê bình âm nhạc có thể phục hồi những giá trị mẫu mực của người xưa và tìm ra những hạt ngọc trong đời sống âm nhạc hôm nay.

Ở ta chỉ có nghiên cứu mà không có phê bình. Nghiên cứu thì chẳng động chạm ai. Còn phê bình thì gay đấy. Ai cũng đặt sự an toàn lên trên hết.

* Vậy nếu không "ngại", ông sẽ "phê bình" thế nào về đời sống âm nhạc hiện nay?

- Tô Vũ: Tôi thường nói với các bạn già của tôi rằng có hai việc cần làm.

Một là phải chỉ ra thế hệ kế tục lớp nhạc sĩ già của chúng tôi, phải tìm hiểu kỹ lưỡng về âm nhạc của họ. Theo tôi, thế hệ này có 4 nhạc sĩ có thể khẳng định được là Nguyễn Cường, Trần Tiến, Dương Thụ, Thanh Tùng. Ở họ có nhiều điểm, theo ý riêng của tôi, đã vượt được thế hệ đi trước.

Về khí nhạc có nhạc sĩ Nguyễn Văn Nam, một tài năng hiếm hoi trong lĩnh vực này. Cả 5 nhạc sĩ nên được tập trung phê bình về chuyên môn, tìm ra sự kế tục và phát triển, những đóng góp của họ chứ không phải lăng xê họ như hiện nay.

Hai là phải "quét rác" bằng cách chống sự lăng xê bậy, vạch ra sự ngộ nhận, chống ăn cắp nhạc nước ngoài, đặt ca từ bừa bãi, reo rắc độc hại về tư tưởng và thẩm mỹ. Làm được những việc này một cách nghiêm túc và công tâm mới gọi là có phê bình âm nhạc.

Phóng to

Nhạc sĩ Thế Bảo

* Thưa nhạc sĩ Thế Bảo, như ông cho biết, cứ 7 nhạc sĩ trong hội là có một nhà lý luận phê bình, tỉ lệ rất cao. Vậy sao công tác phê bình lại đến nỗi, theo nhạc sĩ Tô Vũ thì chưa có phê bình âm nhạc ở nước ta?

- Thế Bảo: Người làm phê bình âm nhạc phải hội đủ những điều kiện: có kiến thức âm nhạc tốt, có nền tảng văn hóa cơ bản vững, có sự nhạy cảm, tinh tế khi thụ cảm tác phẩm, lăn lộn với đời sống âm nhạc và có khả năng diễn đạt bằng ngôn ngữ. Do vậy mặc dầu được đào tạo cơ bản tại khoa lý luận nhạc viện nhưng nhiều người không dám hoặc không đủ khả năng cầm bút khiến lĩnh vực phê bình âm nhạc bị bỏ trống.

Để có được lực luợng phê bình âm nhạc chuyên nghiệp phải bắt đầu từ khâu đào tạo. Hiện việc đào tạo của chúng ta không ổn. Trong chương trình đào tạo âm nhạc không hề có môn phê bình. Vì vậy, nên lập một viện đào tạo âm nhạc đại chúng và tách khoa dân tộc ra khỏi nhạc viện để thành lập một trường Quốc nhạc.

Các viện hoặc trường này phải có khoa lý luận phê bình riêng. Học nhạc viện thì phải biết phê bình nhạc giao hưởng, thính phòng, còn xuất thân từ trường Quốc nhạc thì phê bình được nhạc dân tộc, tốt nghiệp từ Viện âm nhạc đại chúng thì phê bình nhạc trẻ, chứ không thể một người có đủ khả năng và thời gian để ôm đồm hết cả.

Còn nhà báo là người đứng về phía công chúng, về phía dư luận và làm công việc cập nhật thông tin âm nhạc.