Lễ ký kết diễn ra vào thời điểm quan trọng trong hợp tác giữa 2 quốc gia ngay trong thời gian chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Úc (từ ngày 9 đến 12-8), trong bối cảnh Việt Nam và Úc đang tiếp tục cụ thể hóa quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện.

Hai bên hướng tới hợp tác đầu tư, nghiên cứu và công bố khoa học, phát triển các sản phẩm công nghệ y sinh tiên tiến, phát huy thế mạnh của hai viện nghiên cứu và hai quốc gia.

Đây là lần đầu tiên, một viện nghiên cứu của Việt Nam đạt được thỏa thuận hợp tác về công nghệ lõi y sinh với viện nghiên cứu hàng đầu của Úc.

Viện RNA trực thuộc Đại học New South Wales (UNSW Sydney), thành viên Group of Eight (Go8), nhóm các đại học nghiên cứu hàng đầu Úc. Theo QS World University Rankings 2027, UNSW xếp thứ 19 thế giới và thứ nhất tại Úc.

Viện hiện đang hướng đến nghiên cứu, phát triển vắc xin mRNA phòng cúm và vắc xin ung thư cá thể hóa cho ung thư phổi, đại trực tràng. Đồng thời, từng bước làm chủ chuỗi công nghệ RNA - nền tảng của nhiều vắc xin, thuốc sinh học và liệu pháp điều trị thế hệ mới.

Phát biểu tại buổi lễ, Tổng Lãnh sự Việt Nam tại Sydney Nguyễn Thanh Tùng, đánh giá cao việc Viện Nghiên cứu Tâm Anh và Viện RNA UNSW đã đạt được thỏa thuận hợp tác khoa học quan trọng và ký kết hợp tác vào thời điểm này có tầm quan trọng chiến lược.

Công nghệ lõi RNA

RNA (axit ribonucleic) là phân tử sinh học có vai trò truyền tải thông tin di truyền trong tế bào.

Nếu DNA được ví như “bản thiết kế” thì RNA là “người đưa bản thiết kế vào sản xuất”, hướng dẫn tế bào tạo ra các protein cần thiết cho hoạt động sống. Chính cơ chế này giúp RNA trở thành nền tảng công nghệ của nhiều loại vắc xin, thuốc sinh học và liệu pháp điều trị thế hệ mới.

Từ nền tảng RNA, các nhà khoa học có thể phát triển nhiều công nghệ khác nhau. Chẳng hạn, mRNA được sử dụng để tạo vắc xin và một số liệu pháp điều trị; siRNA giúp “tắt” các gene gây bệnh; còn gRNA hỗ trợ các công nghệ chỉnh sửa gene.

Nhờ đó, RNA đang mở ra nhiều hướng điều trị mới cho ung thư, bệnh di truyền, bệnh miễn dịch, bệnh hiếm và nhiều lĩnh vực y sinh học khác.

Giáo sư Pall Thordarson, Giám đốc Viện RNA UNSW, cho rằng Việt Nam đang có cơ hội trở thành một động lực quan trọng thúc đẩy cuộc cách mạng công nghệ RNA tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Theo Giáo sư, cùng với kinh nghiệm triển khai các thử nghiệm lâm sàng vắc xin mRNA và việc Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) công nhận Việt Nam đạt Cấp độ Trưởng thành 3 (Maturity Level 3) đối với hệ thống quản lý vắc xin, đây là những yếu tố khiến Việt Nam trở thành đối tác hấp dẫn đối với các nhà nghiên cứu Australia.

Nghiên cứu bản đồ đột biến ung thư phổi và đại trực tràng

Giá trị của hợp tác không chỉ nằm ở chuyển giao công nghệ mà còn ở việc cùng tạo ra dữ liệu và giải pháp phù hợp với đặc điểm bệnh tật của người Việt Nam và khu vực Đông Nam Á. 

Giáo sư Pall Thordarson cho rằng đây là một trong những lợi thế khoa học đặc biệt của Việt Nam. Số lượng bệnh nhân và đặc điểm sinh học bệnh tật tại Việt Nam có thể bổ sung những dữ liệu hiện còn thiếu trong các cơ sở dữ liệu quốc tế đang được sử dụng để phát triển các liệu pháp RNA.

Một hướng nghiên cứu được Viện RNA UNSW quan tâm là xây dựng bản đồ đột biến ung thư phổi và ung thư đại trực tràng - những bệnh đang tạo gánh nặng lớn tại Việt Nam.

Trước mắt, Viện RNA UNSW đề xuất hai hướng chương trình trọng điểm: phát triển vắc xin mRNA phòng cúm cho Việt Nam và phát triển mẫu vắc xin ung thư cá thể hóa cho bệnh nhân ung thư phổi hoặc đại trực tràng.

Đây là những hướng nghiên cứu có thể tạo ra giá trị trực tiếp cho Việt Nam, đồng thời mở rộng dữ liệu và năng lực nghiên cứu RNA của hai bên tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Bác sĩ Phương Lễ Trí, Giám đốc Điều hành Viện Nghiên cứu Tâm Anh, cho biết đây là lần đầu tiên Việt Nam tiếp cận mô hình phát triển RNA theo chuỗi hoàn chỉnh, kết nối từ nghiên cứu nền tảng, phát triển công nghệ, đánh giá tiền lâm sàng, thử nghiệm lâm sàng đến chuẩn bị năng lực sản xuất trong nước.

Trong giai đoạn đầu, hai bên dự kiến triển khai các chương trình đào tạo thực hành tại Úc, trao đổi chuyên gia, xây dựng quy trình nghiên cứu, từng bước phát triển năng lực thiết kế, tổng hợp, tinh sạch, kiểm soát chất lượng và đóng gói RNA.

Thay vì tiếp cận vắc xin và thuốc sinh học hoàn chỉnh như trước, hợp tác với Viện RNA UNSW giúp các nhà khoa học Việt Nam tham gia nghiên cứu công nghệ lõi ngay từ đầu.

Nếu trước đây Việt Nam chủ yếu tiếp cận các vắc xin và thuốc sinh học khi công nghệ đã hoàn thiện thì hợp tác với Viện RNA UNSW mở ra “chân trời mới” khi các nhà khoa học trong nước cùng nghiên cứu công nghệ lõi ngay từ giai đoạn đầu, phát triển các vắc xin và thuốc mới an toàn hơn, từng bước làm chủ công nghệ RNA, củng cố an ninh y tế quốc gia và đóng góp vào chuỗi đổi mới sáng tạo y sinh toàn cầu.