Điều gì xảy ra với những ký ức mà chúng ta tưởng đã quên?

Hai nghiên cứu mới trên người và ruồi giấm đem đến câu trả lời đầy bất ngờ: nhiều ký ức có thể vẫn tồn tại trong não, nhưng bị "ẩn" khỏi ý thức và chỉ được khơi dậy khi có tín hiệu phù hợp.

Ký ức tưởng đã quên vẫn tồn tại trong não

Trong nghiên cứu đăng trên tạp chí Journal of Neuroscience, các nhà tâm lý học tại Đại học Nottingham (Anh) sử dụng kỹ thuật ghi từ não đồ (MEG) để theo dõi hoạt động não của tình nguyện viên.

Những người tham gia được yêu cầu ghi nhớ các đoạn video ngắn gắn với những từ khóa.

Sau đó, khi chỉ nhìn thấy từ khóa, họ phải cố nhớ lại đoạn video tương ứng. Kết quả cho thấy não vẫn tái kích hoạt các ký ức ngay cả khi người tham gia khẳng định họ không thể nhớ.

Tuy nhiên, chỉ những ký ức có tín hiệu thần kinh dao động nhịp nhàng trong dải sóng alpha mới đủ mạnh để đi vào ý thức.

Đồng thời, hoạt động nền của não cũng giảm xuống, giúp tín hiệu ký ức nổi bật hơn giữa "tiếng ồn" thần kinh, theo tạp chí trực tuyến Nautilus.

Theo nhóm nghiên cứu, điều này cho thấy việc không thể nhớ lại một sự kiện không nhất thiết đồng nghĩa ký ức đã biến mất.

Thay vào đó, ký ức có thể vẫn tồn tại nhưng không thể vượt qua ngưỡng để trở thành nhận thức có ý thức.

Một nghiên cứu khác đăng trên tạp chí Nature Neuroscience cũng đưa ra kết luận tương đồng khi khảo sát ruồi giấm, theo trang ScienceAlert ngày 7-8.

Ruồi giấm được huấn luyện liên kết một mùi hương với cú sốc điện nhẹ khiến chúng tránh xa mùi đó. Tuy nhiên, chúng dần mất phản ứng né tránh sau khoảng một ngày, cho thấy ký ức đã bị quên.

Tiếp đó, khi được đưa trở lại đúng bối cảnh huấn luyện ban đầu với các đặc điểm như ánh sáng và bề mặt quen thuộc, chúng lại nhớ và tiếp tục tránh mùi hương đó.

Phân tích hoạt động thần kinh cho thấy khi ký ức không còn chi phối hành vi, một "dấu vết ký ức im lặng" vẫn tồn tại trong một nhóm tế bào thần kinh khác. Khi xuất hiện đầy đủ các tín hiệu gợi nhớ, dấu vết này được kích hoạt trở lại, giúp ký ức ảnh hưởng đến hành vi một lần nữa.

Mở hy vọng chữa bệnh mất trí nhớ

Tuy nhiên, nghiên cứu cũng phát hiện mặt trái của cơ chế này.

Nếu sử dụng một mùi hương thứ hai vô hại trong quá trình huấn luyện làm tín hiệu gợi nhớ dù không sốc điện, ruồi giấm cũng bắt đầu né tránh mùi đó như thể dự đoán trước cú sốc điện. Điều này cho thấy quá trình khôi phục ký ức có thể đồng thời tạo ra ký ức sai lệch.

Dù nghiên cứu trên ruồi giấm chưa thể áp dụng trực tiếp cho con người, cả hai công trình đều củng cố quan điểm rằng ký ức không phải lúc nào cũng biến mất khi chúng ta quên.

Thay vào đó, não bộ có thể lưu giữ thông tin dưới những trạng thái khác nhau và chỉ đưa chúng trở lại ý thức khi có đủ điều kiện thích hợp.

Những phát hiện này hứa hẹn mở đường cho các liệu pháp mới nhằm hỗ trợ điều trị suy giảm trí nhớ và các bệnh lý thần kinh trong tương lai.

Có thể xóa ký ức đau buồn khỏi bộ não?

Ký ức cuộc sống với những hỉ, nộ, ái, ố hay tổn thương tình cảm là một phần gắn bó mật thiết với bản sắc đời sống của mỗi người. Nhưng nếu một ngày nào đó, ta có thể lựa chọn xóa bỏ những ký ức đau buồn, liệu bạn có muốn thử?