Phóng to

Từ năm 2000, Văn phòng Tư vấn tâm lý trẻ em Ủy ban Dân số - Gia đình – Trẻ em TP.HCM (UBDSGĐTE) phối hợp với các UBDSGĐTE và phòng GD-ĐT quận để thành lập các phòng tư vấn tâm lý học đường (TVTLHĐ) ở một số trường THCS. Đến nay TP.HCM đã có được 19 điểm TVTLHĐ.

Tôi có tham dự vài buổi họp liên quan đến vấn đề này và gần đây nhất là cuộc họp đánh giá mô hình TVTLHĐ ngày 7-4-2005. Điều thú vị là không còn nghe những báo cáo hành chính sáo rỗng, những khẩu hiệu hay báo cáo thành tích thật kêu. Bởi lẽ khi bàn đến những người thật việc thật và những bức xúc của họ thì không cần đến hình thức nữa. Tôi đã ghi nhận những đổi mới rất ý nghĩa sau đây.

Thay đổi trong cách nhìn học sinh và mối quan hệ thầy trò

"Tiếp xúc, lắng nghe học sinh, tư vấn viên (TVV) của trường đã đến với các em bằng cái “TÂM” và cái “TÌNH”, phải dành thời gian và sự kiên nhẫn để các em tin tưởng mà bộc bạch những khó khăn, những nỗi niềm riêng tư”; “Thầy cô phải biết trở thành những người BẠN LỚN của trẻ...”.

Những suy nghĩ này thật xa lạ với chuyện trừng phạt, roi vọt, mệnh lệnh vẫn còn diễn ra đây đó ở các trường học. Không chỉ TVV lắng nghe khi tiếp xúc với từng em mà cả trường lắng nghe qua những hộp thư “Tuổi học trò” hay các hình thức góp ý khác. Đúng vậy, nguyên tắc cơ bản của TVTL là lắng nghe. Không lắng nghe không còn là tư vấn.

Và cách nhìn để tư vấn cho học sinh (HS) cũng có một số thay đổi. Ví dụ HS cá biệt không còn là kẻ đáng trừng phạt, mà là một nạn nhân đáng thương của hoàn cảnh. Trong không ít trường hợp, cách giải quyết cuối cùng là giúp trẻ và gia đình tháo gỡ khó khăn về tinh thần cũng như vật chất! Trẻ trở nên ngoan ngoãn và phụ huynh lại gắn bó với trường hơn. Không còn chỉ “giải quyết theo qui trình: phê bình trước lớp, làm bảng kiểm điểm, mời phụ huynh đến trường...”. “Không vì thành tích của trường, của lớp mà “xoá sổ” đứa học trò cá biệt của mình, không vì thành tích mà quên rằng bước đường tương lai của các em một phần do chúng ta quyết định” (Trường Hà Huy Tập).

"Phòng TV là chỗ dựa của học sinh", là ý kiến của nhiều trường. Như vậy các em không còn tránh né thầy cô như có thể xảy ra, chắc cũng không còn sự sợ hãi khi được gọi đến. "HS TỰ NGUYỆN tìm đến TVV". Tự nguyện cũng là một khái niệm mới. Không lạ gì đến nay có trên 5.000 HS tìm đến phòng tư vấn và trên 6.000 lượt HS được TVTL.

Mọi người vào cuộc

"TVV là điểm nối kết học sinh, thầy cô, phụ huynh và cộng đồng". Các trường đều nhìn nhận như vậy. Đây là một sự xích lại gần nhau tự nhiên, không cần ban bệ để giải quyết vấn đề chung. Một kết quả rõ nét là nạn lưu ban bỏ học, các tệ nạn xã hội đã giảm nhiều. Phòng TV còn kết hợp với đoàn thể thực hiện các hoạt động ngoại khóa về giáo dục giới tính, sức khỏe sinh sản. Ở một trường, chính hội phụ huynh trả lương cho TVV vì họ biết rất rõ lợi ích của TV.

"Mỗi thầy cô là một nhà tư vấn"

Đó là phương châm của một số trường. TVV là một người biết tôn trọng, lắng nghe và giúp "thân chủ" của mình tự lực giải quyết khó khăn. Nguyên tắc này có thể và phải được áp dụng trong mọi hoạt động giáo dục. Nó không xa lạ gì trong môi trường giáo dục trên thế giới, nhưng còn mới lạ với chúng ta. Thực hiện được phương châm trên, nhà trường ngày càng tiến gần với lý tưởng giáo dục phải đạt đến.

Đến nay dù chưa có một cuộc điều tra khoa học chính xác, nhưng những đổi mới do hoạt động TV ở nhà trường là có thật, thiết thực và sâu sắc. Bây giờ mà nói về nhu cầu phát triển hoạt động TVHĐ là quá trễ. Đáng lẽ nó phải được triển khai rộng rãi để góp phần đem lại sự cải cách từ dưới lên mang đầy tính thuyết phục. Ở các nước không thể hình dung một ngôi trường mà không có phòng TVTL hay phòng công tác xã hội.

Rất hoan nghênh các trường đã tự "chòi đạp" để triển khai hoạt động cần thiết này dù Bộ GD-ĐT chưa có biên chế cho TVV. Nhưng mọi công cuộc đổi mới luôn bắt đầu từ cơ sở.