Từ ‘làm trước’ đến lắng nghe

Nhiều năm trước, cô Lê Thị Hiến - Hiệu trưởng nhà trường - luôn tin rằng người đứng đầu cần là người làm trước, nói trước và quyết định trước để công việc vận hành trôi chảy. Mọi kế hoạch chuyên môn, từ xây dựng môi trường lớp học đến tổ chức hoạt động, thường được cô định hướng sẵn, giáo viên chỉ việc thực hiện.

Cách làm này giúp công việc rõ ràng, nhưng dần tạo ra một thói quen: giáo viên ít đặt câu hỏi, ít đề xuất và thường chờ chỉ đạo. Trong các buổi sinh hoạt chuyên môn, không khí trao đổi còn trầm lắng, giáo viên chủ yếu lắng nghe và ghi chép.

"Có lúc tôi nhận ra mình nói nhiều, còn giáo viên thì im lặng. Khi đó tôi bắt đầu tự hỏi: liệu mình đang giúp họ làm tốt hơn, hay đang vô tình khiến họ phụ thuộc hơn?", cô Hiến chia sẻ.

Bước ngoặt đến vào tháng 6-2023, khi cô tham gia các lớp tập huấn trong khuôn khổ dự án TALK do VVOB triển khai. Tại đây cô được làm quen với tư duy mới về quản lý chuyên môn, trong đó nhấn mạnh vai trò của người lãnh đạo nên như là một người hỗ trợ và dẫn dắt, thay vì chỉ đạo một chiều.

"Tôi nhận ra một điều rất rõ: người lãnh đạo không phải là người làm thay, mà là người giúp người khác làm được", cô đúc kết.

Trao niềm tin để giáo viên tự tin sáng tạo

Sau tập huấn, sự thay đổi bắt đầu từ những điều rất cụ thể. Trong các buổi sinh hoạt chuyên môn, cô Hiến không còn đưa ra nhận xét ngay, mà bắt đầu bằng những câu hỏi gợi mở.

Khi dự giờ một tiết học kể chuyện, thay vì góp ý trực tiếp, cô hỏi giáo viên: "Nếu tổ chức lại hoạt động này, cô muốn trẻ tham gia theo cách nào khác?" hoặc "Câu hỏi nào có thể giúp trẻ nói nhiều hơn?".

Ban đầu giáo viên còn lúng túng, nhưng chỉ sau vài buổi, không khí đã dần khác đi.

Cô Tâm, một giáo viên trong trường, chia sẻ: "Trước đây mỗi lần dự giờ là em khá áp lực, chỉ sợ làm chưa đúng. Bây giờ cô Hiến không nhận xét ngay mà hỏi để mình tự nghĩ, nên em thấy thoải mái hơn. Nhiều khi chính mình lại tìm ra cách làm tốt hơn".

Từ khi giáo viên trong trường được tạo không gian chủ động, một số thay đổi rõ rệt đã diễn ra trong lớp học. Cô Trang phụ trách lớp mẫu giáo 5-6 tuổi kể lại: "Lúc đầu tôi cũng quen trang trí lớp thật nhiều đồ cho đẹp. Sau khi trao đổi trong tổ, tôi thử bỏ bớt học liệu, chỉ giữ những góc thật cần thiết liên quan đến chủ đề học và để trẻ tự tham gia, lớp học trở nên gọn mà trẻ lại chơi tập trung, năng nổ trao đổi ý kiến với bạn vô cùng sinh động".

Hay trong một hoạt động kể chuyện, thay vì để trẻ ngồi nghe thụ động, ít tương tác, giáo viên cho trẻ nhập vai nhân vật và tự sáng tạo lời thoại, tạo cơ hội cho trẻ được tham gia, quan tâm đến trẻ.

Những câu chuyện vì thế không còn chỉ là nội dung có sẵn, mà trở thành trải nghiệm tương tác. Trẻ hào hứng tham gia, còn giáo viên cũng chủ động điều chỉnh cách tổ chức dựa trên phản ứng của trẻ.

Giáo viên chủ động điều chỉnh hoạt động lớp học, tạo cơ hội để trẻ tham gia và tương tác nhiều hơn - Ảnh: NTCC

Các buổi sinh hoạt chuyên môn cũng thay đổi theo hướng cởi mở hơn. Giáo viên bắt đầu chia sẻ khó khăn, trao đổi cách làm và cùng nhau tìm giải pháp, thay vì chỉ ngồi chờ nhận xét từ người quản lý. Thấy được sự nhẹ nhàng, tôn trọng trong từng lời góp ý, các giáo viên như được tiếp thêm động lực để tự tin thay đổi. Với cô Hiến, đó là dấu hiệu rõ ràng nhất cho thấy hướng đi mới đang phát huy hiệu quả.

Sau hơn ba năm, sự thay đổi không chỉ nằm ở cách tổ chức hoạt động, mà còn ở tinh thần của tập thể giáo viên. Các cô giáo tự tin hơn khi đề xuất ý tưởng, chủ động xây dựng kế hoạch và sẵn sàng thử nghiệm những cách làm mới.

Lớp học trở nên linh hoạt, trẻ tham gia tích cực hơn, ví dụ như trước đây trong giờ kể chuyện, nhiều trẻ chỉ ngồi nghe. Nay các em chủ động đặt câu hỏi cho nhân vật, thảo luận với bạn hoặc tự nghĩ ra kết thúc mới cho câu chuyện.

Trong một buổi sinh hoạt chuyên môn gần đây, cô Hiến ngồi cuối phòng, lắng nghe giáo viên trao đổi sôi nổi về cách tổ chức hoạt động cho trẻ. "Có lẽ đó là điều khiến tôi vui nhất", cô nói. "Khi giáo viên không còn chờ chỉ đạo mà tự tin chia sẻ và học hỏi lẫn nhau, tôi biết nhà trường đang đi đúng hướng".