Phó giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM Nguyễn Minh Nhựt cho biết ban tổ chức nhận được 41 bài tham luận của các nhà khoa học, chuyên gia, đơn vị, tổ chức, cá nhân và các bảo tàng công lập, ngoài công lập.

Ông thông tin TP.HCM hiện có 25 bảo tàng, trong đó có 13 bảo tàng công lập và 11 bảo tàng ngoài công lập, đang lưu giữ 692.626 hiện vật, tài liệu (trong đó có 296.665 hiện vật gốc) và 25 bảo vật quốc gia.

Hướng tới trở thành trung tâm bảo tàng Đông Nam Á

Ông Hoàng Nghị - Trưởng Phòng Di sản văn hóa, Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM - báo cáo tổng kết hoạt động bảo tàng trên địa bàn TP.HCM giai đoạn 2021-2025, và nhiệm vụ giải pháp phát triển hệ thống bảo tàng của TP.HCM giai đoạn 2026-2030.

So với mặt bằng chung hoạt động bảo tàng trên cả nước, hệ thống bảo tàng trên địa bàn TP.HCM có hoạt động bảo tàng phát triển năng động, đa dạng và có mức độ đổi mới cao.

Thành phố là địa phương tập trung nhiều loại hình bảo tàng công lập và ngoài công lập với nội dung phong phú, phản ánh lịch sử, văn hóa, mỹ thuật, y học, chiến tranh, phụ nữ, đô thị và đời sống xã hội Nam Bộ; qua đó góp phần tạo nên hệ sinh thái văn hóa đặc trưng và có sức lan tỏa lớn.

Hoạt động chuyên môn đáp ứng yêu cầu bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa trong bối cảnh hội nhập và chuyển đổi số. Nhiều mô hình hoạt động mới, ứng dụng công nghệ số, trưng bày trực tuyến, thuyết minh tự động đa ngôn ngữ, tham quan ảo 3D/360 đã được triển khai sớm và bước đầu mang lại hiệu quả tích cực, góp phần nâng cao trải nghiệm cho người dân và thu hút khách du lịch trong nước, quốc tế.

Ông Phạm Định Phong - Phó cục trưởng Cục Di sản văn hóa (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) - nhận xét TP.HCM có đầy đủ điều kiện để đi đầu trong xây dựng mô hình bảo tàng hiện đại, thông minh và hội nhập quốc tế; từng bước tiến tới vị thế là trung tâm bảo tàng của khu vực Đông Nam Á trong tương lai.

Lấy du khách làm trung tâm

Nguyên Giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM Mã Thanh Cao cho biết các bảo tàng luôn phát huy giá trị truyền thống, nhiều bảo tàng từng bước đẩy mạnh đa dạng hóa các hình thức trưng bày thông qua ứng dụng công nghệ hiện đại, tăng cường trải nghiệm thu hút khách tham quan.

“Để các bảo tàng hoạt động hiệu quả hơn, trong thời gian tới cần chú trọng hiện đại hóa hoạt động trưng bày giới thiệu thông qua các ứng dụng công nghệ hiện đại, đẩy mạnh công tác nghiên cứu khoa học đối với hiện vật bảo tàng, kết nối với các cơ sở đào tạo trong các hoạt động nghiên cứu khoa học và ứng dụng công nghệ”, bà Mã Thanh Cao nói.

Ông Lâm Ngô Hoàng Anh - Phó giám đốc phụ trách, quản lý, điều hành hoạt động Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh - cho rằng sự tồn tại và phát triển của ngành bảo tàng trong kỷ nguyên số hóa và toàn cầu hóa không thể tách rời khỏi dòng chảy hội nhập quốc tế sâu rộng.

“Hợp tác thông qua kiến tạo và thực hiện các dự án liên kết chính là phương thức tiếp cận thực chất, mang lại hiệu quả cao và dễ đo lường nhất trong toàn bộ hệ sinh thái của Hội đồng Bảo tàng quốc tế (ICOM). 

Sự hội nhập không chỉ giúp TP.HCM gia tăng sức hút du lịch đột phá, đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng kinh tế, mà còn làm tròn sứ mệnh cao cả: khẳng định bản sắc và nâng tầm giá trị di sản văn hóa Việt Nam trên bản đồ ngoại giao toàn cầu”, ông cho biết thêm.

Điều hành bảo tàng ngoài công lập, bà Huỳnh Ngọc Vân - Giám đốc Bảo tàng Áo dài - chia sẻ kinh nghiệm lấy du khách làm trung tâm, đẩy mạnh xã hội hóa nguồn lực, tăng cường liên kết với các tổ chức giáo dục và quốc tế, đồng thời phát huy vai trò của cộng đồng địa phương trong bảo tồn và phát huy di sản văn hóa.

Bà Ngọc Vân nói: “Trong bối cảnh bảo tàng ngoài công lập còn nhiều hạn chế về nguồn lực, việc đa dạng hóa hoạt động theo hướng lấy du khách làm trung tâm không chỉ là một lựa chọn, mà là một chiến lược phát triển bền vững. 

Thực tiễn hoạt động của Bảo tàng Áo dài cho thấy, khi bảo tàng chuyển dịch từ mô hình trưng bày “tĩnh” sang mô hình bảo tàng trải nghiệm - tương tác - gắn kết cộng đồng, hiệu quả thu hút khách tham quan và lan tỏa giá trị di sản được nâng cao rõ rệt”.

"Các bảo tàng cần nâng cao năng lực quản trị, ổn định tổ chức, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; phấn đấu trong giai đoạn 2028-2030, các bảo tàng đủ điều kiện sẽ đạt tiêu chuẩn xếp hạng I, tham gia thành viên Hội đồng Bảo tàng quốc tế (ICOM) và từng bước thực hiện tự chủ chi thường xuyên theo lộ trình phù hợp", Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM Trần Thế Thuận mong muốn.

Bảo tàng thành 'lớp học lịch sử'

Xây dựng Không gian văn hóa Hồ Chí Minh tại các bảo tàng ở TP.HCM trở thành điểm nhấn trong hoạt động bảo tồn và phát huy giá trị lịch sử, văn hóa.