'Thợ săn vũ trụ tối' Euclid sắp hé lộ bản đồ hàng tỉ thiên hà

Dự kiến vào tháng 11-2026, nhóm nghiên cứu của ESA sẽ công bố dữ liệu thô về khoảng 1.900 độ vuông (đơn vị đo góc khối trên mặt cầu) hình ảnh và quang phổ của các vật thể trong vũ trụ.

Đợt công bố dữ liệu khoa học đầu tiên đầy đủ dự kiến diễn ra vào giữa năm 2027, theo trang IFLScience ngày 15-10.

Được phóng lên không gian năm 2023, Euclid được thiết kế để quan sát hàng tỉ thiên hà trong phạm vi khoảng 10 tỉ năm ánh sáng, qua đó xây dựng bản đồ cấu trúc quy mô lớn của vũ trụ.

Theo mô hình vũ trụ học hiện nay, vật chất thông thường - cấu thành các ngôi sao, hành tinh và con người - chỉ chiếm khoảng 5% vũ trụ, phần còn lại được cho là vũ trụ tối, gồm vật chất tối và năng lượng tối.

Euclid không thể quan sát trực tiếp các thành phần này mà đo tác động của chúng lên những vật thể có thể nhìn thấy.

Một phương pháp chủ chốt là thấu kính hấp dẫn yếu: lực hấp dẫn của vật chất tối bẻ cong không - thời gian, khiến ánh sáng từ các thiên hà ở xa bị biến dạng nhẹ. Phân tích những biến dạng này giúp giới khoa học suy ra sự phân bố vật chất tối.

Theo nhóm nghiên cứu, Euclid có thể quan sát một vùng trời rộng gấp 270 lần trường nhìn của kính viễn vọng Hubble chỉ trong vài giờ, với độ phân giải tương đương.

Thiết bị cũng quan sát ở cả vùng ánh sáng khả kiến và hồng ngoại gần, hỗ trợ phát hiện các chuẩn tinh rất xa, những vùng có lỗ đen siêu nặng đang hoạt động mạnh, phát sáng từ giai đoạn đầu của vũ trụ.

Ngoài mục tiêu nghiên cứu vũ trụ tối, dữ liệu Euclid còn có thể giúp phát hiện những thiên thể và cấu trúc chưa từng được biết đến.

Nhóm nghiên cứu phụ trách sứ mệnh Euclid cũng đang nghiên cứu việc tự động hóa quá trình phát hiện các bất thường bằng công cụ trí tuệ nhân tạo như Method AnomalyMatch.

Nhờ đó họ có thể xử lý hình ảnh của khoảng 950 triệu nguồn thiên văn trong vùng trời khảo sát hơn 1.900 độ vuông, phân loại các đối tượng bất thường trong vòng 5 - 10 ngày.

Sứ mệnh dự kiến thu thập dữ liệu trong sáu năm.

Các nhà khoa học kỳ vọng bản đồ vũ trụ chi tiết này sẽ giúp kiểm chứng mô hình vũ trụ học hiện hành và tiến gần hơn đến lời giải cho những bí ẩn lớn nhất về bản chất, sự hình thành và quá trình tiến hóa của vũ trụ.

Kính James Webb phát hiện tín hiệu bí ẩn giữa vũ trụ

Kính viễn vọng không gian James Webb (JWST) phát hiện một vạch phát xạ cận hồng ngoại bất thường trong vùng trời từng được khảo sát kỹ lưỡng bằng kính Hubble, nhưng các nhà khoa học vẫn chưa xác định được nguồn gốc.