Phóng to

Thị trường chứng khoán VN hấp dẫn đông đảo người dân thường, kể cả các bà nội trợ (ảnh chụp tại sàn giao dịch Công ty cổ phần Chứng khoán Sài Gòn - SSI) - Ảnh: Thanh Đạm

TTO - Sự đảo ngược dòng vốn ám chỉ hiện tượng dòng vốn tư nhân của nước ngoài đột ngột chảy ngược ra khỏi một quốc gia. Điều này xuất hiện khi có những cú sốc kinh tế hay các nhà đầu tư mất niềm tin vào chính sách kinh tế vĩ mô.

Trong giai đoạn thị trường chứng khoán (TTCK) tăng trưởng nóng thì dòng vốn chảy vào rất ồ ạt do các nhà đầu tư nước ngoài mua chứng khoán (cổ phiếu, trái phiếu) của các công ty, ngân hàng, định chế trong nước. Nhưng khi thị trường bắt đầu xuất hiện những dấu hiệu bất ổn hoặc có những cú sốc từ thị trường thế giới sẽ làm các nhà đầu tư dễ mất niềm tin và “rút vốn tháo chạy”, nghĩa là họ sẽ bán tháo chứng khoán với giá sàn để rút vốn ra khỏi thị trường càng sớm càng tốt. Điều này cộng với tâm lý “bầy đàn” vốn có của thị trường tài chính, nhà đầu tư này bán thì nhà đầu tư khác cũng bán theo sẽ làm cho toàn bộ dòng vốn nước ngoài bị đảo ngược và hậu quả là thị trường sẽ sụp đổ.

Trong thực tế, đã có nhiều quốc gia gánh chịu tai họa này. Thổ Nhĩ Kỳ và Venezuela là những nước đầu tiên nếm mùi đảo ngược mạnh mẽ của dòng vốn vào thập niên 1990. Nguyên nhân là do các nhà đầu tư mất niềm tin vào chính sách kinh tế của chính phủ. Hiện tượng này ở Mexico còn đáng lưu ý hơn khi dòng vốn bị đảo ngược đã lây lan mạnh mẽ sang Argentina và Brazil làm cho hai quốc gia này phải gánh chịu những hậu quả về tài chính hết sức nặng nề.

Châu Á năm 1997 có thể là một ví dụ điển hình nhất và mạnh mẽ nhất cho sự đảo ngược của dòng vốn đã dẫn tới cuộc khủng hoảng tài chính sâu sắc. Trước năm 1997, với quá trình tự do hóa tài chính diễn ra nhanh chóng, kiểm soát vốn được nới lỏng quá mức cộng với chế độ tỷ giá hối đoái cố định và đặc biệt là TTCK tăng trưởng quá nóng (Thái Lan) đã làm dòng vốn ngắn hạn của nước ngoài chảy vào Hàn Quốc, Indonesia, Thái Lan và Philippine hết sức ồ ạt.

VN đang ở trong cao điểm của lộ trình hội nhập kinh tế quốc tế, đặc biệt trong lĩnh vực tài chính - ngân hàng. Đó cũng chính là nguyên nhân mà gần đây các quỹ đầu tư nước ngoài “đổ bộ” vào VN khá rầm rộ, làm cho cổ phiếu của các ngân hàng và một số công ty tăng giá gấp chục lần, thậm chí vài chục lần. Các chuyên gia kinh tế trong và ngoài nước đều thừa nhận TTCK VN hiện đang tăng trưởng quá nóng, giá trị thị trường đã bị đẩy quá xa giá trị tài sản thực. Tỉ lệ đầu tư trên lãi suất (P/E) của VN hiện lên đến 25-30, vượt xa mức trung bình 18-20 của khu vực.

Theo ông Noritaka Akematsu, chuyên gia về tài chính của Ngân hàng Thế giới tại Hà Nội thì "hiện đang có sự phấn khích quá mức vượt quá khuôn khổ của thị trường và sự kiểm soát của cơ quan điều tiết vào thời điểm này”. Điều này đặc biệt nguy hiểm hơn khi các nhà nghiên cứu còn cảnh báo là đa số người mua chứng khoán tại VN không sử dụng các phân tích về thực trạng tài chính của công ty niêm yết mà chỉ mua bán theo cảm tính.

Trong một thị trường như vậy thì “tâm lý bầy đàn” và hiệu ứng của những tin đồn sẽ rất tai hại. Hiện tượng bán tháo cổ phiếu của công ty Bảo Minh trước tin đồn công ty này bị phong tỏa tài khoản, rồi sau khi lời đồn được giải thích thì giá cổ phiếu tăng trở lại kịch trần. Trước đó là vụ công ty Gemadept, công ty nhiệt điện Phả Lại đã chứng tỏ thị trường VN quá nhạy cảm với những tin đồn và tính bất ổn rất cao.

Các chuyên gia cũng đưa ra dự báo rằng thị trường sẽ có sự điều chỉnh để quay về giá trị thực của cổ phiếu khi các quỹ đầu tư nước ngoài bắt đầu chuyển nhượng và bán cổ phiếu để thu hồi vốn, nhưng vấn đề là thị trường sẽ điều chỉnh như thế nào, êm ái hay đột ngột bằng những cú sốc? Câu trả lời sẽ phụ thuộc phần lớn vào năng lực điều hành của cơ quan quản lý thị trường và cao hơn là chính sách kinh tế vĩ mô của Chính phủ. Vì chỉ cần một sự yếu kém, chần chừ hay làm mất niềm tin của nhà đầu tư thì hiện tượng đảo ngược rất có thể sẽ xảy ra và làm cho “bong bóng chứng khoán” bị xì hơi, thậm chí nổ tung. Mà cũng theo giới phân tích thì các nhà đầu tư lớn đã có kinh nghiệm về biến động của thị trường cho nên khi thị trường chao đảo thì những người chịu thiệt nhất vẫn là các nhà đầu tư cá nhân.

Tóm lại, thực trạng TTCK VN so với những gì đã diễn ra ở các nước trên thế giới cho thấy rằng hiện đang đặt ra hai vấn đề hết sức cần thiết và khẩn trương. Thứ nhất là cần có sự can thiệp của chính phủ nhằm hãm đà tăng trưởng quá nóng của thị trường. Thứ hai là các nhà đầu tư cần giữ một thái độ hết sức bình tĩnh và khách quan dựa trên những phân tích và đánh giá bài bản, chính xác trước khi ra quyết định mua hay bán một loại cổ phiếu nào đó.