Phóng to

Những người biểu tình đóng vai chú gấu Bắc cực với khẩu hiệu “con người cũng cần giúp đỡ” tại hội nghị toàn cầu về khí hậu ở Bali, Indonesia - Ảnh: AFP

TT - Năm 2007 sắp ra đi, đã lộ diện những quyền lực mới của thế giới đang dần chuyển sang đa cực. Nước Mỹ không còn là siêu cường đơn độc trên thế giới. Thay vào đó, hai siêu cường Nga, Trung Quốc tỏ rõ sẽ tham gia quyết định cục diện thế giới.

Nghe đọc nội dung toàn bài:

Chuyển giao quyền lực

Năm 2007 vừa qua có thể được coi là năm bản lề của các cuộc chuyển giao quyền lực.

Tại Trung Quốc, quốc gia đông dân nhất và là nền kinh tế lớn thứ tư thế giới, Đại hội lần thứ XVII Đảng Cộng sản Trung Quốc bầu ra ban lãnh đạo mới với hạt nhân lãnh đạo là ông Hồ Cẩm Đào và ông Ôn Gia Bảo. Ở Nhật Bản, thủ tướng S. Abe đã từ chức và chuyển giao quyền lãnh đạo nền kinh tế lớn thứ hai thế giới cho ông Y. Fukuda, người có xu hướng mềm mỏng và khéo léo hơn ông Abe trong lĩnh vực đối ngoại.

Ở châu Âu, các cuộc chuyển giao quyền lực lại đi kèm với nhiều dấu hiệu của sự “đoạn tuyệt”. Trong khi các nước đồng minh của Mỹ tìm cách ly khai dần khỏi lập trường của Mỹ thì Tổng thống Pháp mới đắc cử N.Sarkozy không giấu giếm thái độ thân thiện với chính quyền Bush. Ngược lại, Thủ tướng Anh G. Brown lên nắm quyền thay Tony Blair tuy vẫn coi trọng mối quan hệ đồng minh truyền thống với Mỹ, nhưng càng ngày càng có nhiều dấu hiệu ông Brown sẽ giữ khoảng cách nhất định với chính sách của Tổng thống Bush.

Ở Nga, bầu cử quốc hội đã đưa đảng Nước Nga thống nhất do Tổng thống V. Putin đứng đầu danh sách tranh cử trở thành đảng lớn nhất trên chính trường. Sau cuộc bầu cử quốc hội, ông Putin đã chấm dứt những đồn đoán về tương lai chiếc ghế tổng thống Nga bằng việc chính thức ủng hộ Phó thủ tướng D. Medvedev ra tranh cử. Công việc còn lại là chuẩn bị tốt việc chuyển giao quyền lực sẽ diễn ra sau cuộc bầu cử tổng thống vào tháng 3-2008.

“Chúng tôi đòi hỏi khả năng lãnh đạo của quí ngài. Nhưng nếu vì lý do nào đó các ngài không muốn đi đầu, làm ơn tránh đường cho chúng tôi” - Kevin Conrad, đại biểu người Papua New Guinea tại Hội nghị Bali về thay đổi khí hậu, nói với đoàn đại biểu Mỹ đang cố cản trở các thỏa thuận được 185 nước giới thiệu. Câu nói này đã được báo The Star (Canada) làm dẫn đề cho bài tổng kết tình hình thế giới năm 2007.

Ở Mỹ, các vấn đề đối ngoại dần trở nên ít có ý nghĩa và đời sống chính trị đang dần bị cuốn hút theo cuộc chạy đua vào Nhà Trắng năm 2008. Cả Đảng Dân chủ và Đảng Cộng hòa đều lấy khoảng cách với lập trường của Nhà Trắng nhằm tạo thế trong tranh cử và cho việc triển khai chính sách thời kỳ hậu Bush hay hậu Iraq.

Những cuộc chuyển giao quyền lực ở Úc, Ba Lan, Nhật Bản năm 2007 hay trước đó là Tây Ban Nha (2004) cho phép rút ra một kết luận khá thú vị: những chính phủ đã ủng hộ Mỹ trong cuộc chiến tranh ở Iraq và hiện đang tham gia liên quân ở Iraq hoặc Afghanistan đều gặp thất bại nặng nề. Chưa thể đặt ra một mối liên hệ nhân quả, nhưng đây có lẽ sẽ là một kỷ niệm đáng buồn nữa của ông Bush sau hai nhiệm kỳ ở Nhà Trắng.

Trái đất tiếp tục nóng lên

Nóng nhất trong năm 2007 có lẽ là những tin tức không tốt lành về Trái đất. Theo báo cáo của các nhà khoa học thuộc nhóm nghiên cứu liên chính phủ về biến đổi khí hậu, nhiệt độ Trái đất dự kiến sẽ tăng 4oC, mực nước biển tăng 58cm vào cuối thế kỷ.

Cuộc khủng hoảng hạt nhân ở CHDCND Triều Tiên được giải quyết qua các văn bản ký kết vào tháng hai và tháng chín. Trong khi đó, câu chuyện Iran đã không nóng đến mức phương Tây dọa can thiệp quân sự nếu như các cơ quan tình báo Mỹ sớm đưa ra báo cáo (đầu tháng mười hai) tiết lộ Iran đã từ bỏ chương trình vũ khí hạt nhân từ năm 2003. Nhưng ngay cả sau khi có báo cáo này, Mỹ vẫn cảnh cáo Iran về ý đồ hạt nhân. Điều này càng chứng tỏ Mỹ và phương Tây đang tìm kiếm sự căng thẳng với Iran hơn là đối thoại và hòa giải.

Một loạt điểm nóng khác ở khắp nơi trên Trái đất cũng góp phần làm bầu không khí chính trị thế giới vào từng thời điểm trở nên ngột ngạt. Từ những câu chuyện ở Myanmar, chuyện Thổ Nhĩ Kỳ can thiệp vào bắc Iraq đến việc tỉnh ly khai Kosovo thuộc Serbia đòi độc lập, đâu đâu người ta cũng thấy bóng dáng của một hiểm họa khủng hoảng khu vực. Vào những ngày cuối năm này, mọi chú ý của thế giới lại đổ về Pakistan, nơi trong vòng một năm qua các nhóm khủng bố Hồi giáo cực đoan đã sát hại gần 1.000 thường dân vô tội, và người nổi tiếng nhất trong số họ là cựu thủ tướng Pakistan Benazir Bhutto.

Lộ diện “nắm đấm” Trung Quốc, Nga

Cùng với sự suy yếu tương đối của Mỹ trong năm qua trên cả lĩnh vực chính trị và kinh tế (tăng trưởng dự kiến 2%, khủng hoảng về tài chính - tín dụng, đồng đôla suy yếu, nợ nước ngoài lên tới gần 400% GDP), nước Nga vươn lên mạnh mẽ cả về kinh tế và chính trị. GDP Nga đạt hơn 1.200 tỉ USD, dự trữ ngoại tệ hơn 400 tỉ USD, đầu tư ra nước ngoài tăng mạnh (hơn 60 tỉ USD). Nga có thái độ cứng rắn hơn trên lĩnh vực ngoại giao, rút khỏi Hiệp ước về lực lượng thông thường ở châu Âu, phản đối và đáp trả việc Mỹ triển khai hệ thống phòng thủ tên lửa ở CH Czech và Ba Lan.

Trung Quốc cũng vươn lên mạnh mẽ và có triển vọng sớm vượt qua Đức để trở thành nền kinh tế lớn thứ ba thế giới. Dự trữ ngoại tệ Trung Quốc đạt hơn 1.300 tỉ USD, thặng dư thương mại tăng mạnh.

Nhưng việc Trung Quốc phải đối mặt với cuộc khủng hoảng hàng hóa nhiễm độc đã làm ảnh hưởng nghiêm trọng uy tín của Trung Quốc với tư cách là “công xưởng” cho thế giới. Nhiều nước đã đặt ra câu hỏi về “tư cách cường quốc có trách nhiệm” của Trung Quốc, và tìm cách gia tăng sức ép buộc Trung Quốc phải có những điều chỉnh về chính sách ngoại hối, thương mại.