Nhận tiền trăm tỉ, thi công nhỏ giọt

Theo kết luận thanh tra, một trong những sai phạm nghiêm trọng nhất là công tác quản lý, sử dụng tiền tạm ứng hợp đồng. Tính đến cuối năm 2022, các nhà thầu đã nhận 2 đợt tạm ứng vốn với tổng số tiền lên đến hơn 287 tỉ đồng.

Dù có số tiền khổng lồ từ ngân sách, các đơn vị thi công lại hoàn toàn không có khối lượng nghiệm thu tương xứng. Đợt thanh toán đầu tiên vào cuối năm 2022 chỉ đạt vỏn vẹn hơn 5 tỉ đồng. Toàn bộ khối lượng thi công thực tế hầu hết chỉ bắt đầu nhúc nhích từ năm 2023 trở đi.

Thanh tra tỉnh xác định chủ đầu tư (Sở Giao thông vận tải cũ, nay là Sở Xây dựng) đã thiếu sâu sát, chưa quan tâm giám sát chặt chẽ việc nhà thầu sử dụng tiền tạm ứng đúng mục đích và hiệu quả.

Để biện minh cho sự chậm trễ, các nhà thầu và chủ đầu tư đưa ra lý do vướng giải phóng mặt bằng và khan hiếm nguồn cát san lấp để xin gia hạn hợp đồng nhiều lần. Tuy nhiên kết quả thanh tra đã chỉ ra thực tế ngược lại.

Ngay từ thời điểm khởi công vào cuối năm 2022 và đầu năm 2023, chính quyền đã hoàn thành nghĩa vụ bàn giao từ 95 - 100% diện tích mặt bằng sạch cho nhà thầu. Thậm chí ở giai đoạn này, các mỏ cát thương mại trong khu vực vẫn hoạt động bình thường, đơn giá vật liệu còn thấp, nhưng các nhà thầu lại không chịu thi công.

Cơ quan thanh tra chỉ rõ việc các nhà thầu trì hoãn, kéo khối lượng đắp nền sang giai đoạn 2024 - 2026 (lúc giá vật liệu tăng cao và các mỏ cát hết hạn khai thác) hoàn toàn là lỗi chủ quan của nhà thầu.

Sự trì hoãn công tác thi công cũng được Thanh tra tỉnh Đồng Tháp chỉ rõ: nhiều gói thầu giai đoạn đầu chỉ bố trí 2-4 nhân lực, thậm chí không tổ chức thi công.

Điển hình như gói thầu số 17, nhà thầu đã tự ý nghỉ thi công tới 462 ngày, trong đó có đợt nghỉ hơn 1 năm trời (từ tháng 8-2023 đến tháng 8-2024). Hay tại gói thầu số 15, dù nhận bàn giao 95% mặt bằng từ tháng 7-2022 nhưng phải nửa năm sau nhà thầu mới bắt đầu thi công.

Không điều chỉnh giá vì lỗi là do nhà thầu

Trước tình trạng giá vật liệu biến động, các nhà thầu đã kiến nghị áp dụng quy định "hoàn cảnh thay đổi cơ bản" để xin điều chỉnh đơn giá gốc. Tuy nhiên Thanh tra tỉnh Đồng Tháp đã bác bỏ yêu cầu này.

Lý do được đưa ra là quy định này chỉ áp dụng khi các bên không có lỗi chủ quan. Trong khi đó dự án đã được cấp phát vốn tạm ứng lớn, mặt bằng sạch có sẵn nhưng nhà thầu không thi công xong phần nền đường vào thời điểm thuận lợi, dẫn đến rủi ro trượt giá là lỗi của chính họ và họ phải tự chịu trách nhiệm.

Thanh tra tỉnh kiến nghị Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Tháp đề nghị các cấp có thẩm quyền xem xét tính chất, mức độ vi phạm để xử lý trách nhiệm các cá nhân, tập thể liên quan. Đồng thời yêu cầu kiên quyết thu hồi các khoản vốn tạm ứng quá hạn hoặc có dấu hiệu sử dụng sai mục đích để hoàn trả ngân sách nhà nước.

Bên cạnh đó để đảm bảo dự án được đưa vào sử dụng trong thời gian tới, Thanh tra tỉnh Đồng Tháp cũng kiến nghị Chủ tịch tỉnh xem xét, chấp thuận gia hạn thời gian thi công hoàn thành dự án theo quy định, bởi hiện nay khối lượng công việc còn lại trên công trình còn khá nhiều (còn hơn 42%) nên khó hoàn thành trong năm 2026.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước: Làm rõ trách nhiệm các dự án chậm tiến độ, đội vốn

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh hiệu quả không chỉ là tỉ lệ giải ngân, mà là tiến độ, chất lượng, khả năng kết nối và hiệu quả khai thác các công trình, dự án hạ tầng trọng điểm.