Đến nay, công nghiệp không chỉ là một lĩnh vực kinh tế, mà đã trở thành "xương sống" của tăng trưởng Việt Nam. Theo dữ liệu của Ngân hàng Thế giới, khu vực công nghiệp và xây dựng hiện đóng góp khoảng 37 - 38% GDP Việt Nam - thuộc nhóm cao trong khu vực ASEAN. Riêng ngành chế biến chế tạo liên tục giữ vai trò động lực tăng trưởng chủ lực trong nhiều năm gần đây.

Cần xây dựng các trung tâm sản xuất tầm cỡ

Theo số liệu của Tổng cục Thống kê, năm 2025, ngành chế biến chế tạo tiếp tục là đầu tàu tăng trưởng khi đóng góp hơn 31% vào mức tăng GDP quốc gia. Tính đến năm 2025, Việt Nam đã có gần 500 khu công nghiệp (KCN) đang hoạt động với tổng diện tích đất tự nhiên đạt khoảng 145,97 nghìn ha, tạo việc làm cho khoảng 4,15 triệu lao động.

Theo các báo cáo cập nhật năm 2025 của các công ty nghiên cứu thị trường như Savills, CBRE và Cushman & Wakefield, tỉ lệ lấp đầy tại các trung tâm công nghiệp lớn của Việt Nam tiếp tục duy trì ở mức rất cao. Tỉnh Bình Dương trước đây (nay thuộc TP.HCM) nhiều năm liền gần như kín quỹ đất công nghiệp, với nhiều khu đạt tỉ lệ lấp đầy 95 - 99%.

Bắc Ninh duy trì mặt bằng lấp đầy khoảng trên 90%, trong khi nhiều KCN trọng điểm tại Hải Phòng như VSIP Hải Phòng, Tràng Duệ hay Nomura cũng gần như kín chỗ. Một số KCN tại Hà Nội, TP.HCM thậm chí đã đạt mức lấp đầy gần như tuyệt đối.

Nhưng nếu để thị trường tự điều tiết, các KCN sẽ vẫn rời rạc và Việt Nam sẽ khó có thể tăng trưởng nhanh với hai con số mà cần phải có một chính sách tái cấu trúc phát triển KCN theo hướng hệ sinh thái sản xuất khép kín theo mô hình cụm ngành theo xu hướng chung của thế giới trong nhiều thập kỷ qua.

Các tập đoàn đa quốc gia đang chủ động dịch chuyển sản xuất để giảm phụ thuộc vào Trung Quốc, đồng thời tìm kiếm những trung tâm sản xuất mới có tính ổn định địa chính trị cao hơn. Việt Nam đang đứng trước cuộc đua cạnh tranh toàn cầu.

Những hành lang công nghiệp trọng điểm như Bắc Ninh - Hải Phòng - Quảng Ninh ở phía Bắc hay ở TP.HCM cần được ưu tiên tập trung nguồn lực hạ tầng, logistics và kết nối liên vùng để đủ sức hình thành các trung tâm sản xuất mang tầm khu vực và vươn tầm quốc tế.

Các chính sách ưu đãi cần chuyển từ chiều rộng sang chiều sâu để khuyến khích doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, logistics, nghiên cứu phát triển, đào tạo lao động kỹ thuật và tối ưu hóa hiệu quả sử dụng đất thay vì chỉ ưu đãi theo diện tích thuê đất hay quy mô vốn đăng ký.

Ngoài việc tiếp tục mở rộng các KCN mới, Việt Nam cần là một cơ chế điều phối phát triển công nghiệp ở cấp vùng, gắn KCN với cảng biển, logistics, đô thị công nghiệp và hệ sinh thái doanh nghiệp phụ trợ theo logic chuỗi cung ứng.

Phát triển hệ sinh thái hoàn chỉnh để tạo sức hút

Trong thực tế, các trung tâm sản xuất có khả năng kết nối chuỗi cung ứng đủ mạnh có sức hút cao hơn trên thị trường. Bắc Ninh là ví dụ điển hình. Địa phương này không phải nơi có giá thuê đất thấp nhất miền Bắc. Nhưng sau hơn một thập kỷ phát triển quanh hệ sinh thái Samsung, Bắc Ninh đã hình thành mạng lưới doanh nghiệp phụ trợ điện tử dày đặc, từ linh kiện, bao bì, cơ khí chính xác cho tới logistics công nghiệp.

Khi đặt nhà máy tại đây, một doanh nghiệp điện tử mới có thể tìm thấy hàng chục nhà cung ứng chỉ trong bán kính vài chục km. Hơn thế nữa vị trí thuận lợi trong tiếp cận sân bay quốc tế Nội Bài cũng giúp giảm đáng kể thời gian giao hàng, chi phí tồn kho và rủi ro sản xuất.

Hải Phòng cũng tương tự. TP này không chỉ có KCN, mà còn sở hữu lợi thế hiếm có gồm: cảng nước sâu Lạch Huyện, hệ thống cao tốc liên vùng, sân bay quốc tế và mạng lưới công nghiệp điện tử xoay quanh LG, Pegatron cùng nhiều doanh nghiệp phụ trợ. Đây là lý do Hải Phòng đang nổi lên như một "cửa ngõ sản xuất" mới của miền Bắc.

Trong khi đó, các địa phương không có lợi thế này vẫn ở trạng thái "công nghiệp đơn lẻ": có đất nhưng thiếu nhà cung ứng, thiếu logistics, thiếu lao động kỹ thuật và thiếu khả năng liên kết vùng. Nếu chọn các địa phương này nhà đầu tư có thể tiết kiệm chi phí thuê đất ban đầu, nhưng lại phải chịu chi phí logistics cao hơn, thời gian giao hàng dài hơn và phụ thuộc nhiều hơn vào chuỗi cung ứng xuyên biên giới.

Đó là bất lợi rất lớn. Trong kỷ nguyên cạnh tranh chuỗi cung ứng, lợi thế không nằm ở số lượng KCN, mà nằm ở khả năng hình thành các cụm sản xuất đủ quy mô để tạo hiệu ứng cộng hưởng. Một cụm công nghiệp đủ lớn sẽ tự tạo ra thị trường lao động chuyên môn hóa, kéo theo doanh nghiệp phụ trợ, logistics, tài chính...

Thị trường đang chuyển dần từ mô hình cho thuê đất công nghiệp truyền thống sang phát triển các hệ sinh thái vận hành hoàn chỉnh hơn. Khi hiệu ứng tập trung đủ mạnh, chi phí vận hành của doanh nghiệp sẽ giảm theo quy mô, tạo lợi thế cạnh tranh rất khó thay thế.

Thành ủy TP.HCM chỉ đạo sử dụng hiệu quả nhà đất công, phục vụ tăng trưởng 2 con số

Ban Thường vụ Thành ủy TP.HCM vừa có chỉ đạo quản lý, sử dụng hiệu quả quỹ nhà đất công, phục vụ mục tiêu tăng trưởng 2 con số.