Tài xế công nghệ bán bánh tráng kiếm thêm

NGUYỄN MINH THANH

Giữa nhịp sống hối hả của những đô thị lớn như TP.HCM, hình ảnh những chiếc áo khoác xanh, cam, đỏ của các tài xế công nghệ đã trở thành một phần không thể thiếu của hơi thở đường phố.

Đằng sau những cuốc xe không ngừng nghỉ ấy là những cuộc đời với sự nỗ lực và cả những trăn trở về an sinh tương lai.

1. Câu chuyện từ túi bánh tráng 10.000 đồng

Vào một buổi chiều cuối tuần tại tiệm nem nướng lớn trên đường Kha Vạn Cân (phường Linh Xuân, TP.HCM), khi các gia đình đang quây quần bên bàn ăn, một hình ảnh đã để lại ấn tượng mạnh cho tôi và nhiều người.

Một tài xế công nghệ trẻ tuổi (có thể là một sinh viên làm thêm hoặc một người lao động trẻ) bước vào quán nhận đơn. Trong khoảng năm phút chờ chủ quán chuẩn bị món ăn, thay vì xem màn hình điện thoại (như thường thấy với tài xế khác), chàng trai ấy cầm trên tay một túi ni lông bánh tráng nhỏ, bánh tráng kiểu ăn vặt mà học sinh thường mua ăn.

Với nụ cười hiền hậu và lời mời khéo léo: "Dạ, buổi tối em tranh thủ làm thêm trong lúc chờ đơn hàng. Xin mời anh chị mua giúp em một bịch bánh tráng", anh đã nhanh chóng nhận được sự ủng hộ từ một số người trong tiệm ăn.

Tôi nhận thấy nhiều người mua ủng hộ có lẽ không hẳn vì họ đang đói hay thèm bánh tráng mà tôi cho rằng họ mua vì sự đồng cảm.

Họ nhìn thấy ở người tài xế ấy không phải là sự than nghèo kể khổ mà là một tinh thần chăm chỉ và linh hoạt mưu sinh. Với 10.000 đồng cho một túi bánh tráng không lớn nhưng nó cho thấy suy nghĩ "không để thời gian chết" và tìm cách gia tăng thu nhập của anh tài xế này.

Đó là sự sáng tạo nhằm tối ưu hóa thu nhập mà không cần chờ đợi tới lượt, tới phiên từ thuật toán của ứng dụng công nghệ.

2. Nghịch lý thu nhập

Nghề tài xế công nghệ vốn được nghĩ là nghề được tự do về thời gian và thu nhập tốt. Tuy nhiên thực tế cho thấy thu nhập của tài xế đang dần chạm tới một "mức trần" khó phá vỡ. Vào những ngày cuối tuần hoặc buổi tối, khi tài xế rảnh rỗi bật app ra đường chạy xe tăng cao, lượng đơn hàng chia cho mỗi người lại giảm.

Thu nhập của họ không còn ổn định (theo kiểu cứ chăm chỉ ra đường là sẽ có thu nhập cao) mà phụ thuộc hoàn toàn vào sự phân bổ của hệ thống.

Các hãng xe công nghệ thường có cơ chế áp mức đơn hàng theo mức độ "chịu siêng" của tài xế. Điều này đã tạo áp lực để tài xế chạy hết công suất, nhận đơn bất kể quãng đường gần hay xa, thời tiết bất lợi... nhưng thu nhập vẫn khó tăng cao khi có rất nhiều tài xế cùng chấp nhận điều này.

Ngoài ra, sự "linh hoạt" của công việc trong nghề này đôi lúc biến thành sự "bấp bênh" khi không có lương cơ bản hay phụ cấp cố định.

Tại Việt Nam, thu nhập của shipper, tài xế xe công nghệ là nguồn thu nhập chính của nhiều cá nhân và có thể là nguồn duy nhất của hộ gia đình. Người chọn nghề này ngày càng đông, áp lực thu nhập đè nặng lên vai người tài xế là vô cùng lớn.

3. Nỗ lực cá nhân thôi chưa đủ

Một khảo sát gần đây của Viện Nghiên cứu đời sống xã hội (Social Life) vào năm 2025 đã đưa ra một kết quả: thu nhập của nhóm xe ôm và tài xế ứng dụng gọi xe có mức suy giảm 11,6%, tương đương khoảng 822.000 đồng mỗi tháng, là nhóm có khả năng chống chịu tốt nhất trong bối cảnh khó khăn.

Tài xế công nghệ biết cách tìm đến các "điểm nóng" nhiều khách hàng có nhu cầu cao theo thời gian thực, chạy kết hợp nhiều ứng dụng, kết hợp giao hàng, chở khách, giao đồ ăn và "kinh doanh thêm" giống như chàng trai bán bánh tráng ở trên.

Họ tính cách biến thời gian chờ đợi thành cơ hội kiếm thêm thu nhập. Sự linh hoạt này chính là "tấm khiên" bảo vệ họ trước những biến động kinh tế. Nhưng nó không nên là lý do để chúng ta bỏ qua việc xây dựng một hành lang pháp lý bảo vệ họ.

Làm tài xế xe công nghệ nên được xem là một nghề. Mặc dù Nhà nước đã liên tục đặt ra các quy định đối với các hãng xe công nghệ để bảo vệ người lao động nhưng rõ ràng vẫn còn nhiều rủi ro cho tài xế, nhất là tài xế xe máy.

Đã đến lúc không thể coi tài xế công nghệ là những "đối tác" của các hãng xe công nghệ. Họ phải tự đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm tai nạn và bảo hiểm y tế phù hợp với đặc thù công việc là rủi ro cao trên đường phố.

Câu chuyện về người tài xế bán bánh tráng tại đường Kha Vạn Cân là một lát cắt về tính tự lực của người lao động hiện nay. Họ rất uyển chuyển, rất nỗ lực để tự cứu mình. Tuy nhiên sự linh hoạt của cá nhân không thể thay thế cho sự vững chãi của hệ thống.

Để công việc tài xế công nghệ thực sự ổn định hơn cần có chính sách để đảm bảo quyền lợi phù hợp và an toàn cho người lao động. Khi người tài xế cảm thấy mình được bảo vệ bởi pháp luật và các chính sách an sinh, họ sẽ không chỉ chạy xe vì miếng cơm manh áo tức thời mà còn đóng góp vào sự phát triển bền vững của kinh tế số Việt Nam.