Phóng to

Con đường nhựa xuyên qua năm xã cù lao Tây (đoạn qua xã Tân Bình, Thanh Bình, Đồng Tháp) đã bị “liếm”, khoét sâu vào tim lộ. Ảnh: H.T.Dũng

TT - Dòng sông bao đời bên lở bên bồi, nhưng nhiều đoạn sông Hậu, sông Tiền và nhiều sông khác ở vùng ĐBSCL hôm nay cả hai bên bờ cùng lở, sụp. Những điểm sạt lở cũ ngày càng trầm trọng hơn trong khi những điểm sạt lở mới ngày càng nhiều và lan nhanh. Sông lở, nước không chỉ “ăn” đất mà còn cuốn đi bao phận người...

Cả làng bị thủy thần “nuốt chửng”

Tại huyện Phú Tân (An Giang), dọc theo bờ sông Hậu, nhiều chòm nhà cheo leo bên dòng nước lũ đỏ ngầu cuồn cuộn chảy. Bà Huỳnh Thị Liên - ấp Bình Phú 1, xã Phú Bình - chỉ tay về mảng bờ sông vừa sụp xuống, thở dài: “Năm nào lũ về cũng bị lở, bờ sông cứ lở dần vào. Tui đã dời nhà mấy lần nay không còn chỗ để di dời nữa”.

Xã có ba ấp nằm dọc sông Hậu, trong đó hai ấp Hòa An và Hòa Hưng có khoảng 4.000m bờ sông bị sạt lở nặng đang trực tiếp đe dọa cuộc sống gần 500 hộ dân. Ngược lên xã Phú Hiệp, bờ sông đã gặm vào con đường liên xã nham nhở, bật trơ từng gốc cây. Ông Võ Minh Luân - chủ tịch UBND xã Phú Hiệp - cho biết ấp Hòa Lợi mỗi năm có 3km bờ bị sông “ăn”. Mấy năm qua dù địa phương luôn vận động bà con chằng chéo, gia cố nhưng tình trạng sạt lở ngày một nặng thêm. Hơn 1.000 hộ dân đang bị thủy thần đe dọa.

Bờ sông Tiền ở các huyện Chợ Mới, Phú Tân, Tân Châu... có 12 khu vực với tổng chiều dài gần 23km bờ sông bị sạt lở nghiêm trọng. Hôm chúng tôi đến xã Vĩnh Hòa, Tân Châu, người dân ở ấp Vĩnh Bường đang di dời nhà ra khỏi vùng nguy hiểm. Bà Nguyễn Thị Tua, 81 tuổi, dẫn chúng tôi ra phía sau nhà, chỉ đoạn sông lở lói, bảo: “Xưa đây là cánh đồng, hoa màu bát ngát. Ra sông gánh nước vào tui phải nghỉ năm chặng. Vậy mà nay...”. Bà buông lửng câu nói, nhìn mặt sông buồn rười rượi.

Vòng quanh xã, đi qua những khu vực đang sạt lở nặng, chúng tôi không thể hình dung nổi cái xã bên bờ sông Tiền chuyên trồng hoa màu và những vườn cây trù phú này đã bị thủy thần “ăn” mất trọn một ấp Vĩnh An gần cả 100ha, còn các ấp khác đều bị “gặm” mất phân nửa diện tích. Cùng chúng tôi ra con đường đã bị lở mất từng đoạn, bên trong còn lộ những vết nứt chạy dài, anh Huỳnh Văn Du - chủ tịch xã - thở dài: “Mấy bữa nay ngày nào cũng lở. Xã đã mất 300ha đất, đã di dời 570 hộ, đang tiếp tục di dời thêm trong mùa lũ này”.

“Thị trấn Tân Châu sẽ biến mất nếu...” - ông Nguyễn Văn Lên, phó chủ tịch UBND huyện Tân Châu, nói. Ông cho biết tình trạng sạt lở ở cặp sông Tiền đoạn qua huyện Tân Châu đang diễn ra khá nghiêm trọng, không chỉ gây ảnh hưởng nặng nề tại các xã Vĩnh Hòa, Vĩnh Xương, Châu Phong... mà còn đe dọa cả trên 30.000 dân thị trấn huyện Tân Châu. Cách nay hơn một tháng, tại tổ 3, ấp Long Thị C, thị trấn Tân Châu đã xuất hiện thêm một vết nứt đất dài 50m, nhiều căn nhà lầu bị xé tường.

Đêm nằm thấp thỏm

Phóng to

Anh Phạm Văn Đơ chèo xuồng ra bụi chuối phía sau nhà vừa đổ “ùm” xuống sông Tiền than: “Mới hôm qua tui còn bẻ bắp chuối bóp giấm, nay mất tiêu rồi” - Ảnh: H.T.Dũng

Vượt sông Tiền về hai xã cù lao Tân Bình và Tân Quới (huyện Thanh Bình, Đồng Tháp) - hai trong số năm xã nằm trong cù lao bị sạt lở nặng nhất của tỉnh Đồng Tháp, cảm nhận đầu tiên của chúng tôi là mức độ sạt lở quá nặng nề khiến một bầu không khí lo lắng đang bao trùm từng người dân xã cù lao này.

Ông Nguyễn Văn Mày, 78 tuổi, nhà nằm sát mé sông ấp Hạ, xã Tân Quới, than: “Sống ở cù lao này ngót đời người, xưa nay vùng này năm nào cũng bị lở đất nhưng đâu có dữ dằn như vầy, mất hết 4 công vườn, ba lần dời nhà về nơi ở mới mà nay vẫn chưa ổn, đêm nằm vẫn thấp thỏm không sao chợp mắt được vì sợ lở đất mất nhà”.

Chúng tôi ghé một căn chòi tạm cách đó chừng trăm mét của ba gia đình anh Phạm Văn Đơ, Phạm Văn Đôn và Phạm Văn Đẩy. Ba gia đình này có hơn 20 người sống chen chúc vì không có đất, tiền để dựng nhà mới. Anh Phạm Văn Đơ nói như khóc: “Hơn hai lần phải dời nhà, tưởng thế là ổn, dè đâu hôm rồi đang ngủ trưa nghe cái ầm, giật mình nhìn ra sau hè thấy phần sau gian bếp đã ùm xuống sông.

Hai hôm sau đến lượt nhà thằng Ba Đôn cũng ùm xuống sông mất nửa gian nhà. Chập choạng tối qua (10-8) đến lượt nhà thằng út Đẩy ùm xuống sông, tài sản, mùng mền chiếu gối trôi mất gần hết, may vợ chồng cùng bốn đứa nhỏ kịp thoát ra ngoài”. Anh Đơ bảo rằng dời lên đây rồi nhưng vẫn chưa thể yên tâm, đêm nằm có cảm giác như nước đang chảy xói dưới lưng, nghe tiếng đất sụp ngoài sông mà rùng mình.

Theo ông Nguyễn Văn Dương - phó giám đốc Sở Nông nghiệp - phát triển nông thôn Đồng Tháp, khu vực sạt lở tại Tân Bình và Tân Qưới có chiều dài trên 2.800m. Hiện có hơn 1.000 hộ dân sinh sống trong vùng sạt lở sẽ phải di dời, trong đó có hàng chục hộ dân sẽ phải di dời khẩn cấp trong vài ngày tới. Điều lo ngại nhất hiện nay là nếu bờ bao chắn lũ bị nước xói sụp sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến khoảng 60.000 dân của năm xã cù lao bên trong vốn mặt bằng thấp hơn mực nước sông mùa lũ từ 1 -1,5m.

Đường “biến mất”, nhà trôi sông

Nhiều năm nay, cứ vào mùa lũ là chị Võ Thị Bảy (Cồn Khương, phường An Thới, Q.Bình Thủy, TP Cần Thơ) lại lo cồn cào. Chị nói: “Nhà của tôi đã di dời ba lần, nếu tiếp tục lở nữa thì tôi chẳng biết dời đi đâu”. Chị Bảy cho biết cách đây khoảng sáu năm, từ nhà chị ra phía đầu doi cồn chỉ cách một đường mương, ghe qua không lọt, nhưng bây giờ lở hơn 200m, mười chiếc sà lan có thể giăng hàng ngang chạy qua được.

Gần đây có hàng loạt đoạn quốc lộ, tỉnh lộ tại Cần Thơ cũng bị trôi xuống sông. Điển hình như ở quốc lộ 91, lộ Vòng Cung đã xảy ra nhiều vụ sạt lở nghiêm trọng làm đường sá, nhà cửa hư hỏng nặng, việc khắc phục sự cố gặp rất nhiều khó khăn khiến người dân sống ở những “điểm nóng” sạt lở cứ luôn thấp thỏm, lo âu. Chị Nguyễn Thị Tư, nhà ở rạch Cái Sơn (khu vực Lợi Dũ A, phường An Bình, Q.Ninh Kiều), nói: “Cứ mỗi sáng thức dậy tôi ra trước cửa nhà coi đất lở bao nhiêu, chiều khi đi làm về điều đầu tiên là trông căn nhà còn không. Con cái không dám để nhà mà gửi nhờ người thân, đêm ngủ cũng không yên giấc”.

Do tình trạng sạt diễn ra ngày càng gay gắt, nhiều nơi chính quyền địa phương phải di dời người dân vào khu tái định cư. Tuy nhiên, vào đây nhiều người dân gặp không ít khó khăn. Chị Nguyễn Thị Mười (xã Mỹ Khánh, huyện Phong Điền, TP Cần Thơ) nói: “Hằng ngày bán rau, cá mỗi tháng lời 400.000 - 500.000 đồng. Tiền chưa đủ ăn gạo chứ nói chi đến vào tái định cư làm nhà ở. Vào đây Nhà nước cho trả chậm mười năm, nhưng hằng tháng phải đóng cả triệu đồng, lấy đâu ra”. Nhiều người dân khác thuộc diện di dời ở xã Mỹ Ái và Mỹ Khánh (huyện Phong Điền) cũng giống như trường hợp của chị Mười. Vào tái định cư, chỗ ăn ở sẽ ổn định hơn, còn việc làm là một vấn đề nan giải.

Đất đai, nhà cửa, ao cá, vườn cây ăn trái... đã bị “bà thủy” cuốn trôi, người dân trắng tay phải đành đoạn bỏ xứ đi nơi khác. Dòng sông bao đời bên lở bên bồi, nhưng nhiều đoạn sông Hậu, sông Tiền và nhiều sông khác ở vùng ĐBSCL hôm nay cả hai bên bờ cùng lở, sụp. Những điểm sạt lở cũ ngày càng trầm trọng hơn trong khi những điểm sạt lở mới ngày càng nhiều và lan nhanh. Sông lở, nước không chỉ “ăn” đất mà còn cuốn đi bao phận người...

Phóng to Một góc dãy phố ở thị trấn Tân Châu (An Giang) đang bị đe dọa. Ảnh: H.T.Dũng Hiện nay mới đầu mùa mưa nhưng tình trạng sạt lở đất ven sông đang diễn ra gay gắt ở ĐBSCL. Theo thống kê của các tỉnh, thành ở ĐBSCL, đến đầu tháng 7-2005 toàn vùng hiện có trên 200 điểm sạt lở nghiêm trọng, chủ yếu trên sông Hậu, sông Tiền, sông Vàm Nao, kênh xáng Xà No... Các điểm sạt lở có chiều dài bình quân 3.000m, ngang 10-40m. Tại Hậu Giang có ba điểm sạt lở lớn nhất vùng ở Ngã Sáu, Ngã Bảy và kênh xáng Xà No, mỗi điểm có chiều dài 12.000 - 14.750m. Vĩnh Long có hai điểm sạt lở dài 7.000 - 8.000m nằm trên sông Hậu thuộc địa phận huyện Bình Minh. Báo cáo của Ủy ban Phòng chống lụt bão các tỉnh ĐBSCL cho hay tình trạng sạt lở bờ sông ở các tỉnh khu vực ĐBSCL những năm gần đây đã làm ít nhất 32 người chết, xóa sổ năm dãy phố, sáu ngôi làng, trên 2.200 căn nhà bị sụp xuống sông...