Phóng to

Rất nhiều công ty như Honda, Suzuki, Yamaha, Kawaii đã cất bước từ vùng đất Mikawa và vùng đất lân cận Totomi tiến lên chinh phục thế giới.

Tại sao từ những vùng đất đặc trưng này lại có nhiều công ty nổi tiếng thế giới đến vậy? Cũng giống vùng đất đã sản sinh ra những thương gia người Do Thái, người Hoa hay người Ấn Độ, phải chăng ở vùng Mikawa này ẩn chứa một bí mật nào đó?

Trong cuốn sách này chúng ta hãy thử tìm hiểu điều ấy qua hình ảnh những võ sĩ vùng Mikawa, hình ảnh Tokugawa Ieyasu một vị tướng quân vốn xuất thân từ vùng đất Mikawa có công thống nhất toàn bộ Nhật Bản và “tập quán tư duy” của công ty Toyota, một trong những công ty xe hơi đã và đang bay rất cao, rất xa trên bầu trời thế giới.

Có thể nói những điểm như “vững chãi kiên cường”, “cần mẫn nỗ lực”, “thanh bần tích sản”, “cần kiệm giản dị”, “nhìn xa trông rộng”, “gia đạo an bình” là những đặc trưng trong “tập quán tư duy” của Tokugawa Ieyasu và võ sĩ vùng Mikawa. Bên cạnh vùng đất Mikawa - nơi công ty Toyota ra đời - là vùng Owari - nơi Oda Nobunaga và Toyotomi Hideyoshi đã sinh ra và lớn lên.

Sự khác biệt giữa Oda Nobunaga và Toyotomi Hideyoshi thường được cho là do sự khác biệt giữa vùng đất Mikawa và vùng Owari, tuy xét về bản chất hai nơi này là như nhau. Nói rõ hơn một chút, vùng đất Owari giống với Nobunaga, có đôi khi hơi phô trương trong khi Mikawa thì giản dị hơn.

Công ty Toyota được cho rằng thừa hưởng “tập quán tư duy” của cả vùng Mikawa lẫn vùng Owari. Sức mạnh của “nền kinh tế Nagoya” không hề chịu sự ảnh hưởng của nền kinh tế bong bóng, cũng có thể nói chính là nhờ thừa hưởng “tập quán tư duy” bám rễ nơi vùng đất này.

Ngay chính bản thân tôi cũng cảm nhận được điều ấy, tuy nó không có cái vẻ bề ngoài hào nhoáng. Như người ta vẫn thường ví von “Nagoya là một vùng nông thôn lớn” còn “Toyota là một lãnh chúa nhà quê”.

Chúng ta hãy thử cùng xem xét công ty Toyota từ sáu “tập quán tư duy” của võ sĩ vùng Mikawa.

Trước hết là “vững chãi kiên cường”. Cũng giống như các võ sĩ phong trần vùng Mikawa, cho dù là trong nhà máy của Toyota hay tại nhà máy sản xuất hàng kỹ thuật cao hay văn phòng cung cấp phụ tùng đâu đâu cũng là quang cảnh nhân viên làm việc cần mẫn.

Những thực tập sinh người nước ngoài mà tôi có dịp giảng dạy hết sức khâm phục nhân viên công ty Toyota, hình ảnh những công nhân lặng lẽ làm việc trong nhà máy giống y như các “samurai” ngày xưa.

Theo kinh nghiệm của chính bản thân tôi, những người thuộc tập đoàn Toyota thường là những người không chú trọng đến cái vẻ hào nhoáng bề ngoài; ấn tượng của họ là nét thật thà chất phác nhưng làm việc hết sức chăm chỉ.

Điều thường được nhắc đến bên cạnh chữ “vững chãi kiên cường” là “cần mẫn nỗ lực”. Đạo báo ân của Ninomiya Sontoku đã có ảnh hưởng sâu rộng và có một sức ảnh hưởng lớn đối với vùng đất Mikawa. Toàn bộ tư tưởng của Ninomiya Sontoku nhìn chung là sự thành chí, là cách sống phù hợp với thu nhập, làm việc chăm chỉ, biết tích tiểu thành đại và biết sống vì người khác.

Nói một cách đơn giản hơn là tư tưởng này cho rằng nếu làm việc chăm chỉ với toàn tâm toàn ý, sống phù hợp với mức thu nhập của mình, nỗ lực miệt mài từng chút một, tiết kiệm để tích lũy của cải, tránh các tranh chấp, một lòng hợp tác làm việc thì sẽ cống hiến được nhiều cho quốc gia, cho xã hội.

Tất cả những điều này đã được phát triển thành “tập quán tư duy” và được phổ biến rộng rãi. Có thể nói mọi võ sĩ vùng Mikawa đều kế thừa tư tưởng này và đương nhiên nó cũng có một ảnh hưởng rất lớn đến “tập quán tư duy” của Toyota.

Trong cuốn sách The house of Toyota (Ngôi nhà chung Toyota), tác giả Sato Masaaki viết rằng sau khi tốt nghiệp trường trung học số I, Shoichiro không định thi vào trường Đại học Tokyo nơi Kiichiro và Eiji đã từng học mà lại chọn trường Đại học Nagoya. Nguyên nhân là do lúc đó ý định của Kiichiro muốn cho “người cháu đích tôn của dòng họ Toyoda là Shoichiro phải thấm nhuần khí chất của những võ sĩ vùng Mikawa”.

Kiichiro đang ở giai đoạn nhạy cảm nhất trong cuộc đời con người nên đã có lúc e sợ rằng nếu không để con mình sống ở vùng đại bản doanh của Toyota thì sẽ làm mất đi cơ hội cảm nhận được tinh thần “tập quán tư duy” Toyota vốn có truyền thống từ thời Sakichi là “vững chãi kiên cường” và “cần mẫn nỗ lực”. Chắc hẳn Kiichiro cũng đã phải suy nghĩ rất nhiều để làm sao truyền thống Mikawa và “tập quán tư duy” vẫn được liên tục kế thừa kể cả từ sau thời Sakichi.

Điểm tiếp theo là “thanh bần tích sản”. Từ ngày xưa người ta vẫn thường gọi là ngân hàng Toyota, bởi truyền thống “kinh doanh không vay nợ” của Toyota và cho đến tận ngày nay truyền thống “thanh bần tích sản” ấy vẫn tiếp tục được duy trì. Chúng ta cũng phải thấy hết sức khâm phục bởi “tập quán tư duy” tích lũy tài sản của Toyota khác hẳn với hầu hết các công ty khác của Nhật Bản vốn đều bị ảnh hưởng bởi nền kinh tế bong bóng.

Miệng lưỡi thế gian thường hay có những câu như “chúng tôi đã chi hàng trăm triệu yên cho ông thì ít ra ông cũng phải thết đãi chúng tôi một bữa tất niên thịnh soạn hơn một chút chứ nhỉ!”, nhưng Toyota không hề lay chuyển gì bởi lẽ “tập quán tư duy” của những võ sĩ vùng Mikawa đã thấm nhuần trong tư tưởng họ. Toyoda Sakichi thường nói “sử dụng tiền khó hơn kiếm tiền”. Miệng hầu bao của Toyota không dễ gì mà hé mở chỉ vì những lời nói khích như vậy.

Chúng ta có thể nhìn thấy hiện tượng này không chỉ ở vùng Mikawa mà ở cả những khu vực phụ cận như là Owari, Mino, Ise v.v. Ở Nagoya, những món ăn sẽ không bán được nếu không bảo đảm về lượng, cụ thể là “thêm phần cơm cho các món mì”.

Và hiện tượng mỗi sáng có những người chăm chú theo dõi những tờ quảng cáo trên báo để tìm xem những nơi nào có hàng bán rẻ hơn dù chỉ 1 yên để đi mua hàng không phải là chuyện lạ nơi vùng đất này.