Phóng to

Mỗi năm ở TP.HCM có hàng chục ngàn căn nhà xây dựng mới (ảnh minh họa) - Ảnh: P.P.H.

TT - Một nhà thầu tiết lộ: xây bốn căn nhà, “rút ruột” được một! Các kỹ sư xây dựng cũng khẳng định: nhà thầu có thể “rút” 30% giá trị công trình xây dựng nhà ở từ việc thay đổi vật tư.

“Tiền mất, tật mang”

Gia đình ông Trần Văn M. ở P.25, Q.Bình Thạnh, TP.HCM chắt chiu gần 10 năm mới mua được một lô đất. Để dành tiền thêm năm năm nữa mới đủ xây dựng nhà. Hàng xóm giới thiệu ông Nguyễn Văn K., một nhà thầu tư nhân, giúp ông M. xây dựng nhà.

Ngày ký hợp đồng, ông K. mang đến mẫu hợp đồng xây dựng đánh máy sẵn đưa cho ông M. Ông M. và gia đình chỉ thương lượng với nhà thầu các điều khoản như thiết kế căn nhà, giá cả, vật liệu..., còn các điều khoản pháp lý khác thì không để ý.

Do không đăng ký kinh doanh nên ông K. không đứng tên trong hợp đồng mà mượn danh một công ty xây dựng qua hình thức mua giấy phép. Hợp đồng không qui định rõ chất lượng công trình, các yêu cầu kỹ thuật của phần móng, phần thô, phần hoàn thiện. Ngoài ra, trách nhiệm của nhà thầu khi vi phạm như trễ hạn thì phải chịu phạt bao nhiêu, chấm dứt ngang hợp đồng thì phải bồi thường ra sao, khi chủ thầu thay đổi vật liệu thì phải giải quyết như thế nào... đều không được đề cập trong hợp đồng.

Sau đó, ông Trần Văn M. ứng trước 25% giá trị hợp đồng để nhà thầu K. khởi công. Xây xong phần móng, ông M. nghi ngờ tốp thợ của ông K. xây dựng móng không đúng theo độ sâu và kích cỡ cọc móng. Tuy nhiên, phần móng đã bị phủ lấp, ông không biết cách nào để kiểm tra. Hơn nữa, ông M. không muốn tranh chấp với nhà thầu vì ngại công trình sẽ bị kéo dài.

Các nhà thầu xây dựng cho biết: đối với nhà phố, năm 2005, chi phí xây dựng mỗi mét vuông bình quân từ 1,8-1,9 triệu đồng. Nhưng do giá vật tư tăng nên hiện đã lên 2-2,2 triệu đồng. Đây là chi phí xây dựng hợp lý, đảm bảo chất lượng công trình.

Ông K. lại xin tạm ứng thêm 25% giá trị hợp đồng để đổ bêtông, xây dựng phần trên căn nhà. Khi thi công phần này, người giám sát thi công do ông M. thuê lại phát hiện nhà thầu không sử dụng đúng loại vật tư, sắt, ximăng... Ông M. buộc nhà thầu đập bỏ để xây lại, nhưng nhà thầu K. không đồng ý.

Ông M. yêu cầu dừng công trình, không cho nhà thầu thi công tiếp. Vụ việc kéo dài trong nhiều tháng nhưng không xong. Nhà thầu K. rút quân đi xây nhà khác chỉ để lại vài bảo vệ tại hiện trường. Còn ông M. cũng không thể thay nhà thầu khác đến xây khi công trình đang tranh chấp. Vả lại, ông cũng không còn đủ tiền để thuê nhà thầu khác làm tiếp.

Ông M. đi kiện nhà thầu K. (cụ thể là công ty bán tư cách pháp nhân) tại tòa án. Do hợp đồng hai bên lập theo mẫu của nhà thầu, trong đó qui định vật tư do chủ nhà chịu trách nhiệm, nhà thầu chỉ thi công.

Nay ông M. lại khiếu nại nhà thầu cung cấp vật tư sai qui cách nên tòa cho rằng “không có cơ sở để xem xét”. Ngược lại, do ông M. đơn phương chấm dứt hợp đồng nên còn phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại cho nhà thầu. Ông M. kháng cáo lên tòa phúc thẩm. Đến nay, vụ kiện giữa ông M. và công ty trực tiếp ký hợp đồng kéo dài hơn một năm.

Trong khi vụ việc giữa hai bên chưa giải quyết xong thì nhà thầu Nguyễn Văn K. ung dung ôm số tiền ứng trước của ông M. đi xây nhà khác. Còn căn nhà của ông M. thì dở dang, chịu mưa nắng và ngày càng xuống cấp.

Trường hợp như ông M. hiện nay không phải là hiếm. Theo luật sư Đặng Ngọc Châu, Đoàn luật sư TP.HCM, nhiều chủ nhà khi ký hợp đồng xây dựng “xuê xoa” bỏ qua các điều khoản pháp lý vì coi là phụ. Và khi tranh chấp thì điều phụ lại trở thành điều chính.

30% vật tư bị .“ăn cắp”

Anh Phạm Ngọc A., ở đường Lũy Bán Bích, P.Tân Thành, Q.Tân Phú, vừa xây dựng lại căn nhà diện tích 100m², cao 2,5 tầng. Giá trị căn nhà 500 triệu đồng. Anh A. quyết định thuê riêng đơn vị tư vấn thiết kế, còn thi công do một người bạn giới thiệu.

Tin tưởng vào mối quan hệ nên trong quá trình thi công, anh giao phó cho nhà thầu. Tình cờ khi đổ đến cọc móng thứ ba, tư vấn thiết kế đến xem công trình thì phát hiện nhà thầu làm không đúng như thiết kế. Theo thiết kế, sắt cọc móng là phi 12 nhưng nhà thầu đã thay bằng sắt phi 8. Hỏi nhà thầu thì được ngụy biện “chỉ làm theo bảng thống kê chung, không làm theo bảng thiết kế chi tiết nên không biết sắt phi mấy (!)”.

Anh A. tính chỉ riêng việc thay đổi loại sắt, mỗi cọc móng nhà thầu “kiếm” hơn 3 triệu đồng. Căn nhà năm cọc móng, nếu không phát hiện kịp, nhà thầu “bỏ túi” hơn 15 triệu đồng. Đó là chưa kể việc thay đổi mác ximăng.

Với kinh nghiệm nhiều năm làm trong ngành xây dựng, kỹ sư Phan Phùng Sanh, phó chủ tịch Hội Khoa học - kỹ thuật xây dựng TP.HCM, khẳng định nếu 10 bao ximăng mà rút bớt một bao, chủ nhà rất khó phát hiện.

Công trình có tuổi thọ hàng chục năm nhưng theo qui định chỉ bảo hành một năm, sau đó nhà thầu xong trách nhiệm. Cho dù có giảm 4-5 năm tuổi thọ công trình do thay đổi hoặc bớt vật tư thi công thì cũng khó kiểm tra để xác định chất lượng công trình.

Kỳ tới: Để tránh "tiền mất, tật mang"