Những ngày đi khảo sát, tìm hiểu qua những gia đình nạn nhân của tai nạn giao thông, một câu hỏi, một day dứt thường trực trong chúng tôi cũng như thân nhân của các nạn nhân: tại sao tai nạn đã xảy ra, và làm thế nào để đừng có những tai nạn tương tự?

Bao nhiêu người đã có những câu hỏi như thế trong đầu khi đọc các bản tin tai nạn, bao nhiêu người đã biết lái xe cẩn trọng hơn và bao nhiêu người đã tránh được tai nạn sau khi củng cố lại ý thức của mình hằng giờ, hằng phút khi đi đường? Ấy thế nhưng tai nạn vẫn cứ xảy ra, con số thống kê cho thấy dù có giảm về số lượng nhưng mức độ nghiêm trọng, những mất mát thảm khốc lại tăng.

Tại sao? Phải có một nguyên nhân khác ngoài những ý thức chủ quan, phải có một giải pháp khác ngoài những tuyên truyền về an toàn giao thông cho mỗi người.

Đã là con người, làm sao có thể tránh được những phút lơ đễnh, những phút mỏi mệt, những sơ ý, bất cẩn nằm ngoài việc coi thường luật lệ giao thông, nhưng ở Việt Nam, ác thay, những phút ngắn ngủi hay có khi chỉ một khoảnh khắc ấy lại có rất nhiều khả năng phải trả giá bằng mạng sống, bằng những mất mát nghiệt ngã. Vì sao? Vì mật độ phương tiện giao thông dày đặc và những giao cắt giữa quốc lộ, tỉnh lộ, hương lộ cũng dày đặc không kém.

Một bà mẹ đã mất một con trai, một con gái, một con rể, một cháu ngoại vì tai nạn giao thông chỉ thốt lên một câu khi nói chuyện với chúng tôi: “Giá như chúng nó không phải đi đường quốc lộ”. Nhưng các con, các cháu khác của bà vẫn đang phải đi. Hằng ngày. Trong sợ hãi. Trên đường quốc lộ, có xe khách chạy đường dài, có xe tải, xe container chở hàng hóa, có xe máy của người dân đi làm, đưa con đi khám bệnh, học sinh đi học, có xe đạp của các bà nội trợ, có xe công nông đi rẫy, lại có cả gia súc, gia cầm. Trên quốc lộ không chỉ có khu công nghiệp mà là khu dân cư, là trường học, bệnh viện, nhà thờ, chùa, chợ trong nhà lồng và chợ ngoài lề đường... Từ sáng đến đêm, quốc lộ đông đúc, nhộn nhịp như thế. Và tai nạn cũng dễ xảy ra như thế.

Nếu mau chóng có một con đường khác, như đường cao tốc Bắc - Nam chẳng hạn, để tách xe tải đường dài với những bác tài xế thường xuyên mỏi mệt ra khỏi con đường đi học, đi làm, đi chợ của người dân thì ắt hẳn những tai nạn thương tâm như đã từng xảy ra sẽ giảm rất nhiều.

Nhưng vẫn chỉ là nếu. Vì đường cao tốc Bắc - Nam mới chỉ hoàn thành được vài đoạn, chưa thể thay thế quốc lộ. Quốc lộ 1 vẫn đang được tập trung đầu tư để nâng cấp. Mở rộng để tránh ùn tắc, nâng cấp để tăng tốc độ lưu thông, nhưng như thế thì vẫn cứ là xe container, xe tải, xe khách, xe máy, xe đạp, xe công nông và gia súc, gia cầm đi chung một đường. Mật độ chưa giãn ra được và tai nạn cũng khó mà giảm được.

Tất cả những người có trách nhiệm, có thống kê, có nghiên cứu về tai nạn giao thông đều có một kết luận: phần lớn tai nạn xảy ra là do ý thức chấp hành luật lệ giao thông kém. Nhưng chẳng ai ra đường lại muốn gây tai nạn hay muốn mình trở thành nạn nhân của tai nạn, nên ý thức ấy chắc chắn sẽ phải được nâng lên bằng rất nhiều phương pháp đang được thực hiện, được bảo vệ bằng những chính sách, quy hoạch đúng. Như khi các nhà chuyên môn đã nhiều lần kêu gọi phải đẩy nhanh tốc độ đầu tư cho giao thông, trong đó có đường cao tốc Bắc - Nam để thay thế quốc lộ 1.