Quan sát & bình luận

Cuộc tiếm quyền diễn ra đơn giản và êm thấm sau tuyên bố trên truyền hình của tư lệnh lục quân Prayuth Chan-ocha. Nhưng tương lai của Thái Lan sẽ không êm ái như thế. Bản hiến pháp mà các tướng lĩnh quân đội xé bỏ cũng chính là hiến pháp do họ từng viết ra sau khi lật đổ thủ tướng Thaksin Shinawatra năm 2006.

Tướng Prayuth khẳng định việc đảo chính là cần thiết để “cải cách thể chế chính trị, kinh tế và xã hội.” Nhưng họ sẽ cải cách kiểu gì đây?

Cuộc cải cách sau năm 2006 bằng cách tăng quyền của nhóm thân hoàng gia và tòa án thực tế đã không giúp các lực lượng truyền thống (dân Bangkok, giới thượng lưu, thân hoàng gia) ngăn cản được sự trở lại với quyền lực của lực lượng thân Thaksin vào năm 2011.

Và ngay thời điểm này, nếu cuộc bầu cử tiến hành, chắc chắn phe thân Thaksin sẽ lại một lần nữa chiến thắng.

Sự phát triển của xã hội khiến nền chính trị Thái không còn đơn giản là cuộc thỏa thuận, đổi chác hậu trường của các phe phái chính trị nữa.

“Đây không phải là những năm 1960 và 1970 nữa - báo Straits Times dẫn lời một nhà phân tích - Cuộc đảo chính năm 2006 là bước đi sai lầm. Đó là lần cuối cùng mọi người phớt lờ và chấp nhận điều đó. Nhưng Thái Lan giờ không còn như vậy nữa. Mọi người sẽ không ngồi im nữa”.

Khi quân đội can thiệp hồi năm 2006, họ đối mặt với hơn một năm liên tục những áp lực chỉ trích từ quốc tế cho đến khi thành lập được chính quyền dân sự. Nhưng cuộc khủng hoảng chính trị vẫn tiếp tục tiếp diễn. Hàng loạt cuộc biểu tình chống chính phủ liên tục diễn ra, từ phe áo đỏ (thân Thaksin), phe áo vàng (thân hoàng gia, Đảng Dân chủ) đến nhóm PDRC (thực tế do một cựu thủ lĩnh phe Dân chủ lãnh đạo).

Cuộc đàn áp phe áo đỏ của quân đội hồi năm 2010 làm gần 100 người thiệt mạng trở thành một trong những cuộc đàn áp chính trị đẫm máu nhất trong lịch sử hiện đại của Thái. Khủng hoảng chỉ tạm lắng xuống sau khi em gái ông Thaksin là bà Yingluck Shinawatra lên nắm quyền hồi năm 2011. Những gì xảy ra trong tám năm qua cho thấy chỉ một chính quyền dân sự và các tiến trình dân sự được tôn trọng mới giúp bình ổn thật sự cuộc khủng hoảng ở Thái Lan.

“Bài học họ học từ lần trước là liều thuốc họ đưa ra sau đảo chính không đủ mạnh - báo New York Times dẫn lời giáo sư sử học Đông Nam Á Thongchai Winichakul thuộc ĐH Wisconsin (Mỹ) - Có khả năng sẽ có các biện pháp quyết liệt và đàn áp nghiêm trọng hơn lần này”. Nhà phân tích nổi tiếng Thitinan Pongsudhirak của ĐH Chulalongkorn đặt câu hỏi: “Với cách lên nắm quyền thế này (bắt giữ hết các lãnh đạo chính trị) thì ai có thể tin tưởng họ được?”. Một trong những bước đầu tiên quân đội thực hiện là giải tán lực lượng áo đỏ tập trung ở ngoại ô Bangkok. Nhưng lịch sử những năm qua cho thấy đám đông biểu tình này sẽ nhanh chóng tập hợp trở lại.

“Đảo chính không phải là giải pháp chấm dứt khủng hoảng. Chính đây sẽ là cuộc khủng hoảng mới - chuyên gia Pavin Chachavalpongpun của Trung tâm Nghiên cứu Đông Nam Á tại ĐH Kyoto (Nhật) bình luận - Nó cho thấy quân đội Thái chưa bao giờ học được bài học từ năm 2006”. Blogger Saksith Saiyasombut, một nhà bình luận chính trị Thái có tiếng, viết: “Tôi mới 27 tuổi nhưng đây đã là cuộc đảo chính quân sự thứ ba tôi chứng kiến. Nước Thái đang chìm trong khổ sở”.

Không học được bài học từ quá khứ, số lần đảo chính của nước Thái từ năm 1932 sẽ không dừng lại ở con số 19.

THANH TUẤN