Tình hình cúm đầu năm 2026 - "làn sóng quen mà lạ"

Theo TS.BS Đào Hữu Thân - Trưởng khoa Kiểm soát bệnh truyền nhiễm, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP Hà Nội, cúm đầu năm nay đang có những diễn biến đáng lưu ý.

Trong mùa cúm 2025-2026, một biến thể mới của vi rút cúm A/H3N2, được gọi là biến thể K, đang trở thành chủng lưu hành chủ yếu tại nhiều quốc gia ở châu Á và trên thế giới.

Từ tháng 5 đến tháng 11-2025, biến thể K đã chiếm khoảng một phần ba số ca cúm H3N2 được ghi nhận. Đến tháng 12-2025, chủng này đã xuất hiện ở hơn 34 quốc gia.

Tại Indonesia đã ghi nhận trường hợp tử vong và các ca bệnh nặng do biến thể K, khiến cơ quan y tế nước này phải phát đi cảnh báo và tăng cường giám sát để hạn chế sự lây lan của vi rút.

Từ xu hướng lây lan trong khu vực và những cảnh báo trên toàn cầu, TS.BS. Đào Hữu Thân nhận định rất có khả năng biến thể K của cúm A/H3N2 đã và đang lưu hành tại Việt Nam, người dân không nên chủ quan và cần chủ động các biện pháp phòng bệnh.

Ai dễ bị ảnh hưởng bởi cúm A/H3N2?

TS.BS Đào Hữu Thân cho biết cúm A/H3N2 có thể diễn tiến khác nhau ở từng người. Trong đó, người cao tuổi, trẻ em, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền khi mắc cúm rất dễ chuyển nặng, phải nhập viện và đối mặt với nguy cơ tử vong cao hơn.

Ở người cao tuổi, nhất là từ 65 tuổi trở lên, cúm A/H3N2 thường làm tăng rõ rệt nguy cơ nhập viện. Nhóm tuổi này chiếm khoảng 50-70% các ca nhập viện và tới 70-85% các ca tử vong do cúm.

Nguy cơ nhập viện do cúm H3N2 cao hơn ở trẻ dưới 5 tuổi, trong đó trẻ dưới 6 tháng tuổi - lứa tuổi chưa thể tiêm vắc xin cúm - chiếm tỉ lệ cao nhất. Cúm H3N2 không chỉ gây bệnh đường hô hấp mà còn có thể dẫn đến biến chứng thần kinh và làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn thứ phát, nhất là ở trẻ sinh non hoặc có bệnh nền như hen phế quản, bệnh tim, bệnh thần kinh hay béo phì.

Phụ nữ mang thai khi mắc cúm có thể tăng nguy cơ nhập viện và gặp biến chứng hô hấp nặng, sinh non và thậm chí mất thai. Các nghiên cứu cho thấy tỉ lệ nhập viện do cúm H3N2 ở phụ nữ mang thai cao gấp khoảng 3 lần so với người không mang thai.

Đáng lo ngại không kém là nhóm người có bệnh nền như tim mạch, thận, phổi, đái tháo đường hoặc béo phì. Ở nhóm này, tỉ lệ nhập viện khi nhiễm cúm H3N2 cao gấp khoảng 7 lần so với người khỏe mạnh.

Vì sao cúm thường gia tăng vào dịp Tết?

BS Thân cho biết Tết Nguyên đán thường là thời điểm số ca cúm tăng do đặc điểm giao lưu đi lại nhiều. Trước, trong và sau Tết, nhu cầu đi lại, du lịch, thăm hỏi và tham dự lễ hội của người dân gia tăng, tạo điều kiện cho bệnh cúm lây lan mạnh hơn.

Thời tiết đầu năm lại thay đổi thất thường, nhiệt độ lạnh sâu cũng góp phần làm vi rút cúm dễ tồn tại và lây lan hơn trong cộng đồng.

Về hiệu quả của vắc xin cúm, BS. Thân chia sẻ: "Vắc xin cúm mùa 2025-2026 vẫn phát huy hiệu quả đối với biến thể K của cúm A/H3N2 đang lưu hành.

Nhiều người băn khoăn sự phù hợp của vắc xin với biến thể vi rút mới, và dữ liệu thực tế tại Anh vào mùa thu 2025 cho thấy vắc xin vẫn giúp giảm đáng kể gánh nặng bệnh do biến thể K:

· Ở trẻ em, nguy cơ phải nhập viện hoặc cấp cứu giảm từ 72-75%.

· Ở người lớn, nguy cơ này giảm từ 32-39%.

Trong số các loại vắc xin hiện nay, vắc xin cúm tứ giá đã được chứng minh có hiệu quả bảo vệ trước 4 chủng vi rút cúm, trong đó có A/H3N2.

Cụ thể, theo nghiên cứu từ Maltezou và cộng sự, trong mùa cúm 2018-2019, khi chủng A/H3N2 chiếm 24% số ca lưu hành, vắc xin cúm tứ giá giúp giảm 72% nguy cơ mắc cúm và giảm 86% nguy cơ nhập viện do cúm ở mẹ. 

Đối với trẻ dưới 6 tháng tuổi có mẹ được tiêm cúm trong thai kỳ, nguy cơ mắc cúm giảm 64,5% và nguy cơ trẻ phải đi khám bác sĩ giảm 65%. Như vậy, tiêm vắc xin cúm cho phụ nữ mang thai không chỉ là bảo vệ người mẹ, mà còn là món quà miễn dịch dành cho em bé ngay từ trong bụng mẹ".

Tết là dịp sum vầy, vui vẻ, nhưng cũng là thời điểm cúm dễ bùng phát. Chủ động phòng bệnh ngay từ sớm, đặc biệt bằng cách tiêm vắc xin cúm đúng thời điểm, kết hợp với các thói quen phòng bệnh như rửa tay thường xuyên, đeo khẩu trang nơi đông người, che miệng khi ho, hắt hơi, ăn uống - nghỉ ngơi điều độ và đi khám sớm khi có dấu hiệu bất thường, sẽ giúp mỗi gia đình đón Tết khỏe mạnh và trọn vẹn hơn.