Phó thủ tướng Lê Tiến Châu: Đại học phải giảm ít nhất 20% cơ sở, không thể 'yếu vẫn để đó'

Phát biểu tại Hội nghị Giáo dục đại học năm 2026 do Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức tại Trường đại học Nguyễn Tất Thành sáng 1-10, Phó thủ tướng Lê Tiến Châu cho rằng giáo dục đại học phải chuyển mạnh từ hoàn thiện thể chế, chính sách sang tổ chức thực hiện và tạo ra kết quả cụ thể, thực chất.

Không thể "đào tạo hôm nay cho yêu cầu của hôm qua"

Theo Phó thủ tướng, giáo dục đại học cần xác định vị thế và năng lực thực sự của Việt Nam trong 10 - 20 năm tới. Ông chỉ ra những điểm nghẽn như chất lượng giữa các cơ sở còn chênh lệch, sứ mạng và thế mạnh của nhiều trường chưa rõ; một số cơ sở mở ngành, tăng quy mô nhanh hơn khả năng phát triển đội ngũ và điều kiện bảo đảm chất lượng.

Công tác dự báo nhu cầu, điều chỉnh quy mô đào tạo, phát triển đội ngũ chất lượng cao và đào tạo sau đại học vẫn còn khoảng cách so với yêu cầu. Tự chủ đại học, bảo đảm chất lượng, quản trị và trách nhiệm giải trình giữa các cơ sở chưa đồng đều.

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ số và thị trường lao động thay đổi nhanh, ông cảnh báo nếu các trường không chủ động đổi mới sẽ dễ rơi vào tình trạng "đào tạo hôm nay cho yêu cầu của ngày hôm qua".

Phó thủ tướng yêu cầu các trường rà soát chuẩn đầu ra, chương trình đào tạo, phương pháp dạy và học, thi, kiểm tra và đánh giá. Thành công của giáo dục đại học không thể chỉ đo bằng số trường, số ngành, số người học, số công bố hay thứ hạng, mà phải thể hiện ở chất lượng và đóng góp thực.

Giảm ít nhất 20% cơ sở giáo dục đại học

Từ yêu cầu "Đổi mới tư duy - Chuyển biến mạnh mẽ - Kết quả thực chất", Phó thủ tướng đề nghị tập trung vào 7 nhiệm vụ trọng tâm.

Trước hết, những nội dung luật đã giao quyền cho cơ sở giáo dục đại học thì để cơ sở quyết định và chịu trách nhiệm, không phát sinh thêm thủ tục, tầng nấc xin ý kiến, tiến tới chấm dứt tình trạng xin - cho. Quyền tự chủ phải gắn với trách nhiệm giải trình, công khai, minh bạch và kiểm soát nội bộ.

Nhiệm vụ thứ hai là sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục đại học dựa trên chất lượng, sứ mạng, nhu cầu phát triển ngành, vùng, khả năng liên kết và hiệu quả sử dụng nguồn lực. Tinh thần chỉ đạo chung là giảm ít nhất 20% cơ sở giáo dục đại học.

Việc sắp xếp nhằm đổi mới quản trị, nâng cao chất lượng đào tạo, tập trung đội ngũ, cơ sở vật chất và nguồn lực, khắc phục phân tán, trùng lặp và đầu tư dàn trải. "Không sáp nhập cơ học, nhưng cũng không duy trì kéo dài những cơ sở yếu kém, không bảo đảm chất lượng", Phó thủ tướng nói.

Ông đề nghị tập trung đầu tư một số cơ sở có tiềm năng để hình thành những đại học tinh hoa, lĩnh vực và nhóm nghiên cứu có khả năng dẫn dắt, cạnh tranh quốc tế. Mỗi trường cần xác định rõ sứ mạng, thế mạnh và vị trí trong hệ thống, không chạy theo mở rộng quy mô, ngành nghề dàn trải.

Đào tạo nhân lực cho 10 - 20 năm tới

Nhiệm vụ thứ tư là giáo dục đại học phải đi trước một bước trong chuẩn bị nguồn nhân lực chất lượng cao, nhân lực tinh hoa và nhân tài cho tương lai.

Phó thủ tướng đề nghị nâng cao năng lực dự báo nhu cầu nhân lực. Ông dẫn ví dụ, giai đoạn 2021 - 2025, các trường đại học Trung Quốc đã hủy bỏ hoặc tạm dừng 12.200 chương trình đào tạo bậc cử nhân, đồng thời mở mới 10.200 chương trình.

Việt Nam cần tập trung chuẩn bị nhân lực cho các lĩnh vực chiến lược như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, điện hạt nhân, đường sắt và những ngành đất nước sẽ cần trong 10 - 20 năm tới; đồng thời nâng cao chất lượng đào tạo sau đại học, nhất là tiến sĩ, và có cơ chế phát hiện, đào tạo, thu hút, trọng dụng nhân tài, nhà khoa học đầu ngành.

"Đào tạo không chỉ để đáp ứng nhu cầu hiện tại mà phải tạo ra năng lực phát triển cho tương lai", Phó thủ tướng nhấn mạnh.

Đại học phải tạo ra tri thức, công nghệ và giá trị

Nhiệm vụ thứ năm là đưa các trường đại học thực sự trở thành trung tâm nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và phát triển công nghệ; chuyển từ nghiên cứu chủ yếu để công bố sang tạo ra tri thức mới, công nghệ, sản phẩm và giá trị cho xã hội.

Nhiệm vụ thứ sáu là tạo đột phá trong quản trị bằng dữ liệu, chuyển đổi số và chủ động thích ứng với AI. Bộ Giáo dục và Đào tạo phải xây dựng hệ thống dữ liệu giáo dục đại học "đúng, đủ, sạch, thống nhất, dùng chung", phục vụ quản trị, dự báo, cảnh báo chất lượng, phân bổ nguồn lực và hoạch định chính sách.

Trước tác động của AI, các trường phải rà soát chuẩn đầu ra, chương trình, phương pháp dạy, học, thi và đánh giá. Người học cần có năng lực sử dụng AI nhưng vẫn phải bảo đảm tư duy độc lập, khả năng kiểm chứng, sáng tạo và trách nhiệm.

Phó thủ tướng đề nghị cụ thể hóa các nhiệm vụ theo hướng "rõ việc, rõ cơ quan chủ trì, rõ cơ quan phối hợp, rõ sản phẩm, rõ thời hạn và rõ trách nhiệm". Các trường cần chủ động đổi mới, xác định rõ sứ mạng, phát huy thế mạnh, sử dụng hiệu quả quyền tự chủ và chịu trách nhiệm về chất lượng, hiệu quả; không chạy theo quy mô, hình thức hay thành tích ngắn hạn.

"Mục tiêu không chỉ là đào tạo đáp ứng nhu cầu trước mắt, mà phải chuẩn bị nhân lực cho tương lai, tạo ra tri thức, công nghệ và giá trị mới cho đất nước", Phó thủ tướng nói.

Giáo dục đại học cần phải thay đổi để thích ứng thời đại AI

Phát biểu tại hội nghị, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn cho biết Chiến lược phát triển giáo dục đại học được ban hành; quy hoạch mạng lưới cơ sở giáo dục đại học công lập, cơ sở giáo dục nghề nghiệp đã được điều chỉnh và ban hành.

Hàng loạt chương trình, đề án phát triển các cơ sở giáo dục đại học trọng điểm, các cơ sở đào tạo các vùng, các đề án phát triển nguồn nhân lực trong lĩnh vực then chốt được phê duyệt.

"Điều quan trọng hơn, cần tập trung nâng cao chất lượng đào tạo, cả hệ thống cần tạo chất lượng thực chất. Các trường đại học cần chuyển mạnh từ mở rộng số lượng sang tập trung chất lượng, chuyển đổi cơ cấu trình độ, ngành nghề, lĩnh vực.

Chúng ta không chỉ nói về thứ hạng hay số lượng bài báo công bố, mà chúng ta cần nói về chất lượng của các công bố khoa học, việc làm và sự đóng góp của người học sau khi tốt nghiệp", Bộ trưởng nhấn mạnh.

Bảng xếp hạng đại học thế giới THE 2027: Việt Nam thêm 3 đại diện mới

Việt Nam có 14 cơ sở giáo dục đại học góp mặt trong bảng xếp hạng đại học thế giới THE 2027, tăng 3 trường so với năm trước. Đại học Kinh tế quốc dân, Đại học Cần Thơ và Trường đại học Công nghiệp TP.HCM là những đại diện mới trong danh sách năm nay.