Phát hiện sao chổi liên sao 3I/ATLAS mang thành phần hóa học chưa từng thấy

ANH THƯ

Các nhà thiên văn vừa phát hiện sao chổi liên sao 3I/ATLAS sở hữu 'dấu vân tay' hóa học chưa từng ghi nhận ở bất kỳ thiên thể nào trong Hệ Mặt trời.

3I/ATLAS được phát hiện vào ngày 1-7-2025 khi đang lao qua Hệ Mặt trời. Ngay từ những quan sát đầu tiên, giới khoa học đã nhận thấy đây là một thiên thể rất khác thường.

Thành phần khí và vật chất thoát ra từ sao chổi khi tiến gần Mặt trời cho thấy nó được hình thành trong một môi trường cực kỳ lạnh và khác xa điều kiện đã tạo nên Hệ Mặt trời, theo trang ScienceAlert ngày 23-6.

Nhóm khoa học, do nhà vật lý thiên văn phân tử Martin Cordiner thuộc Trung tâm Bay không gian Goddard của NASA dẫn đầu, đã sử dụng dữ liệu hồng ngoại từ Kính viễn vọng không gian James Webb và dữ liệu vô tuyến từ Đài quan sát ALMA để phân tích chi tiết lớp khí bao quanh sao chổi.

Trung Quốc tung ảnh chụp thiên thể liên sao bí ẩn 3I/ATLAS ĐỌC NGAY

Họ tập trung vào tỉ lệ đồng vị của hydro và carbon - hai yếu tố được xem như "dấu vân tay" tiết lộ lịch sử hình thành của thiên thể.

Kết quả cho thấy nước trong sao chổi chứa lượng hydro nặng, còn gọi là deuterium, bất thường. Nhóm nghiên cứu đo được tỉ lệ deuterium trên hydro đạt khoảng 0,98%, cao hơn gấp 10 lần so với các sao chổi trong Hệ Mặt trời.

Theo các mô hình hóa học của băng, mức độ giàu deuterium như vậy chỉ có thể xuất hiện khi nước được hình thành ở nhiệt độ dưới khoảng 30 kelvin (-243°C).

Điều này cho thấy phần lớn nước trên 3I/ATLAS được tạo ra trong một môi trường cực kỳ lạnh, ở rất xa nguồn nhiệt của ngôi sao chủ.

Không chỉ vậy, các đồng vị carbon trên 3I/ATLAS cũng khác biệt rõ rệt so với những gì từng được ghi nhận ở các sao chổi, hành tinh, thiên thạch trong Hệ Mặt trời hay phần lớn các vùng hình thành sao lân cận.

Tỉ lệ carbon-12 và carbon-13 bất thường cho thấy 3I/ATLAS có thể được hình thành từ vật chất nguyên thủy chưa bị làm giàu bởi nhiều thế hệ sao đã chết.

Dựa trên các mô hình tiến hóa hóa học của Dải Ngân hà, nhóm nghiên cứu ước tính 3I/ATLAS có thể đã ra đời khi thiên hà của chúng ta còn tương đối trẻ, cách đây khoảng 11 - 12 tỉ năm.

Hiện sao chổi liên sao này đang ở cách Mặt trời khoảng 8 đơn vị thiên văn, tiến gần quỹ đạo của sao Thổ. Dự kiến đến năm 2029, nó sẽ vượt qua quỹ đạo của sao Diêm Vương và rời khỏi vùng nhật quyển vào khoảng năm 2035 để tiếp tục hành trình xuyên thiên hà.

Nghiên cứu công bố trên tạp chí Nature Astronomy.