Phải xây dựng lại nền nông nghiệp

13/01/2014 05:45 GMT+7

TT - Nền nông nghiệp hiện tại của VN tăng trưởng nhờ tăng đầu tư, khai thác kiệt quệ tài nguyên thiên nhiên, sử dụng sức lao động giá rẻ, xuất khẩu nông sản thô với giá trị gia tăng thấp... đã gần như hết “dư địa” để tăng trưởng và phát triển.

* Tiếp nối luồng ý kiến thảo luận của diễn đàn, chúng tôi giới thiệu ý kiến của PGS.TS Vũ Trọng Khải - chuyên gia độc lập về kinh tế nông nghiệp và phát triển nông thôn - và một doanh nghiệp hiến kế xây dựng nền nông nghiệp VN.

LMbvD3mh.jpg
PGS.TS Vũ Trọng Khải - Ảnh: T.Đạm

Tái cấu trúc là chưa đủ

"Nhà nước cần gia tăng đầu tư cho khoa học công nghệ để có nền nông nghiệp công nghệ cao, chứ không phải chỉ tạo ra những khu nông nghiệp công nghệ cao như hiện nay"

Do đó tái cấu trúc nền nông nghiệp là chưa đủ mà phải xây dựng lại nông nghiệp để phát triển bền vững và toàn diện, khắc phục triệt để và căn bản những yếu kém của nó trong thời gian qua. Việc xây dựng lại nền nông nghiệp phải được coi là một bộ phận căn bản của sự nghiệp phát triển nông thôn, hay là xây dựng nông thôn mới, theo cách thường gọi. Phát triển nông thôn mới lại là nội dung cơ bản của cả quá trình phát triển kinh tế - xã hội VN một cách toàn diện và bền vững, hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng. Như vậy, xây dựng lại nền nông nghiệp cũng như phát triển nông thôn mới là một quá trình dài, cần đầu tư lớn về chất xám và tiền vốn, không thể nóng vội, chạy theo thành tích để đạt các danh hiệu thi đua, như chúng ta đã thấy trong thời gian qua.

Phát triển nông thôn mới bao gồm quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp và kinh tế nông thôn để tăng năng suất và chất lượng sản phẩm. Cùng với đó là quá trình đô thị hóa nông thôn, tạo ra những đô thị nhỏ văn minh, bố trí rộng khắp ở các vùng nông nghiệp sinh thái. Kèm theo là các biện pháp kiểm soát dân số cả về số lượng lẫn chất lượng, cũng như quá trình di dân phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế xã hội của cả nước và mỗi vùng, đồng thời bảo vệ môi trường sinh thái tự nhiên và nhân văn trong sản xuất và đời sống.

Doanh nghiệp là nhạc trưởng

Đối với từng ngành hàng cụ thể, phải xây dựng lại chiến lược sản phẩm trên phạm vi quốc gia, từng vùng, tiểu vùng nông nghiệp sinh thái, căn cứ vào dự báo thị trường trong và ngoài nước, dựa vào lợi thế so sánh và lợi thế cạnh tranh của quốc gia và của mỗi vùng, không theo đơn vị hành chính tỉnh (thành phố), huyện, xã. Trên cơ sở đó, xây dựng lại quy hoạch và kế hoạch phát triển kết cấu hạ tầng, từ thủy lợi, giao thông, bến cảng, kho bãi, các cơ sở logistic (hậu cần)... trên phạm vi cả nước và mỗi vùng, tiểu vùng nông nghiệp sinh thái, để phục vụ việc thực hiện chiến lược sản phẩm nói trên. Thiết lập chiến lược phát triển khoa học - công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực để thực hiện chiến lược phát triển sản phẩm và xây dựng kết cấu hạ tầng, đô thị nông thôn theo quy hoạch.

Áp dụng phổ biến mô hình quản lý theo chuỗi giá trị ngành hàng nông sản, từ trang trại đến bàn ăn hay xuất khẩu đến mạn tàu, tổ chức lại nền sản xuất nông nghiệp theo hợp đồng (contract farming) ở mỗi vùng và tiểu vùng nông nghiệp sinh thái. Trong đó, doanh nghiệp cung ứng đầu vào - đầu ra cho sản xuất nông nghiệp và các trang trại sản xuất nông nghiệp hàng hóa quy mô lớn cùng với các hợp tác xã đích thực của họ là những chủ thể quan trọng nhất trong chuỗi giá trị ngành hàng và mối liên kết sản xuất nông sản. Doanh nghiệp phải là “nhạc trưởng” trong việc tổ chức lại sản xuất theo hợp đồng, quản lý chuỗi giá trị ngành hàng và cùng với các trang trại, các hợp tác xã của họ thiết lập cơ chế phân chia trách nhiệm và lợi ích hợp lý giữa các chủ thể tham gia chuỗi giá trị ngành hàng. Đó chính là cơ sở kinh tế tạo ra tính bền vững của mối liên kết này.

Như vậy về mặt pháp lý, doanh nghiệp là một pháp nhân kinh doanh trong nền kinh tế thị trường thực hiện quản lý toàn bộ chuỗi giá trị ngành hàng diễn ra trên diện tích đất nông nghiệp, ao nuôi, được Nhà nước giao quyền sử dụng. Nhưng trên từng thửa ruộng, vườn cây, chuồng trại, ao nuôi được giao khoán cho hộ nông dân, doanh nghiệp có vai trò cung ứng dịch vụ đầu vào - đầu ra, buộc họ thực hiện sản xuất theo GAP; còn hộ nông dân nhận khoán có toàn quyền chủ động, kể cả đầu tư thêm vật tư và lao động ngoài mức nhận khoán để thực hiện các khâu sản xuất mang tính sinh học trong khuôn khổ hợp đồng liên kết với doanh nghiệp. Do đó, họ trở thành chủ thể dự phần trong các khâu sản xuất này của chuỗi giá trị ngành hàng. Quan hệ giữa các hộ nhận khoán - chủ trang trại dự phần, với doanh nghiệp là quan hệ thị trường, bình đẳng trong giao dịch mua bán dịch vụ đầu vào - đầu ra. Mô hình này đã được thực tiễn chứng minh hiệu quả cao qua các điển hình Nông trường Sông Hậu trước đây và Công ty giống bò sữa và chế biến sữa Mộc Châu hiện nay.

Muốn vậy, Nhà nước phải tạo khung pháp lý bảo đảm việc cạnh tranh lành mạnh và thúc đẩy phát triển ngành nông nghiệp theo chiến lược và quy hoạch. Nhà nước phải xây dựng khung pháp lý để thị trường mua bán quyền sử dụng đất diễn ra lành mạnh, tạo ra những trang trại sản xuất nông sản hàng hóa quy mô lớn. Nhà nước cần đầu tư đào tạo miễn phí để tạo ra một đội ngũ nông dân chuyên nghiệp, có kiến thức và kỹ năng phù hợp với yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp. Bên cạnh đó, cần có chính sách ưu đãi về tài chính (đầu tư, tín dụng, thuế...) đối với các doanh nghiệp, trang trại và hợp tác xã tham gia chuỗi giá trị ngành hàng nông sản.

Chính sách hỗ trợ khó đến doanh nghiệp

Đó là ý kiến của ông Võ Minh Khải, tổng giám đốc Công ty cổ phần Viễn Phú (Cà Mau), đơn vị đã đầu tư vùng sản xuất lúa hữu cơ trên 300 ha đạt tiêu chuẩn châu Âu và Mỹ tại Cà Mau.

Ông Khải cho biết cùng với khẳng định hỗ trợ đầu tư vào nông nghiệp mà Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng vừa nói thì Nhà nước đã có rất nhiều chính sách để hỗ trợ nông nghiệp, nông thôn. Tuy nhiên, từ chính sách đến khâu thực hiện và các đối tượng thụ hưởng có được hưởng lợi hay không là một khoảng cách rất xa. Gần 10 năm qua, Viễn Phú đầu tư vào vùng sâu vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn nhưng hầu như không nhận được sự hỗ trợ nào. Vốn đầu tư cho sản xuất toàn do tiền cá nhân vì đi vay thì ngân hàng từ chối bởi đầu tư nông nghiệp rủi ro, đầu tư vùng khó khăn càng rủi ro hơn. Nếu khâu nào được vay, ngân hàng cũng đòi bằng lãi suất vay thương mại chứ không có ưu đãi. Hơn nữa, đầu tư nông nghiệp phải dài hơi nhưng vốn vay của ngân hàng ngắn hạn không thể sử dụng được. Nhà nước có chính sách để hỗ trợ tổn thất sau thu hoạch, hỗ trợ vận chuyển, quảng bá các doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp, nhưng mấy năm sau chính sách ra đời hỏi địa phương vẫn chưa có hướng dẫn cụ thể, doanh nghiệp phải tự lo.

Theo ông Khải, đầu tư vào nông nghiệp VN, đặc biệt đầu tư sản xuất sạch theo tiêu chuẩn quốc tế rất nhiều tiềm năng. Tuy nhiên, để biến tiềm năng thành hiện thực thì Nhà nước phải có cơ chế tín dụng đặc thù cho nông thôn đó là vốn vay dài hạn, ưu đãi lãi suất. Ngoài ra, Nhà nước và các cơ quan chức năng địa phương sớm triển khai đưa các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp và nông dân đã ban hành sớm đi vào cuộc sống.

------------------------------------

* Tin bài liên quan:

Đổi mới để thị trường vận hành tốt hơnGiảm thủ tục, tạo bình đẳng cho doanh nghiệpChính sách phải kịp thời, phù hợpĐổi mới thể chế: đừng khoanh tay chờ

PGS.TS VŨ TRỌNG KHẢI
Bình luận (0)
    Xem thêm bình luận
    Bình luận Xem thêm
    Bình luận (0)
    Xem thêm bình luận