Đã có nhiều ý kiến, nghiên cứu, quy hoạch, thiết kế… được đưa ra để bảo tồn và tiếp nối giá trị Hồ Gươm và các khu vực phụ cận liên quan.

Một chuyên gia về quy hoạch kiến trúc đô thị đưa ý kiến, bảo tồn với một đô thị đang sống không có nghĩa là giữ nguyên trạng thái không gian hiện tại hoặc nỗ lực quay về một trạng thái lịch sử nào đó. Bảo tồn là làm cho các giá trị văn hóa - lịch sử - thẩm mỹ của đô thị được sống bền vững trong hiện tại và tương lai. Có nghĩa mỗi thời đại có thể điều chỉnh, thêm vào nó những giá trị mới để làm cho không gian thích ứng nhu cầu hiện tại - tương lai, trên cơ sở cân nhắc kỹ lưỡng khả năng hài hòa giữa các giá trị cũ - mới.

Vì vậy, giải pháp áp dụng cho Hồ Gươm là tăng sức dung chứa hoạt động công cộng của không gian Hồ Gươm; tăng kết nối tiếp cận hồ; điều chỉnh chất liệu vỏ công trình để tầm nhìn từ phố ra hồ không bị cản trở. Sự tiếp cận mặt nước của các con phố, di tích kiến trúc, người đi bộ, cây cỏ quanh hồ cần thiết kế kỹ lưỡng để làm nên vẻ đẹp và tính văn hóa tại khu vực hồ.

Về lâu dài, thành phố cần kế hoạch chuyển biến dần từng bước, không cứng nhắc để hạn chế tốc độ, tải trọng, loại phương tiện được phép đi xuyên qua khu vực quanh hồ. Khi người dân quen dần với lối sống mới và các công trình tiện ích đô thị đã hỗ trợ đầy đủ cần tính đến phương án đi bộ tại khu vực này. Để phương án này khả thi cần tăng sức chứa giao thông tĩnh tại khu vực lân cận để hỗ trợ sức chứa gửi xe, tạo điều kiện thuận lợi cho người tham quan.

Một chuyên gia khác thì cho rằng, hoạt động thương mại, mua sắm, ẩm thực là đặc trưng của khu phố cổ, vì vậy Hồ Gươm nên chú trọng khai thác các hoạt động nghệ thuật, tâm linh, nghỉ ngơi… theo 4 hướng đặc trưng.

Đó là, Hồ Gươm - địa điểm xanh bởi nơi đây với hồ nước và cây cổ thụ soi bóng vốn là đặc trưng của Hồ Gươm. Tuy vậy nơi đây vẫn thiếu tuyến đường đi bộ đẳng cấp làm điểm nhấn cho các hoạt động trong khu vực. Nó phải là nơi thể hiện vẻ đẹp tinh tế của người Hà Nội với thiết kế bồn cây, ghế ngồi, biển hiệu cửa hàng, đèn chiếu sáng…

Hồ Gươm - địa điểm tâm linh-huyền tích là khía cạnh có thể khai thác tại khu vực này, bởi khía cạnh tâm linh, huyền tích vốn là đặc trưng cơ bản của Hồ Gươm. Vì vậy khi thiết kế đô thị, không thể cho phép các cửa hàng lấn chiếm và phá vỡ không gian của các di tích.

Hồ Gươm - địa điểm nghệ thuật, bởi nơi đây là niềm cảm hứng cho rất nhiều bài hát về tình yêu Hà Nội và tình yêu đôi lứa. Xung quanh Hồ Gươm có nhiều gallery mỹ thuật, các trung tâm triển lãm là cơ sở phát triển Hồ Gươm thành một địa điểm nghệ thuật, bao gồm cả nghệ thuật hiện đại và nghệ thuật truyền thống.

Với lợi thế có sẵn về chức năng thông tin, Hồ Gươm cũng có thể là nơi phù hợp để trở thành địa điểm thông minh tiên phong của Hà Nội như wifi được cung cấp miễn phí, các bảng chỉ dẫn công cộng với màn hình cảm ứng được lắp đặt ở vị trí phù hợp, thông tin về thời tiết, địa điểm du lịch, giao thông…

Song bên cạnh đó, dù phát triển không gian Hồ Gươm thì nhất định vẫn phải bảo tồn được cái cốt tủy sâu thẳm của Hồ Gươm, cái khí chất tự nhiên đã tạo ra sự quyến rũ không thể mô tả bằng lời, cũng là nguồn cảm hứng bất tận cho các nghệ sĩ.