Ở ông là hình ảnh một nhà khoa học luôn bền bỉ theo đuổi những hướng nghiên cứu công nghệ mũi nhọn.

Những nghiên cứu mang ý nghĩa đặc biệt

* Thưa PGS.TS Hoàng Trang, là nhà khoa học Việt Nam đầu tiên được vinh danh tại giải thưởng Sáng tạo châu Á Hitachi 2025 trong lĩnh vực vi mạch, ông có thể chia sẻ chặng hành trình đoạt được giải thưởng của mình?

- Đây là một hành trình dài, khởi đầu từ những ngày tôi còn là sinh viên năm cuối Trường ĐH Bách khoa, dấn thân vào lĩnh vực vi mạch khi ấy còn rất mới mẻ và đầy rẫy khó khăn. Sau thời gian nghiên cứu tiến sĩ tại Pháp và trở về Việt Nam công tác với vai trò phó trưởng khoa phụ trách đào tạo, tôi càng thấu hiểu những rào cản về mặt kỹ thuật mà nước ta đang đối mặt.

Giải thưởng này là thành quả từ các sáng chế của tôi tại Mỹ, nơi tôi là tác giả duy nhất và từ các kết quả trong các nghiên cứu về trí tuệ nhân tạo (AI) và lượng tử ứng dụng vào thiết kế vi mạch. 

Những nghiên cứu này mang ý nghĩa đặc biệt với các quốc gia đang phát triển như Việt Nam, giúp rút ngắn thời gian thiết kế, tăng năng lực cạnh tranh toàn cầu và quan trọng nhất là giảm sự lệ thuộc vào các công cụ công nghệ đắt đỏ từ nước ngoài.

* Giai đoạn học tiến sĩ tại Pháp đã thay đổi góc nhìn nghiên cứu của ông như thế nào?

- Năm 2005 lần đầu bước chân ra thế giới, cảm giác trong tôi là sự ngợp và bỡ ngỡ. Thú thật, lúc ở trong nước mình thấy bản thân khá "hoành tráng" nhưng khi làm việc trong dự án quốc tế, phải giao tiếp hoàn toàn bằng tiếng Anh, tôi mới nhận ra mình còn quá nhiều thiếu sót.

Tháng đầu tiên, sự tự tin trong tôi bị lung lay dữ dội. Thế nhưng chính môi trường khắc nghiệt đó đã rèn luyện cho tôi sự dạn dĩ và tư duy mở. Tôi nhận ra rằng người phương Tây họ không khác gì mình. Những chuyến đi qua nhiều quốc gia trong giai đoạn đó không chỉ giúp tôi mở mang kiến thức chuyên môn mà còn thay đổi hoàn toàn thế giới quan, giúp tôi tự tin hơn khi đứng cạnh các đồng nghiệp quốc tế.

Cống hiến cho Việt Nam

* Sau khi tiếp cận với môi trường công nghệ hàng đầu thế giới, điều gì đã thúc đẩy ông trở về Việt Nam để giảng dạy tại Trường ĐH Bách khoa, ĐH Quốc gia TP.HCM?

- Thứ nhất ba mẹ tôi ở Việt Nam và tôi muốn quay về với ba mẹ. Thứ hai tôi là người truyền thống, tôi thích môi trường Việt Nam dù tôi đi học ở quốc tế nhưng vẫn muốn quay về sống và cống hiến cho Việt Nam.

* Lý do vì sao ông chọn hướng nghiên cứu ứng dụng của AI, tính toán lượng tử và thiết kế vi mạch?

- Vì sau những lần trao đổi với doanh nghiệp quốc tế tôi thấy vấn đề quy mô vi mạch ngày càng phát triển dẫn đến nhu cầu nguồn nhân lực thiết kế cực kỳ cao, những vấn đề ràng buộc về mặt công nghệ cũng như những yêu cầu của người dùng ngày càng khắt khe nên buộc phải có những công cụ này hỗ trợ. 

Tôi thấy được rằng các doanh nghiệp sẽ đào sâu vào các vấn đề đó và họ sẽ có những đơn vị phát triển riêng nên đây cũng chính là vấn đề để trả lời vì sao tôi lại chọn hướng nghiên cứu này.

* Thực tế hiện nay có nhiều sinh viên quan tâm đến AI, đặc biệt chuyên ngành bán dẫn. Đây được xem là ngành mũi nhọn phát triển của Việt Nam trong tương lai. Vậy trong 5 đến 10 năm tới ông có kỳ vọng gì ở thế hệ kỹ sư trẻ của chúng ta hay không?

- Qua quá trình giảng dạy và tiếp xúc, tôi nhận thấy sinh viên Việt Nam vô cùng thông minh, có năng lực tư duy hoàn toàn tự tin sánh ngang với bạn bè phương Tây. Trong kỷ nguyên của AI và vi mạch bán dẫn, Việt Nam ta hoàn toàn có lợi thế. Tuy nhiên tiềm năng thôi là chưa đủ, các em cần phải học đúng phương pháp và đi đúng lộ trình. Đặc biệt, trong bối cảnh AI đang bùng nổ, hãy xem nó là công cụ hỗ trợ đắc lực chứ đừng biến mình thành nô lệ phụ thuộc vào công nghệ.

* Vi mạch bán dẫn là một trong những ngành chiến lược, trong thời gian tới nước ta cần khoảng 50.000 nhân lực cho ngành này. Là chuyên gia trong vi mạch bán dẫn, theo ông, nước ta cần làm gì để phát triển ngành mũi nhọn này trong tương lai?

- Theo tôi, nền tảng cốt lõi chính là đào tạo nhân lực. Nhà nước cần đóng vai trò hỗ trợ các trường ĐH trong đầu tư cơ sở vật chất và chuẩn hóa quy trình đào tạo - nghiên cứu, đồng thời tạo sự liên kết chặt chẽ giữa nhà trường - doanh nghiệp - Chính phủ. 

Vì vi mạch là lĩnh vực cực kỳ phức tạp và tốn kém, không quốc gia nào có thể tự chủ hoàn toàn mọi công đoạn. Theo tôi, Việt Nam nên tập trung mũi nhọn vào khâu thiết kế, bởi đây là phân khúc đòi hỏi mức đầu tư thấp hơn nhưng mang lại giá trị gia tăng và lợi nhuận cao nhất. Nếu xét thêm các yếu tố khác như tự chủ công nghệ - an ninh, việc phát triển năng lực sản xuất vi mạch là rất tốt nhưng cần tính yếu tố đầu tư lớn và bảo đảm dài lâu.

Nguồn cảm hứng từ lịch sử

* Ông chia sẻ rằng đã trải qua nhiều thất bại. Vậy có thất bại nào khiến ông mất đi sự tự tin của chính mình. Những lúc như vậy, ông làm thế nào lấy lại sự tự tin đó để tiếp tục quá trình nghiên cứu và làm việc?

- Có chứ, có những dự án thức trắng đêm thiết kế nhưng khi cầm con chip trên tay gắn vào mạch lại không chạy. Lúc đó hụt hẫng kinh khủng, mình nghi ngờ chính khả năng của mình.

Nhưng tôi tạm dừng lại, tôi đi chơi thể thao để xả stress và khi quay trở lại thì tự nhiên nó lại có hướng giải quyết. Khi ta đang bí mà đâm đầu vào thì càng khó hơn, để thoát ra khỏi những căng thẳng ấy nên tạm gác lại công việc và làm những việc mình cảm thấy thoải mái.

Tôi ghi trên tường nơi tôi từng ở thời sinh viên là "ý chí, chuyên cần, danh dự". Đến bây giờ tôi vẫn rất thích câu đó, câu nói đó có thể giúp chúng ta đối mặt với mọi khó khăn. Ý tưởng để có thể hiện thực hóa đều cần ý chí, chuyên cần và danh dự. Tôi nghĩ đó là kim chỉ nam để giúp chúng ta có thể thành công.

* Cũng có lần ông chia sẻ rằng nguồn cảm hứng của ông đến từ... lịch sử?

- Đúng vậy. Nguồn cảm hứng lớn nhất của tôi đến từ lịch sử. Khi nhìn lại chặng đường của ông cha, tôi thấy những nghịch cảnh mà họ vượt qua còn khắc nghiệt gấp vạn lần khó khăn của chúng ta hôm nay. Bí quyết của tôi gói gọn trong ba điều: dám nghĩ đột phá, sống thật với bản thân và dám làm tới cùng. Chỉ cần giữ vững niềm tin "người ta làm được, mình làm được", không có rào cản nào là không thể phá vỡ.

2 bằng sáng chế tại Mỹ

PGS.TS Hoàng Trang, giảng viên khoa điện - điện tử, trưởng phòng khảo thí - bảo đảm chất lượng Trường ĐH Bách khoa, ĐH Quốc gia TP.HCM. Thành tựu, giải thưởng đạt được: giải nhất Olympic vật lý lớp 12 năm 1996; thủ khoa tuyệt đối (30/30 điểm) kỳ thi tuyển sinh ĐH vào ĐH Bách khoa TP.HCM năm 1997;

Sao Tháng Giêng đầu tiên của Việt Nam năm 2000, sinh viên tiêu biểu - xuất sắc của TP.HCM năm 1999 và năm 2000; hai bằng sáng chế tại Mỹ, bốn bằng sáng chế tại Việt Nam; giải thưởng Công bố xuất sắc của ĐH Quốc gia TP.HCM năm 2024 và 2025; giải thưởng Sáng tạo châu Á Hitachi 2025.

Việt Nam và châu Âu bàn chuyện tăng tốc phát triển công nghệ bán dẫn, cáp biển, AI…

Hàng loạt chủ đề, dự án quan trọng liên quan đến lĩnh vực công nghệ bán dẫn, không gian vũ trụ và AI, kết nối 5G/6G và cáp biển… sẽ được châu Âu và Việt Nam trao đổi, thúc đẩy hợp tác trong thời gian tới.