Trong khi nhiều người xem đây là dấu mốc cho bình đẳng giới và sự thay đổi trong văn hóa làm việc, không ít ý kiến vẫn cho rằng lãnh đạo địa phương không nên tạm rời vị trí vì lý do sinh con, tờ New York Times đưa tin ngày 28-6.

Nghỉ thai sản nhưng vẫn bị xem là "thiếu trách nhiệm"

Bà Shoko Kawata, 35 tuổi, Thị trưởng thành phố Yawata ở miền tây Nhật Bản, vừa trở thành thị trưởng đầu tiên của nước này thông báo nghỉ thai sản trong thời gian đương chức.

Dự sinh vào giữa tháng 9, bà dự kiến nghỉ khoảng hai tháng trước khi sinh và hai tháng sau sinh, đồng thời giao một phó thị trưởng điều hành công việc thường nhật, còn bản thân vẫn tham gia những quyết định quan trọng của thành phố.

Thông báo được bà đưa ra vào tháng 5 nhanh chóng thu hút sự chú ý của truyền thông cả nước. Nhiều người dân Yawata đã gửi lời chúc mừng, tặng quà cho bà và coi đây là tín hiệu tích cực trong bối cảnh Nhật Bản đang đối mặt với tình trạng già hóa dân số và tỉ lệ sinh liên tục giảm.

Tuy nhiên quyết định này cũng vấp phải làn sóng phản đối gay gắt, khi một số người cho rằng bà Kawata đặt lợi ích cá nhân lên trên trách nhiệm với cử tri. Ông Toshio Tamogami, cựu tướng quân đội và chính trị gia theo đường lối dân tộc chủ nghĩa, cho rằng "rất khó chấp nhận việc một người giữ chức vụ công lại nghỉ dài như vậy".

Theo ông, những phụ nữ có kế hoạch sinh con hoặc nghỉ thai sản nên tránh tranh cử.

"Không giống những người làm công việc bình thường, thị trưởng về cơ bản là người không thể thay thế", ông nói. "Nếu nói rằng 'đó là quyền của tôi nên tôi vẫn sẽ tranh cử', thì theo tôi, tốt hơn hết họ nên kiềm chế".

Làn sóng chỉ trích khiến bà Kawata phải tạm ngừng sử dụng mạng xã hội. Theo bà, đây cũng là lần đầu tiên bà cảm nhận rõ mức độ phân biệt đối xử với phụ nữ vẫn còn tồn tại trong xã hội Nhật Bản.

"Tôi không thể trở thành đàn ông", bà phát biểu trong cuộc họp báo giải thích quyết định của mình, nhấn mạnh rằng hệ thống có thể thay đổi để thích ứng với thực tế, chứ không thể yêu cầu phụ nữ từ bỏ thiên chức làm mẹ.

Kỳ vọng thay đổi

Trường hợp của bà Kawata nhanh chóng trở thành tâm điểm của cuộc tranh luận rộng lớn hơn về vị thế của phụ nữ trong môi trường làm việc và chính trường Nhật Bản.

Dù năm ngoái Nhật Bản lần đầu tiên có nữ Thủ tướng, phụ nữ vẫn chiếm tỉ lệ rất thấp trong bộ máy chính quyền, đặc biệt ở cấp địa phương. Theo số liệu mới nhất, chưa tới 4% trong khoảng 1.740 lãnh đạo chính quyền đô thị trên cả nước là phụ nữ.

Bên cạnh đó, tình trạng phân biệt đối xử với phụ nữ mang thai và sau sinh vẫn phổ biến đến mức người Nhật có hẳn thuật ngữ "matahara" (maternity harassment), dùng để chỉ hành vi gây áp lực hoặc đối xử bất công với lao động nữ mang thai, nghỉ thai sản hoặc nuôi con nhỏ.

Nhiều phụ nữ vì lo ngại ảnh hưởng đến sự nghiệp nên không dám nghỉ đủ thời gian theo chế độ.

Nhiều quan chức, học giả và nhà hoạt động cho rằng quyết định của bà Kawata có thể góp phần thay đổi nhận thức xã hội. Thị trưởng quận Shinagawa (Tokyo), bà Kyoko Morisawa, nhận định việc nghỉ thai sản của một nữ lãnh đạo không nên trở thành chuyện đặc biệt, mà cần được xem là điều bình thường trong một xã hội muốn khuyến khích sinh con.

Tờ Mainichi cũng cho rằng Nhật Bản cần xây dựng môi trường để mọi người có thể nghỉ thai sản mà không phải chịu áp lực hay sự phán xét.

Tại Yawata, nhiều người dân nói họ tự hào khi Thị trưởng của mình đang làm gương về tầm quan trọng của việc xây dựng gia đình. Thậm chí có người còn động viên bà sinh thêm con.

Về phần mình, bà Kawata hy vọng câu chuyện của bản thân sẽ truyền cảm hứng để nhiều phụ nữ mạnh dạn bước vào chính trường. Theo bà, một xã hội nơi những người có năng lực có thể đảm nhận vị trí lãnh đạo mà không phải đánh đổi cuộc sống gia đình sẽ giúp quá trình hoạch định chính sách trở nên đa dạng và hiệu quả hơn.

"Sẽ không dễ dàng, nhưng đó là mục tiêu chúng ta nên hướng tới", bà nhấn mạnh.

Nhật Bản khủng hoảng kế vị: Công chúa Aiko có thể lên ngôi?

Hoàng gia Nhật Bản đang đứng trước bài toán chưa từng có trong nhiều thập kỷ: số lượng thành viên ngày càng suy giảm, nguồn kế vị ngai vàng ngày càng hạn chế.