Phóng to

Thùy Linh

TT - Sau hai năm “lang thang” trên các giá sách, tập truyện ngắn Gió mưa gửi lại của Thùy Linh vừa được nhận giải B (không có giải A) của giải thưởng Hội Nhà văn VN 2004.

* Chị có thấy tiếc không khi chỉ được về nhì?

- Thì có sao đâu, truyện in ra được là vui rồi mà. Tôi có chủ ý dự thi đâu, tại ông Đỉnh (nhà văn Trung Trung Đỉnh) cứ bắt đưa truyện để ông ấy nộp cho đủ chỉ tiêu biên tập. Đến lúc in ra rồi, thấy mọi người nói “có vấn đề” tôi áy náy lắm, chỉ lo cho mấy ông bạn nhiệt tình với mình quá. Hỏi thì cả ông Khuất Quang Thụy lẫn Nguyễn Trí Huân đều xua tay: “Yên tâm đi, bọn anh không sao đâu”.

Bây giờ nhận giải nhì, thấy cũng “không sao” thật, lại càng thấy quí bạn bè. Mấy ông anh ở Văn Nghệ Quân Đội bao giờ cũng làm cho mình thấy ấm áp và muốn viết trở lại. Bây giờ được xếp “ngồi chung mâm” với chú Tấn - người mà mình luôn yêu quí và cảm phục đặc biệt - thì còn gì để nói.

Giải thưởng Hội Nhà văn 2004: Không có giải A Giải thưởng Hội Nhà văn năm 2004 không trao giải A cho bất kỳ thể loại nào. Các giải thưởng khá ít, mang tính tập trung và được trao cho tác phẩm của các tác giả sau: Văn xuôi: ba giải B cho Rừng xưa xanh lá (ký chân dung) của Bùi Ngọc Tấn và Gió mưa gửi lại (tập truyện ngắn) của Thùy Linh, Miệt vườn xa lắm (tập truyện thiếu nhi) của Dạ Ngân. Ngoài ra còn sáu tặng thưởng. Thơ: hai giải B cho tập Hoa của Lãng Thanh (tác giả đã mất) và Giấc mơ hình chiếc thớt của Trần Quang Quý. Ngoài ra còn bốn tặng thưởng. Dịch thuật: một giải B duy nhất cho Quỉ thành - tập truyện ngắn Trung Quốc, Lê Bầu dịch. Lý luận - phê bình: chỉ có hai tặng thưởng cho Từ chân trời một phía - tập tiểu luận của cố dịch giả Nguyễn Trung Đức và Vừa làm vừa nghĩ - tiểu luận của Phạm Tiến Duật.

* Nhưng truyện của chị thì đâu có ấm áp nữa. Nó khiến người ta rùng mình, lạnh xương sống khi đọc, và đọc xong thì buồn nẫu người ra. Cái gì đã làm chị thay đổi giọng văn trong trẻo từ thuở Mặt trời bé con của tôi (*) như thế?

- Cuộc sống buộc người viết phải thay đổi. Những truyện tôi viết chỉ là một phần nhỏ những gì mà tôi trải qua và chứng kiến, không cần thêm thắt mà cũng không cần hư cấu, chỉ là chọn một giọng thích hợp để kể lại. Mà tôi thấy giọng kể của tôi cũng chừng mực đấy chứ.

Truyện ngắn đầu tiên tôi viết (Mặt trời bé con của tôi) là do chán đời, chán công việc ở cơ quan, muốn thể hiện mình. Thế mà tình cờ được giải. Rõ ràng là tôi bị đẩy vào văn chương, hoàn toàn vô ý thức.

Nhưng bây giờ tôi viết như một cách bày tỏ thái độ sống, quan niệm sống, một cách chia sẻ những nỗi đau trên đường đời của mình với một số người tri âm. Và như vậy thì không thể viết khác với những gì mình đã sống.

Tôi đã có năm năm học ở Nga thời kỳ hậu Xô viết (Thùy Linh được Trường viết văn Nguyễn Du cử đi học Trường Gorki-NV), đã chứng kiến những bi kịch không bao giờ có thể hình dung được của những trí thức VN ôm mộng giàu có sang Nga vừa kiếm bằng cấp vừa kiếm tiền. Trí thức mà tham tiền thì đểu và ác khủng khiếp thế nào!

Cái chân dung trí thức mà tôi viết trong Gió mưa gửi lại chỉ là một phần của những người mà tôi biết trong những năm chúng tôi vừa đi học vừa kiếm kế sinh nhai bên kia. Cái kiểu anh ta tra tấn người bạn làm ăn của mình bằng cách đốt can nhựa cho nhựa nhỏ từng giọt xuống người cho đến chết thì chính một người bạn của tôi đã từng là nạn nhân. Đó là một quãng đời kỳ lạ, với những con người kỳ lạ, thay đổi nhân cách chóng mặt trong thời kỳ Liên Xô tan rã.

Tôi sẽ còn phải nghiền ngẫm rất lâu về nguyên nhân của những sự thay đổi nhân cách ấy. Và không thể phủ nhận là có biết bao nhiêu những phần tử được coi là “ưu tú” nhất của đất nước chúng ta đã được gửi sang đó trong thời kỳ ấy họ đã sống như thế nào? “Di chứng” còn để lại đến hôm nay trong tâm hồn họ ra sao? Phải viết chứ, nếu không được chấp nhận thì trước hết là viết cho mình.

* Chị nghĩ gì về các cây bút trẻ đang nổi?

- Có mỗi một người tôi thích là Vàng Anh thì chẳng hiểu tại sao không viết nữa. Còn tất cả những người khác thì thật lòng là tôi chẳng có ấn tượng gì. Họ cứ vừa viết vừa nghe ngóng, xem báo này thích kiểu gì, nhà văn kia nói sao. Họ không chịu đựng được sự không ai biết đến, cũng như không chịu nổi sự cô đơn, họ thích sự ồn ã chào đón của đám đông, thích có phường có hội.

Mà nhà văn thật sự, theo tôi, cần biết cách chịu đựng sự cô đơn. Khi ấy mình mới thật là mình và mới viết được.

__________________

(*) Từng được giải nhất cuộc thi truyện ngắn báo Văn Nghệ năm 1985.