Nhà thờ Tân Hòa có kiến trúc khác biệt với mái ngói nhiều tầng, cổng tam quan, những bậc tam cấp và các họa tiết mang hơi hướng đình Việt.

Vì sao nhà thờ Tân Hòa được gọi là “Thánh Mẫu Điện”?

Nếu chỉ nhìn từ bên ngoài, nhà thờ Tân Hòa có thể khiến nhiều người liên tưởng đến một công trình tín ngưỡng truyền thống Việt Nam. Cổng tam quan, mái ngói nhiều tầng, những bậc thềm cao và các họa tiết trang trí khiến công trình nổi bật giữa khu dân cư.

Đây cũng là nét đặc biệt của nhà thờ Tân Hòa: kiến trúc Công giáo được thể hiện bằng ngôn ngữ của kiến trúc truyền thống Việt Nam.

Nhiều người quen gọi nhà thờ là “Thánh Mẫu Điện”. Tên gọi này gắn với ý tưởng kiến trúc của giáo xứ, đồng thời thể hiện lòng tôn kính Đức Maria và mong muốn tạo nên một không gian phụng tự gần gũi với văn hóa bản địa.

Theo Công Giáo và Dân Tộc, giáo xứ Tân Hòa hình thành năm 1957, ban đầu là họ lẻ thuộc giáo xứ Bùi Phát với tên gọi họ Kiến Thiết. Đến năm 1960, nơi đây được tách thành giáo xứ Tân Hòa.

Thánh đường đầu tiên được xây dựng năm 1966. Tuy nhiên, khu đất có địa hình thấp, thường chịu ảnh hưởng của triều cường và mưa lớn. Đến năm 1995, linh mục Đaminh Bùi Minh Sơn, khi ấy là chánh xứ Tân Hòa, quyết định xây dựng ngôi thánh đường mới.

Thay vì lựa chọn một hình thức kiến trúc Công giáo thuần phương Tây, công trình mới được định hướng dựa trên hình ảnh đình làng Việt Nam.

Nhà thờ có mặt bằng hình vuông, mỗi cạnh khoảng 37m và quay về hướng Đông Nam. Cách bố trí này giúp công trình đón ánh sáng tự nhiên, tạo độ thông thoáng cho không gian bên trong và hạn chế ánh nắng chiếu trực tiếp.

Điều đáng chú ý là những yếu tố truyền thống không chỉ được sử dụng như phần trang trí bên ngoài mà được đưa vào cách tổ chức tổng thể công trình.

Đưa chất liệu văn hóa Việt vào kiến trúc

Từ sân nhà thờ, người bước vào không gian chính qua hệ thống cổng và bậc tam cấp được tổ chức theo trục thẳng. 15 bậc tam cấp được phân chia theo tỉ lệ 3:5, tạo cảm giác cân đối khi nhìn từ phía trước.

Nhưng chính hệ mái mới là chi tiết khiến nhà thờ Tân Hòa dễ được nhận ra nhất.

Các lớp mái được nâng lên thành nhiều tầng, gợi hình thức chồng diêm trong kiến trúc truyền thống. Kiểu mái này từng xuất hiện ở đình làng, nhà từ đường và một số công trình cổ.

Tại nhà thờ Tân Hòa, mái được chia thành ba tầng với độ dốc khác nhau, tạo cảm giác công trình cao và thoáng thay vì nặng nề.

Bên dưới lớp ngói là kết cấu bê tông cốt thép. Các khoảng cổ diêm giữa những tầng mái không chỉ tạo điểm nhấn kiến trúc mà còn được sử dụng để bố trí 14 chặng đàng Thánh giá, đưa nội dung phụng tự Công giáo vào một cấu trúc mang dáng dấp truyền thống Việt.

Ở các góc mái, những hình chim bồ câu được bố trí như điểm nhấn trang trí, gợi biểu tượng hòa bình.

Bước vào bên trong, sự kết hợp này tiếp tục xuất hiện nhưng theo cách tinh tế hơn. Một mảng hoa văn trống đồng trên mặt đá ở khu vực trung tâm gợi nhắc văn hóa Đông Sơn. Những hình ảnh vốn quen thuộc trong mỹ thuật và đời sống Việt Nam cũng xuất hiện trên hệ thống cửa gỗ lim: rồng, hổ, phượng hoàng, hoa cúc, hoa huệ và tre.

Các chi tiết này tạo nên một không gian có nhiều lớp liên tưởng: vẫn là nơi diễn ra các nghi thức Công giáo nhưng người bước vào có thể bắt gặp những hình ảnh quen thuộc của mỹ thuật truyền thống Việt Nam.

Đặc biệt, câu chuyện giao thoa giữa hai hệ ngôn ngữ nghệ thuật còn thể hiện ở phù điêu “Bữa tiệc ly” tại chính điện.

Tác phẩm lấy nội dung từ Kinh thánh, được thể hiện theo cách riêng. Các tông đồ không đơn thuần được sắp xếp theo bố cục quen thuộc mà được tổ chức thành những nhóm với các trạng thái cảm xúc khác nhau, từ nghi ngờ, tranh luận đến sợ hãi và phản ứng trước sự việc.

Nhìn nhà thờ Tân Hòa cho thấy văn hóa Việt có thể trở thành chất liệu để biểu đạt nghệ thuật Công giáo mà không nhất thiết phải sao chép những mô típ kiến trúc phương Tây.

Từ hình thức mái, cách tổ chức không gian đến hoa văn trang trí và nghệ thuật thánh, công trình tạo ra một diện mạo riêng: vừa có sự trang nghiêm của một thánh đường, vừa mang những hình ảnh quen thuộc của kiến trúc và mỹ thuật Việt Nam.

Giữa một TP.HCM ngày càng hiện đại, nhà thờ Tân Hòa vì thế không chỉ gây chú ý bởi vẻ ngoài khác biệt mà còn gợi ra câu chuyện về cách một công trình tôn giáo tìm được tiếng nói riêng khi hòa mình vào văn hóa nơi nó hiện diện.

Đặt hai thánh giá mạ vàng lên đỉnh tháp kẽm nhà thờ Đức Bà

Hai cây thánh giá mạ vàng sẽ được đặt lên đỉnh tháp kẽm nhà thờ chính tòa Đức Bà Sài Gòn vào sáng 19-3 tới.