Triển lãm "Ký ức những năm tháng không quên" kỷ niệm 81 năm Quốc khánh 2-9 của Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam đang mang đến cho người yêu mỹ thuật cơ hội được ngắm nhìn lại vẻ đẹp của nước Việt mấy chục năm trước, vẻ đẹp của lao động.

Những tác phẩm hội họa, đồ họa, điêu khắc về đề tài xây dựng đất nước đưa người xem trở về với ký ức của công cuộc kiến thiết quê hương những thập niên 1950 - 1980.

Một thời nghệ sĩ về với nông dân

Với đặc thù của nền nghệ thuật xã hội chủ nghĩa, những năm 1950 -1980, Việt Nam có một dòng tác phẩm mỹ thuật phản ánh chủ đề sản xuất nông nghiệp và công nghiệp rất đặc sắc, với bàn tay của nhiều danh họa góp sức. Đặc biệt trong đề tài nông nghiệp, rất nhiều tình cảm trìu mến được đưa vào các tác phẩm.

Theo nghiên cứu của Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, sau khi Hiệp định Genève được ký năm 1954, miền Bắc tạm được hòa bình, tiến hành công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội. Quân dân miền Bắc hăng hái thi đua lao động sản xuất phục hồi kinh tế sau kháng chiến chống Pháp và đảm bảo chi viện cho tiền tuyến miền Nam thống nhất đất nước.

Các phong trào thi đua yêu nước được phát động toàn dân và nông thôn như: Mỗi người làm việc bằng hai vì miền Nam ruột thịt, Tay cày, tay súng, Phụ nữ ba đảm đang, Gió Đại Phong...

Trước khí thế hào hùng ấy, đội ngũ họa sĩ, nhà điêu khắc đã kịp thời thâm nhập thực tế tại các địa phương, vùng sản xuất nhằm đưa những sự kiện lịch sử này vào tác phẩm một cách sâu sắc.

Nhiều tác phẩm đã ghi lại tinh thần lao động của các tổ, đội sản xuất, các mô hình hợp tác xã như: Tát nước chống hạn (Nguyễn Tư Nghiêm, 1956), Tổ đổi công đập lúa (Nguyễn Trọng Hợp, 1958), Gieo mạ, Gặt mùa (Huỳnh Công Nhân, 1962), Lao động vì miền Nam (Nguyễn Trọng Cát và Trần Thanh Ngọc, 1966).

Chủ đề sáng tác được mở rộng từ chăn nuôi gia súc, nuôi trồng thủy sản, sản xuất lương thực... với các tác phẩm Chăn bò (Nguyễn Phan Chánh, 1956), Trên đồng cỏ nông trường Đồng Giao (Tạ Thúc Bình, 1958), Ngư dân (Nguyễn Trọng Cát, 1960), Ngư dân vùng biển vá lưới (Nguyễn Yêm, 1974), Làng Hà Nội trên vùng kinh tế Lâm Đồng (Phạm Đức Phong, 1978) ...

Các sáng tác thể hiện trên nhiều thể loại gồm hội họa, đồ họa, điêu khắc. Đại đa số các tác phẩm sáng tác theo phong cách hiện thực, hiện thực xã hội chủ nghĩa với hình tượng nghệ thuật rõ ràng, dễ hiểu, cùng bảng màu dung dị phù hợp với đối tượng diễn tả và gần gũi với đời sống Nhân dân lao động.

Theo ông Nguyễn Văn Hải (Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam), vượt lên trên nhu cầu thẩm mỹ đơn thuần, các sáng tác về chủ đề nông nghiệp đã thể hiện trọn vẹn ý thức công dân và trách nhiệm xã hội của người nghệ sĩ trước vận mệnh dân tộc.

Nội dung tác phẩm như những thước phim tư liệu lịch sử chân thực về thời kỳ chiến đấu và lao động hào hùng của cha ông. Dịp này người yêu mỹ thuật có cơ hội được ngắm nhìn lại một vẻ đẹp cũ của đất nước được thể hiện trong tranh, trong triển lãm "Ký ức những năm tháng không quên".

Những đẹp đẽ nông thôn qua sự tài tình của Nguyễn Tư Nghiêm, Nguyễn Phan Chánh

Bức Tát nước chống hạn của Nguyễn Tư Nghiêm được trưng bày lần đầu tại Triển lãm Mỹ thuật toàn quốc năm 1958 và nay công chúng được ngắm lại. Bức tranh diễn tả quang cảnh những tốp nông dân đang tích cực tát nước từ ruộng thấp lên ruộng cao bằng gầu dai và gầu sòng.

Những người nông dân tất bật, hối hả "vắt đất ra nước, thay trời làm mưa". Nhịp tát nước liên tục, dồn dập được thể hiện sống động phản ánh bầu không khí lao động khẩn trương.

Theo bà Vi Tường Vi (Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam), đối với đề tài nông thôn, Nguyễn Tư Nghiêm có cách tiếp cận độc đáo. Bằng bút pháp hiện thực xã hội chủ nghĩa, ông chú trọng thể hiện dáng điệu những người nông dân giàu biểu cảm, tư thế đa dạng, có cá tính và tự sự.

Bức tranh gợi ẩn dụ về sự đoàn kết cho thấy tinh thần nhất quán của dân tộc quyết tâm phục hồi kinh tế, chi viện miền Nam, đấu tranh thống nhất nước nhà.

Trong khi đó Chăn bò của Nguyễn Tư Nghiêm là khung cảnh vừa yên bình vừa hối hả của làng quê Bắc Bộ những năm đầu hòa bình. Nét thanh bình hiển hiện rõ trên nét mặt lẫn dáng điệu của những đứa trẻ chăn bò và trong chính những chú bò đang thảnh thơi trên đồng.

Các tác phẩm điêu khắc Gieo mạ và Gặt mùa của Huỳnh Công Nhân (Huỳnh Phương Đông), Đưa cơm ra đồng (Nguyễn Quốc Hùng), Bé cho gà ăn (Nguyễn Phú Cường) với tạo hình giản dị mà sinh động và đầy cảm xúc cũng thu hút người xem tại triển lãm.

Huỳnh Công Nhân sinh tại Gia Định, nay là TP.HCM, tốt nghiệp Trường Mỹ thuật thực hành Gia Định (1940-1945). Sau 1954, ông ra Bắc học Trường cao đẳng Mỹ thuật Việt Nam, chuyên ngành điêu khắc (1957-1963).

Năm 1963, ông trở lại miền Nam và lấy bí danh là Huỳnh Phương Đông để hoạt động cách mạng và sáng tác nghệ thuật.

Hai tác phẩm Gieo mạ và Gặt mùa được ông sáng tác khi đang học tập tại Hà Nội, thể hiện chân dung người phụ nữ nông dân Bắc Bộ đang canh tác lúa nước, mang nhiều sức gợi về không gian miền quê Bắc Bộ xưa.

Lễ 2-9, bảo tàng có nhiều bảo vật quốc gia nhất Đà Nẵng mở cửa miễn phí

Trong dịp nghỉ lễ Quốc khánh 2-9 năm nay, để tạo điều kiện thuận lợi cho người dân và du khách tiếp cận các giá trị lịch sử, văn hóa bản địa, Đà Nẵng áp dụng chính sách miễn phí vé tham quan tại hệ thống bảo tàng trọng điểm.