Một năm vận hành chính quyền 2 cấp: Thành tựu và những điểm cần tháo gỡ

PHẠM ĐI

Bên cạnh những kết quả tích cực, thực tiễn cũng đang đặt ra không ít thách thức cần tiếp tục tháo gỡ để mô hình mới vận hành hiệu quả hơn trong giai đoạn tới.

Sau một năm triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, bức tranh tổng thể cho thấy nhiều gam màu sáng trong cải cách bộ máy hành chính nhà nước: Bộ máy tinh gọn hơn, vận hành linh hoạt hơn, hiệu quả phục vụ người dân và doanh nghiệp từng bước được nâng lên.

Những chuyển biến tích cực từ mô hình chính quyền mới

Một năm qua đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tiến trình cải cách tổ chức bộ máy nhà nước ở Việt Nam. Việc vận hành mô hình chính quyền 3 cấp và chính quyền địa phương 2 cấp không đơn thuần là sự điều chỉnh về mặt hành chính, mà là một cuộc tái cấu trúc sâu rộng trong quản trị quốc gia theo hướng tinh gọn, hiện đại, hiệu lực và hiệu quả hơn. Mục tiêu cốt lõi là giảm tầng nấc trung gian, nâng cao tính chủ động trong điều hành và cải thiện chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Thực tiễn cho thấy mô hình mới đã tạo ra nhiều chuyển biến tích cực. Ở nhiều địa phương, việc cắt giảm khâu trung gian giúp rút ngắn thời gian xử lý công việc, giảm độ trễ trong thực thi chính sách và nâng cao tốc độ ra quyết định.

Không ít thủ tục hành chính trước đây phải qua nhiều cấp xét duyệt thì nay đã được giải quyết nhanh hơn, gọn hơn. Cùng với đó, việc phân cấp, phân quyền rõ hơn giữa các cấp chính quyền góp phần hạn chế tình trạng chồng chéo chức năng, nhiệm vụ.

Một kết quả đáng chú ý khác là tư duy quản trị trong đội ngũ cán bộ, công chức đang có sự thay đổi rõ nét. Từ cách tiếp cận thiên về "quản lý hành chính", bộ máy đang từng bước chuyển sang mô hình "hành chính phục vụ", lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm.

Đây là nền tảng quan trọng để xây dựng một nền hành chính hiện đại trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia và yêu cầu nâng cao năng lực cạnh tranh ngày càng mạnh mẽ.

Những 'điểm nghẽn' đặt ra từ thực tiễn, đặc biệt ở cấp xã

Bên cạnh những kết quả tích cực, thực tiễn vận hành cũng bộc lộ nhiều tồn tại cần nhìn nhận thẳng thắn.

Một trong những vấn đề nổi bật là số lượng đơn vị hành chính cấp xã chưa đạt chuẩn vẫn còn lớn. Hiện nay vẫn còn 705/3.321 đơn vị hành chính cấp xã, tương đương 21,23%, chưa đạt tiêu chuẩn theo quy định, chủ yếu do chưa bảo đảm tiêu chuẩn về diện tích tự nhiên.

Con số này phản ánh tiến trình sắp xếp đơn vị hành chính tuy đạt nhiều kết quả nhưng vẫn chưa hoàn thành mục tiêu tối ưu hóa không gian quản trị. Hệ quả là nguồn lực phát triển tiếp tục bị phân tán, chi phí vận hành bộ máy gia tăng và nhiều địa phương chưa phát huy được lợi thế kinh tế theo quy mô trong cung ứng dịch vụ công cũng như phát triển kinh tế - xã hội.

Một vấn đề đáng quan tâm hơn là áp lực đang ngày càng dồn về cấp xã - cấp chính quyền gần dân nhất, trực tiếp giải quyết phần lớn công việc liên quan đến đời sống người dân và hoạt động của doanh nghiệp. Từ đất đai, xây dựng, tư pháp, hộ tịch cho đến giải quyết thủ tục hành chính, khối lượng công việc ở cấp cơ sở đang tăng nhanh chóng.

Trong khi đó, sau sắp xếp tổ chức bộ máy, nhiều địa phương đang bộc lộ sự mất cân đối trong phân bổ nhân lực. Có nơi khối lượng công việc rất lớn nhưng nhân lực lại thiếu; ngược lại, có nơi nhân lực tương đối ổn nhưng chưa phát huy hiệu quả.

Một số trường hợp bố trí cán bộ chưa thật sự phù hợp với chuyên môn, vị trí việc làm và yêu cầu thực tiễn. Điều này khiến áp lực tại cấp xã ngày càng lớn, đặc biệt ở các địa bàn có tốc độ đô thị hóa nhanh; vùng sâu, vùng xa, biên giới và hải đảo.

Rõ ràng bộ máy có thể được thiết kế hợp lý, nhưng nếu nhân lực vận hành chưa đủ mạnh thì hiệu quả cải cách sẽ khó đạt như kỳ vọng. Và phải tiếp tục hoàn thiện mô hình với trọng tâm là con người và năng lực quản trị

Để mô hình chính quyền mới vận hành hiệu quả hơn trong giai đoạn tới, trọng tâm cần đặt vào hai yếu tố then chốt: tiếp tục hoàn thiện tổ chức bộ máy và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

Trước hết cần tiếp tục rà soát toàn diện các đơn vị hành chính cấp xã chưa đạt chuẩn để xây dựng lộ trình sắp xếp phù hợp với điều kiện thực tiễn từng địa phương. Việc sắp xếp cần được thực hiện trên cơ sở khoa học, bảo đảm hài hòa giữa tiêu chí quy mô, yếu tố lịch sử, văn hóa, đặc điểm cộng đồng dân cư và định hướng phát triển dài hạn.

Quan trọng hơn, cần tập trung cơ cấu lại và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, đặc biệt ở cấp xã.

Song song đó cần đẩy mạnh đào tạo, bồi dưỡng chuyên sâu đối với các lĩnh vực trực tiếp phục vụ người dân và doanh nghiệp như đất đai, xây dựng, tài chính, tư pháp, hộ tịch, chuyển đổi số và giải quyết thủ tục hành chính. Việc xây dựng cơ chế tăng cường, biệt phái, luân chuyển cán bộ có kinh nghiệm từ cấp tỉnh và các sở, ngành về hỗ trợ những địa phương còn khó khăn cũng là giải pháp cần thiết.

Một yêu cầu không kém phần quan trọng là phải tạo động lực mới cho khu vực công thông qua chính sách thu hút, trọng dụng nhân tài.

Cần tiếp tục hoàn thiện chính sách tiền lương, phụ cấp và chế độ đãi ngộ theo vị trí việc làm, kết quả thực hiện nhiệm vụ. Đặc biệt cần có cơ chế khuyến khích phù hợp đối với đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã.

Một năm vận hành mô hình chính quyền mới đã mang lại nhiều kết quả đáng ghi nhận, khẳng định hướng đi cải cách là đúng và cần thiết. Tuy nhiên chỉ khi tiếp tục tháo gỡ hiệu quả các "điểm nghẽn", đặc biệt là những vấn đề liên quan đến tổ chức bộ máy và chất lượng đội ngũ cán bộ ở cấp cơ sở, mô hình chính quyền mới mới có thể phát huy đầy đủ hiệu quả.