(Đọc tiểu thuyết của Sorj Chalandon, Lê Hồng Sâm dịch, NXB Hội Nhà Văn)

Phóng to

Mỗi người sẽ có một chìa khóa riêng để vào nhà, làm tất cả những nghi thức thăm viếng, lên dây đồng hồ, mở cánh cửa xếp... Cuối cùng là lên gác áp mái coi chừng cây đèn đêm có được thắp sáng hay không. Không được để cây đèn đêm bị tắt. Tuần tự cuộc thăm viếng có thể bị xáo trộn tùy từng người. Nhưng tất cả đều không có cuộc tiếp xúc trực tiếp với vợ chồng chủ nhân. Vì họ đã giữ một lời hứa.

Khi bà Fauvette trở về từ bệnh viện, chuẩn bị cho cuộc ra đi vĩnh viễn, ông Etienne muốn thu xếp một cái chết cùng vợ, ngay sau khi bà qua đời. Họ cùng nhau ở trong Ker Ael để chờ đón cái chết.

Nhưng thủy thủ trưởng, em trai của Etienne, không muốn anh mình chết, ông bèn nhờ những người bạn đều đặn làm những cuộc viếng thăm Ker Ael. Ông nói với họ rằng những cuộc viếng thăm như thế với cách giữ ngọn lửa ngọn đèn đêm không tắt thì sự sống của vợ chồng Fauvette và Etienne sẽ kéo dài. Nhưng rồi cũng đến lúc dừng lời hứa lại, chấm dứt sự cam kết, bởi cái chết cũng chính là một sự trao gửi.

Từ sau cái chết của Fauvette và Etienne, một bí mật khác lại được mở ra. Lạ lùng. Nhưng đó chắc hẳn là điều lạ lùng mà con người muốn chọn.

Thật nhẹ nhàng, đầy tiết chế nhưng tạo nhiều nhạc tính, biến dịch cảm xúc, có thể xem Một lời hứa (xuất bản tại Pháp năm 2006) là một tiểu thuyết lạ. Khác xa những công thức viết có tính chất thời thượng, gây sốc thường thấy ở văn chương đương đại, Sorj Chalandon trình bày một lối viết giản dị hết mức.

Có thể nói tác giả không chọn vấn đề mà chọn ước nguyện. Do đó câu chuyện có thể phi lý, nhưng là điều phi lý mà con người mong được sống, mong được nghe kể và ước ao được kể lại.

TRẦN NHÃ THỤY