Toàn cảnh cuộc Hội nghị trước đối thoại PCTN lần thứ 13 - Ảnh: M.QUANG

Không chỉ gây thất thoát nghiêm trọng đối với Ngân sách nhà nước, nhất là trong lĩnh vực đầu tư công; những kẻ tham nhũng bớt xén cả phần thu nhập ít ỏi của người nghèo và các nhóm đối tượng yếu thế trong xã hội. 

Ông Trần Đức Lượng, Phó Tổng Thanh tra Chính phủ (TTCP) khẳng định tại cuộc Hội thảo trước đối thoại Phòng chống tham nhũng (PCTN) lần thứ 13 diễn ra tại Hà Nội ngày 28-10 với chủ đề “Các giải pháp phòng ngừa tham nhũng và thu hồi tài sản ở Việt Nam”.

Chỉ thu hồi được 22,3% tài sản thiệt hại

Phát biểu tại hội thảo, ông Trần Đức Lượng đã dẫn chứng pháp luật Việt Nam có nhiều quy định về “thu hồi tài sản tham nhũng”.

Tuy nhiên, vấn đề thu hồi tài sản đang là thách thức. Cụ thể, trong công tác PCTN năm 2014, số tiền thu hồi về Ngân sách nhà nước chỉ khoảng 1.500 tỉ đồng trên tổng số 6.470 tỉ đồng thiệt hại trong các vụ án tham nhũng, đạt tỉ lệ 22,3%.

Ông Lượng khẳng định tài sản bị "đánh cắp" do tham nhũng đang gây thất thoát nghiêm trọng đối với Ngân sách nhà nước, nhất là trong lĩnh vực đầu tư công và quản lý phần vốn Nhà nước trong các doanh nghiệp.

Đặc biệt, những kẻ tham nhũng bớt xén cả phần thu nhập ít ỏi của người nghèo và các nhóm đối tượng yếu thế trong xã hội. Thực trạng này đã đặt ra những thách thức cho việc thực hiện công bằng xã hội và thúc đẩy kinh tế xã hội phát triển.

Theo ông Trương Minh Mạnh - Phó Vụ trưởng Vụ thực hành quyền công tố và Kiểm sát điều tra án tham nhũng (Viện KSND tối cao) thực tiễn những năm qua cho thấy tội phạm tham nhũng đã gây hậu quả, thiệt hại lớn. Nhiều DN, tập đoàn kinh tế bị phá sản, giải thể.

Chỉ tính riêng các vụ án tội phạm tham nhũng do các cơ quan tiến hành tố tụng Trung ương điều tra, truy tố thì số tiền, tài sản bị tham ô, chiếm đoạt là hàng nghìn tỉ đổng.

Ông Mạnh dẫn chứng trong các vụ án tham nhũng xảy ra tại Công ty cho thuê tài chính II (ALCII) của Agribank, chỉ tính riêng 1 vụ án, các bị can đã tham ô trên 79 tỉ đồng và làm trái quy định gây thiệt hại hơn 390 tỉ đồng.

Nhìn chung, các vụ án này có số tài sản bị thiệt hại, thất thoát hoặc chiếm đoạt rất lớn song số tài sản mà cơ quan chức năng thu hồi được còn rất hạn chế.

Số tiền, tài sản mà Toà án tuyên phạt các bị cáo phải bồi thường rất lớn nhưng thực tế khả năng thi hành án, thu hồi số tiền này cũng không nhiều.

Khó truy bởi tài sản tham nhũng được giấu kín

Từ thực tiễn điều tra, ông Mạnh đánh giá việc điều tra thu hồi tài sản tham nhũng còn hạn chế do số vụ án tham nhũng được phát hiện, xử lý chưa tương xứng với thực tế. 

Việc điều tra, phát hiện và xác định tài sản bị chiếm đoạt hoặc thiệt hại do tham nhũng gây ra chưa đầy đủ so với thực tế hoặc có xác định được tài sản, tiền bị tham ô chiếm đoạt nhưng không thu giữ được.

Bên cạnh đó, việc điều tra, giám định hậu quả thiệt hại cũng gặp nhiều khó khăn, kéo dài, việc kê biên tài sản để đảm bảo việc thi hành án, thu hồi tài sản cũng gặp nhiều khó khăn.

Đánh giá về vấn đề thu hồi tài sản tham nhũng, ông Nguyễn Thanh Tú, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp luật quốc tế (Bộ Tư pháp) cũng cho rằng việc thu hồi tài sản tham nhũng thường được xem là khâu cuối cùng trong quá trình đấu tranh với một vụ việc tham nhũng.

Thực chất đây là mục tiêu, đồng thời là nhiệm vụ cần được thực hiện ngay từ đầu của vụ án.

Theo ông Tú, các đối tượng tham nhũng thường có nhiều thủ đoạn tinh vi đối phó, che giấu, tẩu tán tài sản nên số tài sản, tiền kê biên được ít. Bên cạnh đó còn có nguyên nhân từ những hạn chế, vướng mắc về cơ sở pháp lý.

Điển hình là việc Luật quy định tài sản bị tịch thu là tài sản liên quan trực tiếp đến tội phạm. Trong khi trên thực tế tài sản tham nhũng thường được cất giấu, chuyển hình thức sở hữu như chuyển cho người thân, hoạt động rửa tiền, mua sắm các phương tiện vật chất có giá trị khác.

Bộ luật Tố tụng hình sự chưa quy định cụ thể về việc thu hồi tài sản này dẫn đến chưa phát huy được trách nhiệm các cơ quan chức năng chưa phát hiện, thu hồi tài sản tham nhũng.

Điều này cũng được ông Trương Minh Mạnh đồng tình và cho rằng các biện pháp thu giữ và tịch thu tài sản bất minh trong các vụ án tham nhũng là một trong các biện pháp quan trọng, góp phần đấu tranh có hiệu quả đối với tội phạm tham nhũng.

Đồng thời, đó cũng là biện pháp khắc phục thiệt hại về kinh tế do tội phạm tham nhũng gây ra.