Phóng to

Những học sinh bỏ học sẽ không còn niềm vui như thế này nữa. (trong ảnh: HS Trường TH Trần Quang Khải trong giờ ra chơi).

Theo UNESCO (Tổ chức Văn hóa-Khoa học-Giáo dục Liên hợp quốc), học tập là của cải nội sinh. Con người phải học để biết, học để làm, học để chung sống và học để tự khẳng định. Thế nhưng “4 trụ cột của việc học” này lại trở thành một gánh nặng không thể kham nổi đối với một bộ phận học sinh (HS) TP.

Những con số đáng báo động

Theo thống kê của Sở GD-ĐT TPHCM, trong năm học 2001-2002, trên địa bàn TP đã có hơn 9.500 học sinh (5.961 HS THCS, 3.545 HS THPT) bỏ học. Năm 2002-2003, con số này là trên 10.200. Và chỉ học kỳ 1 năm học 2003-2004, đã có gần 4.500 HS bỏ học (2.315 HS THCS, 2.149 HS THPT).

Ở bậc THCS, các quận có nhiều HS bỏ học là quận 4: 123 em (1,57%), quận 8: 257 (1,87%), Hóc Môn: 208 (1,43%), Nhà Bè: 81 (1,74%)... Bậc THPT, Trường Marie Curie có 235 HS, Trần Khai Nguyên: 161, Nam Kỳ Khởi Nghĩa: 157, Lê Minh Xuân: 102, Nguyễn An Ninh: 92...

Thực tế chứng minh, càng gần cuối học kỳ 2, tỉ lệ HS bỏ học sẽ càng tăng. Trong công trình nghiên cứu chỉ số HDI (chỉ số phát triển con người), các quận, huyện TPHCM gần đây, TS Hồ Thiệu Hùng đã đưa ra con số đáng giật mình: tỉ lệ HS 15 đến 17 tuổi đến trường THPT toàn TP chỉ đạt 47,59%...

Lý giải về việc này, lãnh đạo các trường cho rằng nguyên nhân về phía HS là do các em không nắm vững kiến thức cơ bản nên nản chí, trốn học một thời gian rồi sau đó là bỏ học. Một nguyên nhân khác, do PHHS không xem trọng việc học của con cái, phó mặc chuyện học hành của các em cho nhà trường; hoặc do cuộc sống khó khăn, một số HS phải nghỉ học để lao động phụ giúp gia đình...

Về phía nhà trường, áp lực tăng tiết, dạy thêm học thêm đè nặng lên khả năng kinh tế của HS và gia đình, lại thêm sự quyết liệt đòi học phí của nhà trường đã góp phần đẩy HS ra khỏi lớp...

Cần nhìn lại chính mình

Còn một nguyên nhân khác, không thể không tính đến, đó là trách nhiệm của giáo viên đứng lớp: tình trạng truyền đạt kiến thức ở trường một cách máy móc nhằm lôi kéo học sinh phải học thêm ngoài nhà trường; vì chạy theo thành tích mà đẩy HS lên lớp bất chấp sức học của các em như thế nào.

Ngược lại, cũng vì chạy theo thành tích mà một số trường muốn nâng cao tỉ lệ đậu tốt nghiệp bằng cách mạnh tay cho HS ở lại lớp, để “rèn luyện” các em kỹ lưỡng hơn, nhất là học sinh khối lớp 8 (!?). Đơn cử gần nhất, số HS lưu ban lớp 8 năm học 2002 - 2003 cao hơn hẳn các khối khác (1998 em - 2,81%), trong khi khối 9 chỉ có 96 em (0,15%). Lưu ban chính là con đường ngắn nhất để... ra khỏi trường.

Dù ngành GD -ĐT đã chỉ đạo đưa hiệu suất đào tạo, tỉ lệ lưu ban, bỏ học vào làm chỉ tiêu đánh giá thi đua, chỉ đạo các trường không giảng dạy lượng kiến thức quá quy định, đánh mã số HS... nhưng thực tế không như vậy.

Tình trạng tăng tiết, dạy thêm học thêm vẫn tràn lan như một thứ bệnh dịch. Đáng nói hơn, một chương trình giáo dục - mà lâu nay dư luận lên tiếng phản ứng - chỉ thiên về nhồi nhét kiến thức, lấy việc thi cử và thành tích thi cử làm mục tiêu đào tạo, vẫn tồn tại, thì khó lòng ngăn chặn được tình trạng HS bỏ học.

Lúc sinh thời, Bác Hồ đã từng có mong muốn – “mong muốn tột bậc” là “... ai cũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành”. Mỗi năm, để cho cả chục ngàn học sinh phải bỏ học, vào đời sớm, lẽ nào lỗi chỉ thuộc các em?