[AUDIO id=1441958707329 alt=Nghe đọc bài: Mở thêm nhiều cơ hội sống tốt]//static.tuoitre.vn/tto/r/2015/09/11/mothemnhieucohoisongsot-1441958712.mp3[/AUDIO]

Thành phố cần tạo điều kiện để người dân tiếp cận nhiều cơ hội việc làm tốt. Trong ảnh: công nhân kỹ thuật cao của Nhà máy Nidec Sankyo Vietnam đang làm việc tại Khu công nghệ cao, quận 9, TP.HCM - Ảnh: Th.Đạm

Cơ hội sống, hiểu một nghĩa giản dị nhất là khả năng nắm bắt và chuyển những mong muốn thành hiện thực của mỗi cá nhân. Cơ hội sống bao gồm cơ hội học tập, cơ hội tìm kiếm việc làm, cơ hội thăng tiến, cơ hội thiết lập quan hệ xã hội (hôn nhân, bạn bè) và cơ hội tiếp cận đến các dịch vụ công (y tế, giáo dục, an sinh xã hội, hành chính).

Tìm kiếm cơ hội theo năng lực

Trong xã hội nghèo nàn và lạc hậu thì con người có rất ít, thậm chí là bằng không đối với các cơ hội sống. Ở những xã hội như thế, cơ hội sống không những hiếm hoi mà con người không có khả năng lựa chọn. Trong xã hội đô thị hiện nay, cho dù chưa hài lòng, nhưng rõ ràng cơ hội xuất hiện nhiều hơn, sự lựa chọn được tự do hơn.

Cơ hội sống có nhiều hay ít, cách tiếp cận dễ hay khó phụ thuộc rất nhiều vào chính quyền nhà nước bởi với quyền lực, nguồn lực và bộ máy chính quyền hoàn toàn có thể mở ra các cơ hội sống.

Bằng thể chế chính trị, đường lối, xây dựng và ban hành chính sách, cơ quan công quyền cho phép cơ hội này hay cơ hội khác xuất hiện.

Chẳng hạn, việc phát triển nền kinh tế nhiều thành phần sẽ làm cho mọi người có nhiều cơ hội tìm kiếm việc làm, có thể chuyển đổi từ cơ quan này, vị trí này sang vị trí khác nếu việc làm đó không tốt, điều này sẽ làm cho họ thăng tiến lên các vị trí xã hội khác nhau.

Nếu chính quyền các thành phố của VN cho phép được bán hàng rong theo quy hoạch thì rõ ràng sẽ mở ra hàng nghìn cơ hội sống cho người nghèo và kéo theo đó là hàng chục nghìn đứa trẻ có cơ hội đến trường.

Bên cạnh đó, chính quyền có thể tạo điều kiện cho tất cả mọi người được tiếp cận tới cơ hội. Trong xã hội công nghiệp - dịch vụ của đô thị có nhiều cơ hội, tuy nhiên cơ hội sống lại không phải là cái bánh để chia đều cho mọi người, nó phụ thuộc vào năng lực, ý chí, gia thế, vốn xã hội của từng cá nhân.

Có những người không khó khăn khi tìm kiếm, sở hữu cơ hội, nhưng có những người lại rất khó khăn. Ở một thành phố sống tốt, các thiết chế xã hội phải tạo điều kiện để đảm bảo cho mọi người tiếp cận được cơ hội.

Bằng luật pháp, cơ chế, chính sách của mình, các cơ quan công quyền đưa cơ hội đến với người dân một cách công bằng, không được tạo ra các nhóm đặc quyền đặc lợi, nhóm lợi ích chiếm đoạt một cách dễ dàng, trả giá một cách rẻ mạt cho các cơ hội, và chiếm phần cơ hội của những người khác.

Tính ưu việt của một xã hội sống tốt là ở chỗ đảm bảo rằng tất cả mọi người không phân biệt sắc tộc, chủng tộc, tôn giáo, giới tính, độ tuổi, giàu nghèo trong việc tiếp cận đến các cơ hội và có thể sở hữu cơ hội đó theo đúng năng lực thực tế của anh.

Việc tìm kiếm các vị trí xã hội trong hệ thống chính trị, hệ thống quản lý thông qua thi tuyển công khai, minh bạch, tìm ra người tài trong dân chúng chính là cách thức tạo điều kiện thuận lợi cho mọi người tiếp cận đến cơ hội.

Biến cơ hội thành 
hiện thực

Ngoài việc đưa ra chính sách, cơ chế thì cơ quan công quyền và các tổ chức xã hội cũng phải hỗ trợ tạo điều kiện vật chất, tinh thần để người dân biến cơ hội thành hiện thực. Không hẳn là khi ai đó nắm được cơ hội thì ắt hiện thực hóa được nó, bởi nếu không được hỗ trợ đúng mức, kịp thời thì cơ hội sẽ tiêu tan cho dù anh đang sở hữu nó.

Một thanh niên nghèo đậu đại học nhưng có thể sẽ không bao giờ đến trường nếu không được vay ưu đãi từ ngân hàng hay sự trợ giúp từ các mạnh thường quân như chương trình “Vì ngày mai phát triển” của báo Tuổi Trẻ; một người tật nguyền có thể sẽ mãi mãi không bao giờ hòa nhập được vào xã hội để kiếm sống nếu họ không được hỗ trợ xe lăn và trợ giúp xã hội.

Tương tự, những đứa trẻ con của dân nhập cư tự do mãi sẽ đứng bên lề xã hội nếu chính quyền thành phố không đầu tư mở trường mới và sẵn lòng đón nhận các em.

Thành phố này là nơi “đất lành”, là nơi dễ sống, bởi ai đến đây cũng có được “một chỗ của mình”, từ sinh viên, người chạy xe ôm, người mua ve chai đến thợ xây dựng công trường... Ai cũng yêu thành phố này, bởi ở đây có nhiều cơ hội sống và bất kỳ ai cũng có thể sở hữu được ít nhiều cơ hội miễn là chăm chỉ, thật thà.

Mặc dù vậy, chúng ta cũng thừa nhận một điều, thành phố này quả là có nhiều cơ hội sống nhưng cơ hội sống tốt thì vẫn còn thiếu.

Một trong số các giải pháp tạo cơ hội sống mà TP.HCM phải đặc biệt quan tâm là cần có được các cơ quan tham mưu có tầm và những nhà tham mưu xuất sắc.

Ở các nước phát triển thành công trong việc xây dựng chính sách, phần lớn là nhờ công lao của các nhà cố vấn, tư vấn cho chính phủ và chính quyền địa phương. Bên cạnh ngài thị trưởng, hội đồng thành phố bao giờ cũng có các hội đồng chuyên môn gồm các nhà khoa học giỏi, phần lớn trong số họ đứng bên ngoài hệ thống công quyền.

Ở thành phố chúng ta cần có một đội ngũ như thế để góp phần giúp lãnh đạo nhìn ra được những vấn đề chiến lược dài hạn.