Và hàng triệu triệu đuốc lửa ấy đã đồng lòng bùng lên thành biển lửa đốt cháy tan gông xiềng, bạo quyền...

Phóng to

Với giáo sư Hoàng Như Mai, trong những ngày lập quốc, trái tim nhân dân đã thành biển lửa đốt cháy xiềng xích bạo quyền - Ảnh: Q.Việt

Đã 66 mùa thu trôi qua, nhưng ký ức giáo sư Hoàng Như Mai vẫn sống mãi mùa thu lịch sử năm 1945. Cũng như triệu triệu đồng bào VN khác trong ngày lễ Quốc khánh 2-9 đầu tiên, thầy giáo 27 tuổi này bừng bừng nhiệt huyết hướng về Hà Nội.

Hướng về Hà Nội

“Năm 1945 lịch sử, tôi đang dạy quốc văn ở Trường Đông Hải, tỉnh Hải Dương, nhưng thầy trò không còn tâm trí đến lớp. Bên ngoài nhân dân sục sôi đấu tranh cho độc lập, tự do. Thầy trò đến lớp, học hành thì ít mà sôi nổi bàn chuyện yêu nước thì nhiều. Trong ánh mắt lấp lánh của tuổi trẻ như có đốm lửa rực cháy câu hỏi: mình sẽ làm gì cho Tổ quốc?”. Mùa thu năm 2011 này giáo sư Hoàng Như Mai đã 93 tuổi. Ông kể ngày 9-3-1945 Nhật đảo chính Pháp, các trường học bị đóng cửa. Thầy trò bị theo dõi, bắt bớ vì ủng hộ Việt Minh, trong đó có thầy Mai.

Ông phải lánh mặt ở nhà bạn bè rồi về Hà Nội. Tối 16-8, một người bạn là bác sĩ Nguyễn Trần Huân báo cho ông biết: “Sáng mai, ngày 17-8, sẽ diễn ra một sự kiện đặc biệt trước cửa Nhà hát lớn. Mình không thể bỏ qua được”. Khi thầy giáo Mai đến thì thấy đó là mittinh của phe Trần Trọng Kim kêu gọi Tổng hội viên chức ủng hộ cho chính phủ thân Nhật này. Nhưng bất ngờ khi lá cờ quẻ ly của Trần Trọng Kim chưa kịp kéo lên cao đã bị nhân dân giật xuống, và nhanh chóng thay vào đó bằng lá cờ đỏ sao vàng Việt Minh. Nhóm Trần Trọng Kim bị bất ngờ, lúng túng không biết làm gì. Còn quần chúng hô vang những khẩu hiệu “đả đảo phát xít Nhật”.

Không khí quần chúng bừng bừng cuồng nhiệt như biển lửa lan rộng. Nhiều cô gái Hà thành ngày thường vốn yêu kiều, kín đáo cũng vung cao nắm đấm, hô vang khẩu hiệu cứu quốc.

Những ngày tiếp đó, hàng vạn người Hà Nội rùng rùng xuống đường. Nhân dân nông thôn cũng nô nức hướng về Hà Nội. Thầy giáo Mai hòa cùng dòng thác cuồn cuộn sức mạnh của nhân dân mà tâm trạng ngất ngây như đang trong giấc mơ có thật. Lòng thầy Mai cũng như hàng triệu người dân khác đã rực lửa đấu tranh cho sự đổi thay cuộc đời mình và dân tộc mình. Mọi người già trẻ, gái trai cứ rầm rập đổ ra đường xem có thể làm gì cho Tổ quốc và Tổ quốc có việc gì cần mình. Những ngày đó, vợ chồng thầy Mai hầu như không thấy mặt nhau.

Đêm 1-9-1945, ông cũng như triệu triệu người dân Việt thao thức không ngủ, mong chờ trời sáng, mong chờ sự đổi thay...

Ngọn lửa nhân dân

Giáo sư Hoàng Như Mai vẫn nhớ buổi sáng ngày Quốc khánh 2-9-1945 lịch sử đó, nhân dân nô nức tiến về quảng trường Ba Đình từ rất sớm mặc dù lễ diễn ra vào buổi chiều. Các lực lượng vũ trang nai nịt quân phục trang nghiêm, nữ giới Hà Nội thướt tha áo dài trắng, phụ nữ nông thôn mặc áo nâu với khăn mỏ quạ, nhân dân miền núi sặc sỡ trang phục truyền thống...

Thầy giáo Mai xuống đường cùng đoàn văn hóa nghệ thuật. Bên ông là nhà văn Nguyễn Tuân đã cạo sạch bộ râu đẹp của mình mà ngày thường nhà văn rất nâng niu, tự hào. Kế bên là Vũ Hoàng Chương, nhà thơ say tỉnh, nhưng hôm đó rất chỉn chu trong bộ áo dài, tay cầm quạt phe phẩy. Tất cả sẵn sàng xả thân theo tiếng gọi núi sông.

Trời Hà Nội ngày 2-9 đầu thu lịch sử nắng chói chang, thỉnh thoảng có trận mưa rào chạy hạt lướt qua vẫn không làm dịu nổi thời tiết oi bức. Tuy nhiên, dòng người vẫn cuồn cuộn như thác lũ tiến về quảng trường Ba Đình.

Thầy giáo Mai nhớ tâm trạng của mình cùng đồng bào lúc ấy như phát sốt, phát mê lên, nghẹn ngào xúc động khi nghe Hồ Chủ tịch sang sảng đọc Tuyên ngôn độc lập: “Hỡi đồng bào cả nước! Tất cả mọi người đều sinh ra có quyền bình đẳng. Tạo hóa cho họ những quyền không ai có thể xâm phạm được; trong những quyền ấy có quyền được sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc...”.

“Tôi vừa cười vừa khóc vì xúc động. Nhưng xúc động nhất là khi nghe hàng vạn đồng bào trong buổi lễ đồng lòng hô vang lời thề nhân dân. Lời thề xuất phát từ trái tim ấy như tiếng sấm rền giữa trời quang...”. Đó là tiếng vang rền yêu nước, khát vọng đổi thay. Hôm ấy, tất cả người Hà Nội mở toang cửa bước ra đường. Có bao nhiêu cơm nước đều bày ra hè để chia sẻ với đồng bào.

Đêm 2-9-1945 là một trong nhiều đêm mà thầy Mai và hàng triệu đồng bào thức trắng trong mùa thu lịch sử. Người người sát vai nhau rầm rập xuống đường, đáp lời sông núi. Trong thời khắc xúc động mãnh liệt ấy, thầy Mai đã thổn thức sáng tác bài thơ Ngày độc lập nói lên khát vọng đổi thay của dân tộc: “Năm mươi vạn công dân con nước Việt/vừa vươn vai đập nát vụn gông xiềng/tay tự do vung cao đòi tự quyết.../họ đứng thẳng như những cây cột sắt/lửa đổ ra từ cặp mắt trừng trừng...).

Ngọn lửa mà thầy Mai viết chính là ngọn lửa nhân dân. Và hàng triệu triệu ngọn lửa ấy đã đồng lòng hòa thành biển lửa đốt tan gông xiềng bạo quyền, độc tài, xâm lược để giành lấy đổi thay, độc lập, tự do cho chính cuộc đời mình và Tổ quốc mình.

Trên chuyến xe ngày độc lập Đúng ngày 2-9-1945, đại tá Nguyễn Văn Lâm (cựu sĩ quan miền Bắc có mặt trong trại Davis) là cậu học trò 10 tuổi có mặt trên chuyến xe từ Phnom Penh về Sài Gòn. Tuy nhỏ tuổi nhưng cậu học trò đã cảm nhận đất nước đang có đổi thay lớn lao liên quan đến từng người dân, trong đó có chính cậu khi nghe người trên xe đò bàn tán xôn xao: “Việt Minh đã giành chính quyền. Cụ Hồ tuyên bố đất nước độc lập. Dân mình hết kiếp nô lệ rồi, về nước thôi bà con ơi”. Xe đến chợ Bến Thành, cậu học trò Lâm lại càng thấy rõ sự kiện trọng đại trên quê hương. Người dân rầm rập xuống đường hô hào kêu gọi đổi thay, tự do, độc lập. Lần đầu nhìn cờ đỏ sao vàng rợp khắp Sài Gòn, lòng cậu học trò nhỏ tuổi đã sớm bừng dậy ý thức phải làm gì cho Tổ quốc. Chỉ bốn năm sau, chính trăn trở này đã thôi thúc cậu học trò thoát ly vào chiến khu Long - Châu - Hà để chiến đấu cho lý tưởng đến ngày đất nước thống nhất 1975. Phóng to Người lính Nguyễn Văn Lâm - Ảnh: Q.Việt