Phóng to

Người dân mua vé xe buýt tuyến số 1 Bến Thành - Chợ Lớn (TP.HCM) - Ảnh: Minh Đức

Không ít ý kiến cho rằng không thể kéo dài mãi việc trợ giá hoặc phải thay đổi cách trợ giá, nhất là tạo điều kiện cho xe buýt có thêm nguồn thu như quảng cáo...

TP.HCM: tăng trợ giá nhưng hành khách giảm

Năm 2011, mức trợ giá cho xe buýt ở TP.HCM là 1.268,8 tỉ đồng, tăng 450,3 tỉ đồng so với năm 2010. Theo kế hoạch, năm 2012 mức trợ giá cho xe buýt là 1.500 tỉ đồng, tăng 230 tỉ đồng. Sở GTVT cho biết tổng kinh phí trợ giá tăng cao chủ yếu do tiền lương cơ bản tăng 3 lần và giá nhiên liệu tăng 2 lần. Tổng kết hoạt động xe buýt năm 2011, Sở GTVT TP.HCM cho rằng tiếp tục trợ giá xe buýt để đáp ứng nhu cầu người dân.

Dù kinh phí trợ giá xe buýt tăng cao, nhưng số lượng hành khách đi xe buýt trong năm 2011 chỉ còn 316,4 triệu lượt khách, giảm khoảng 13 triệu lượt khách so với năm 2010. Một cán bộ Trung tâm Quản lý và điều hành vận tải hành khách công cộng TP.HCM cho biết do tăng giá vé xe buýt nên lượng khách đi lại giảm, nhiều công trình đào đường khiến hàng trăm tuyến xe buýt chạy không đúng tuyến và do một số tuyến xe buýt bị bỏ trợ giá...

Sở GTVT TP.HCM nhìn nhận hoạt động xe buýt vẫn còn nhiều tồn tại. Cụ thể, việc điều chỉnh các tuyến xe buýt theo quy hoạch hoặc cắt tuyến có cự ly dài trên 30km chưa làm triệt để, số lượng hành khách đi xe buýt trợ giá có xu hướng tăng chậm hoặc giảm, chất lượng xe buýt ngày càng xuống cấp, dịch vụ xe buýt dù được cải thiện nhưng chưa thật sự đáp ứng nhu cầu của người dân…

Ông Lê Trung Tính - trưởng phòng quản lý vận tải và công nghiệp Sở GTVT TP.HCM - cho biết đã phấn đấu kéo giảm mức trợ giá cho hành khách xe buýt xuống dưới 50% giá thành vé xe buýt. Nhiều năm qua Sở GTVT đề ra phương án đấu thầu xe buýt trợ giá nhằm kéo giảm số tiền trợ giá nhưng không thực hiện được, do không có nhà đầu tư hoặc doanh nghiệp nào tham gia đấu thầu tuyến xe buýt có trợ giá. Cũng theo ông Tính, quảng cáo là giải pháp tốt nhất kéo giảm ngân sách trợ giá cho xe buýt nhưng TP.HCM chưa cho phép quảng cáo trên xe buýt.

Phóng to

Số liệu thống kê trợ giá xe buýt ở TP.HCM qua một số năm - Nguồn: Trung tâm quản lý và điều hành vận tải hành khách công cộng

Hà Nội: trợ giá theo nguyên tắc thu bù chi

Theo ông Nguyễn Hoàng Hải - giám đốc Trung tâm Quản lý và điều hành giao thông đô thị thuộc Sở GTVT Hà Nội, năm 2011 UBND TP Hà Nội trợ giá cho xe buýt 1.084 tỉ đồng, kế hoạch năm 2012 số tiền trợ giá sẽ tăng lên 1.400 tỉ đồng để đảm bảo hoạt động xe buýt. Số tiền trợ giá tăng thêm hơn 300 tỉ đồng trong năm 2012 là do có phát triển thêm tuyến xe buýt mới. Bên cạnh đó, lương công nhân lái xe, giá nhiêu liệu cũng tăng nên phải điều chỉnh trượt giá. Hiện Hà Nội có 82 tuyến xe buýt, trong đó có 49 tuyến theo đặt hàng của TP, 5 tuyến phục vụ cán cộ công chức, 16 tuyến xã hội hóa. Tổng số tuyến được trợ giá là 65 tuyến.

"Tôi cho rằng với mức trợ giá cho xe buýt của TP.HCM từ 1.268 tỉ đồng tăng lên 1.500 tỉ đồng là quá cao và là một gánh nặng cho ngân sách. Theo tôi, cần kéo giảm mức trợ giá bằng cách cắt bỏ ngay những tuyến xe buýt ít khách và những tuyến xe buýt trùng lắp..." Tiến sĩ Trần Xuân Dũng (giám đốc Trung tâm nghiên cứu và phát triển giao thông vận tải phía Nam - Viện Chiến lược phát triển giao thông vận tải Bộ Giao thông vận tải)

Ông Hải cho biết việc trợ giá xe buýt của Hà Nội được áp dụng theo nguyên tắc lấy thu bù chi, đủ cho doanh nghiệp xe buýt hoạt động ổn định và cung cấp dịch vụ như Nhà nước yêu cầu. Các doanh nghiệp được trợ giá phải ký kết hợp đồng về việc cung ứng dịch vụ vận tải cho TP, trong đó phải đảm bảo đủ số chuyến, lượt, phương tiện đảm bảo chất lượng. Đến thời điểm này, Tổng công ty Vận tải Hà Nội vẫn là doanh nghiệp chủ đạo trong hoạt động xe buýt Hà Nội khi chiếm 86% thị phần. Đây cũng là doanh nghiệp được nhận số tiền trợ giá lớn nhất với hơn 900 tỉ đồng/năm.

Về nguồn vốn ngân sách trợ giá cho xe buýt hoạt động, giám đốc Sở Tài chính Hà Nội Nguyễn Thị Hà Ninh khẳng định mức trợ giá qua từng năm luôn được cân đối tăng lên vì số lượng các tuyến xe buýt hoạt động ngày càng mở rộng. “Có nhiều yếu tố để xem xét trợ giá cho các tuyến nhưng quan điểm của TP Hà Nội luôn xem đây là loại hình phương tiện công cộng, phục vụ số đông người dân và các đối tượng nên cần thiết phải trợ giá” - bà Ninh khẳng định.

Hiện Sở GTVT đang phối hợp với các doanh nghiệp xe buýt xây dựng phương án tăng giá để trình phê duyệt. Nếu tăng giá vé trong năm 2012, UBND TP Hà Nội sẽ giảm 300 tỉ đồng trợ giá cho xe buýt.

Đà Nẵng: không bù lỗ cho xe buýt

Ông Lê Viết Hoàng - giám đốc Công ty cổ phần Vận tải và quản lý bến xe Đà Nẵng - cho biết kể từ tháng 1-2012 sẽ hạn chế bớt việc chạy xe buýt nội thị trên địa bàn TP Đà Nẵng, các xe này sẽ được thanh lý dần và tiến đến giải thể hệ thống xe buýt trong TP. Nguyên nhân của việc “khai tử” hoạt động tuyến xe buýt nội thị, theo ông Hoàng, do doanh thu không đủ bù chi khiến công ty phải chịu lỗ nặng.

Năm 2011, hoạt động xe buýt nội thị của đơn vị này phải chịu lỗ 1,7 tỉ đồng, năm 2010 là 1 tỉ đồng. Trước tình hình này, nhằm tạo điều kiện cho việc duy trì hệ thống xe buýt để phục vụ người dân, Công ty cổ phần Vận tải và quản lý bến xe Đà Nẵng đã có văn bản kiến nghị UBND TP Đà Nẵng trợ giá nhưng bị từ chối.

Trong khi đó, ông Nguyễn Xuân Ba - phó giám đốc Sở GTVT Đà Nẵng cho biết - tuyến xe buýt nội thị Kim Liên - chợ Hàn là tuyến “xương sống” đi qua các khu dân cư đông đúc và nhu cầu đi lại của người dân rất cao. Nếu Công ty cổ phần Vận tải và quản lý bến xe Đà Nẵng không tiếp tục đầu tư cho xe buýt sẽ có đơn vị khác tham gia. “UBND TP Đà Nẵng đã giao Sở Tài chính và Sở GTVT xem xét đề nghị xin bù lỗ cho xe buýt của Công ty cổ phần Vận tải và quản lý bến xe Đà Nẵng.

Có thể UBND TP thấy việc xe buýt hoạt động như vậy không lỗ so với báo cáo của công ty nên đã quyết định không bù lỗ. Xe buýt Đà Nẵng đã được TP miễn nộp thuế giá trị gia tăng” - ông Ba cho hay. Ông Ba cũng cho rằng với giá vé hiện nay nếu tăng thì sợ không có người đi, còn không tăng có thể gây khó khăn cho doanh nghiệp. Sở GTVT khẳng định hiện nhu cầu đi xe buýt của người dân ở Đà Nẵng rất lớn, chắc chắn không thể có chuyện dừng hoạt động xe buýt.

Hiện Sở GTVT đang thực hiện đề án xe buýt nội thị nhằm mở thêm sáu tuyến xe chạy đi chợ Mai (quận Sơn Trà), chùa Linh Ứng, Bà Nà... Các tuyến xe buýt này không chỉ phục vụ người dân mà còn phục vụ khách du lịch. Dự án sẽ trình UBND TP xem xét phê duyệt vào tháng 5-2012. Các tuyến này có thể sẽ được TP trợ giá khi đưa vào hoạt động.

Ông Lâm Thiếu Quân (đại biểu HĐND TP.HCM): Không thể trợ giá mãi Hiện việc trợ giá cho xe buýt được tính trên cơ sở chênh lệch giữa chi phí của các tuyến xe buýt và tiền vé thu được bởi các đơn vị vận tải hành khách công cộng. Dựa trên số liệu này, Sở Tài chính TP.HCM cân nhắc đưa ra mức trợ giá cho xe buýt. Hiện các đơn vị xe buýt thường có xu hướng khai tăng chi phí và dự toán thấp mức thu. Chẳng hạn như đơn vị xe buýt có thể bỏ chuyến xe nhưng không khai báo để được hưởng trợ giá, còn tiếp viên xe buýt thì không mặn mà với những hành khách đi vé tháng. Điều này có thể làm mức trợ giá ngày càng tăng trong khi số lượng hành khách tăng không tương ứng. Theo tôi, ngành giao thông vận tải nên tính việc trợ giá vé theo hành khách nhân với số kilômet đi lại như ngành vận tải hàng hóa tính theo tấn/km vận chuyển. Với phương thức tính trợ giá vé này, nhân viên, lái xe buýt sẽ vui vẻ và tôn trọng hành khách đi xe buýt, thay vì bỏ trạm không rước khách như hiện nay. Rõ ràng không thể tiếp tục trợ giá mãi cho xe buýt. Khi lượng hành khách đi xe buýt tăng ở mức cao thì từ từ giảm trợ giá và cho các công ty xe buýt có được các nguồn thu khác như quảng cáo tại các trạm chờ.