Cuộc họp này được tổ chức khẩn khi đang diễn ra câu chuyện dư luận quan tâm về đập Xayaburi. Chúng tôi đã có một cuộc trò chuyện với ông Vinh xung quanh đề tài này.

Phóng to

Ông Kỷ Quang Vinh

* Theo ông, nếu đập Xayaburi vẫn được tiến hành, điều gì sẽ đến với ĐBSCL khi con đập này thành hình?

- Hiện nay, dù chỉ mới có vài con đập ở Trung Quốc được thực hiện nhưng sự thay đổi ở ĐBSCL đã rất trầm trọng, ví dụ như suy giảm nguồn cá trên sông, hiện tượng thủy văn bất thường, không còn mùa nước nổi như năm qua... Nếu đập Xayaburi được xây dựng, những thiệt hại đến mùa màng, nguồn cá và đời sống sinh hoạt của người dân ĐBSCL sẽ không chỉ là những con số vài tỉ USD một năm, mà là những thiệt hại kéo dài, vĩnh viễn và không gì bù đắp nổi. Sự thay đổi chế độ thủy văn, thay đổi dòng chảy sẽ kéo theo sự biến đổi vĩnh viễn hệ sinh thái tươi đẹp đã hình thành từ hàng triệu năm nay của sông Mekong.

* Nhiều nghiên cứu dự báo nguồn nước ở ĐBSCL sẽ sụt giảm cả mét sau khi đập Xayaburi được xây dựng, khi đó mặn sẽ xâm nhập sâu hơn?

- Năm ngoái do tác động của các đập thủy điện ở thượng nguồn tích nước, cả ĐBSCL gần như không có lũ về. Tình trạng mặn lấn sâu vào đất liền với độ mặn cao hơn nhiều năm. Tại An Giang, mặn xâm nhập khu vực Ba Thê, độ mặn lên đến 7-8 ‰ làm lúa chết. Ở Cần Thơ, mặn lấn sâu vào đất liền thêm 7km (chỉ còn cách TP Cần Thơ, 8km) và đang tiếp tục tăng lên ở nhiều tỉnh. Vì vậy, chắc chắn khi Xayaburi tích nước, nước về ĐBSCL sẽ giảm; mà nước giảm thì nước biển sẽ xâm nhập sâu hơn là điều chắc chắn. Nhưng cụ thể như thế nào cần phải nghiên cứu, tính toán kỹ hơn mới dự báo được.

* Dĩ nhiên ai cũng mong các đập thủy điện sẽ không xuất hiện trên sông Mekong. Nhưng nếu nó vẫn diễn ra thì chúng ta sẽ phải làm gì để thích nghi, ứng phó?

- Hiện ở khu vực ĐBSCL chỉ mới có hai địa phương An Giang, Cần Thơ sốt sắng vào cuộc quyết liệt để đối phó với kịch bản xấu nhất do biến đổi khí hậu và tác động kép của việc các quốc gia thượng nguồn xây đập trên dòng Mekong. Vì vậy theo tôi, đã đến lúc chính quyền các địa phương cần có sự liên kết chặt chẽ để tính toán điều hòa việc sử dụng các nguồn nước đang có một cách khoa học và phù hợp nhất. Cần nhanh chóng nghiên cứu khả thi để tiến hành xây dựng các hồ chứa nước mưa, nước mùa lũ ở nhiều quy mô: gia đình, nông hộ, khu vực nhỏ và vùng để cấp nước cho sinh hoạt, tưới tiêu trong mùa khô một cách khôn khéo ít tốn kém nhất; cần phải xây dựng các khu vực bảo tồn hệ sinh thái của sông Mekong để giữ gìn những gì còn lại cho thế hệ mai sau. Bên cạnh đó, cần nghiên cứu thêm các giống cây mới thích nghi tác động kép của biến đổi khí hậu và sự thay đổi chế độ thủy văn do việc xây đập gây ra.

Đây là những công việc đòi hỏi nhiều thời gian, công sức, tiền bạc và tâm huyết.