“Nhiều chi tiết cần phải được xác định chính xác rằng liệu ông ấy bị giết trước hay sau khi bị bắt. Dường như có đến bốn hoặc năm phiên bản khác nhau về cách ông ấy chết. Và có ít nhất hai video clip quay bằng điện thoại, một đoạn nói rằng ông ấy vẫn còn sống và một đoạn nói ông ấy đã chết. Những đoạn video này làm cho chúng ta thấy không ổn và cần phải tiến hành một cuộc điều tra rõ ràng, độc lập rằng ông Gaddafi bị giết ngay trong cuộc giao tranh hay sau lúc bị bắt" - cơ quan này cho biết.

Như bất kỳ cuộc cách mạng nào trên thế giới, người dân Libya đang phải đối mặt với nhiều thách thức và phải trả lời câu hỏi: Làm gì để cuộc sống tốt hơn trước, đồng thời tránh rơi vào xung đột lợi ích giữa các thành phần trong xã hội?

Phóng to

Người dân ăn mừng sau khi nghe tin ông Gaddafi thiệt mạng - Ảnh: AP

Xung đột giữa các nhóm lợi ích

Những cuộc chiến gần đây quanh Sirte quê hương Gaddafi và Bani Walid - một nơi trú ẩn khác của những người ủng hộ Gaddafi - cho thấy người dân Libya phải nỗ lực đoàn kết, xóa bỏ những khác biệt về quan điểm để hình thành chính phủ mới.

Gaddafi dù đã chết nhưng vẫn còn nhiều ảnh hưởng to lớn trong 42 năm cầm quyền Libya - đất nước của sáu triệu dân với nguồn dầu ngọt nhẹ thuộc loại hảo hạng trên thế giới và được đánh giá là giàu có nhất châu Phi.

Trong những năm 1980, Libya còn được đưa vào danh sách những nước giàu nhất thế giới với bình quân thu nhập đầu người cao ngất ngưởng, hơn cả Singapore, Hàn Quốc, Tây Ban Nha hay Ý - nước từng cai trị họ thời thuộc địa. Tuy nhiên, các thống kê gần đây cho thấy tỉ lệ thất nghiệp ở Libya lại tăng cao, đến 21%.

Đó là chưa kể sự phức tạp lâu đời trong mối quan hệ về tôn giáo và chủng tộc, ưu tiên người Hồi giáo (chiếm 97% dân số) nhưng nghiêng về số đông người Sunni. Libya còn có những cộng đồng nhỏ người Do Thái, cộng đồng Cơ đốc giáo, cộng đồng người Anglican chủ yếu là dân nhập cư… Vậy những nhóm dân cư này có thể vượt qua được những lợi ích riêng để thống nhất được quan điểm xây dựng một nền dân chủ mới?

Đảm bảo an ninh đất nước

Dù Gaddafi được gọi là “độc tài”, dù người dân có căm ghét ông ta đến đâu, nhưng những hình ảnh đẫm máu liên quan đến cái chết của ông khiến cộng đồng thế giới lo ngại bạo lực sẽ nổi lên nếu có điều gì đó chưa làm hài lòng các nhóm vũ trang.

Theo chủ trương ban đầu của Hội đồng dân tộc chuyển tiếp Libya (NTC), lực lượng vũ trang cần phải bắt sống Gaddafi để đưa ra xét xử. Tuy nhiên, sau khi Gaddafi bị bắt sống, ông đã nhận nhiều phát đạn. Thủ tướng lâm thời Mahmoud Jibril cho hay Gaddafi đã trúng đạn trong khi lực lượng của NTC đấu súng với nhóm người trung thành của Gaddafi. Nhưng khi nhìn cảnh binh sĩ Libya hả hê vui cười và dùng điện thoại di động chụp xác Gaddafi, nhiều người không khỏi nghi ngờ rằng ông đã bị giết một cách chủ ý.

“Cần phải đảm bảo các nhóm tội phạm lợi dụng vũ khí và không khí hỗn loạn hiện nay đe dọa đến sự an toàn của người dân Libya” - ông Christopher Chivvis đến từ tổ chức phi lợi nhuận RAND cho hay - “Chính quyền mới cần phải nhanh chóng ổn định đời sống người dân, đáp ứng những nhu cầu tối thiểu như nước, lương thực, điện”.

Quản lý nguồn dầu mỏ

Nền kinh tế Libya thu nhập chủ yếu từ dầu mỏ (95%). Vậy sau khi làm cách mạng, người dân Libya sẽ được làm chủ nguồn lợi tự nhiên của họ thế nào?

Câu hỏi chưa được thực tế trả lời nhưng người ta vẫn nhớ đến thông tin từ tháng 4-2011. Khi ấy, báo Tự do của Pháp đã công bố lá thư bằng tiếng Ả rập từ Mặt trận giải phóng Libya, nay là NTC, có nội dung là họ sẽ chi cho Pháp 35% nguồn dầu thô để Pháp trợ giúp họ lật đổ Gaddafi. Trong vụ Gaddafi thiệt mạng hôm 20-10, chính máy bay Pháp đã oanh kích đoàn xe của lực lượng Gaddafi.

Hiện thị trường dầu thô của Libya đang bị những tập đoàn khai khoáng nước ngoài kiểm soát. Trong đó, Pháp có hãng Total, Ý có hãng Eni - hãng sản xuất dầu lớn nhất ở Libya. Hai hãng này được coi là sẽ “ăn đậm” sau khi Gaddafi bị lật đổ.

Lợi ích của Mỹ trong vụ này chưa rõ là bao nhiêu nhưng nghị sĩ Mỹ Ed Markey - cựu chủ tịch Ủy ban độc lập năng lượng - hồi tháng 3 nói với MSNBC: “Chúng tôi đến Libya là vì dầu mỏ. Dù Mỹ tham chiến ở Libya với danh nghĩa là giúp người dân thực hiện ước vọng chính trị của họ, cuối cùng thì vẫn là mục đích nhập 5 triệu thùng dầu mỗi ngày từ OPEC, trong đó Libya chiếm 4%”.