Làng du lịch tốt nhất thế giới Lô Lô Chải: Quy hoạch cụ thể để bảo tồn không kìm hãm phát triển

Nhà bê tông giả trình tường mọc lên ở Làng du lịch tốt nhất thế giới Lô Lô Chải (xã Lũng Cú, tỉnh Tuyên Quang) chen lấn những ngôi nhà trình tường mộc mạc, cổ kính.

Tiếc cho Lô Lô Chải, nhưng nhà trình tường truyền thống có hợp nhu cầu?

Thôn Lô Lô Chải, xã Lũng Cú (tỉnh Tuyên Quang) đang đón làn sóng phát triển du lịch nóng. Nhiều ngôi nhà bê tông giả trình tường mọc lên.

Nhìn từ phía Cột cờ Lũng Cú, những ngôi nhà tận dụng triền dốc, đổ khung cứng, nhiều cửa sổ lớn mọc lên san sát. Lô Lô Chải như có một đô thị nhỏ bao bọc những ngôi nhà trình tường, mái ngói âm dương mộc mạc phía trong làng.

Hiện trạng ở Lô Lô Chải khiến dân tình chia phe, tranh cãi kịch liệt. Người phản đối xây dựng, muốn giữ nguyên những nếp nhà xưa, người phản đối bảo tồn vì khách cần tiện nghi. Nhiều người khác đưa quan điểm chấp nhận thay đổi để nâng cao đời sống của người dân.

Thực tế, nhiều khách đến Lô Lô Chải mê khung cảnh mộc mạc, độc đáo của những ngôi nhà trình tường nhưng cần chỗ nghỉ tiện nghi.

Chị Lê Bùi Thảo Nguyên, ở Di Linh (tỉnh Lâm Đồng) ngỡ ngàng và có chút tiếc nuối khi quay lại Lô Lô Chải.

Cảm nhận lần trở lại của chị Thảo Nguyên không còn ngôi làng yên tĩnh dưới chân cột cờ Lũng Cú. Không còn những con đường vắng vẻ, khách đến không còn được thong dong trong sớm mai, vừa dạo bước vừa ngắm làn sương chờn vờn trên những mái ngói âm dương.

Lô Lô Chải bây giờ khách du lịch chen chân, chờ hàng chục phút mới đến lượt chụp ảnh ở một góc đẹp. 

Theo chị Thảo Nguyên, những ngôi nhà trình tường truyền thống đẹp như hiện ra từ cổ tích. Thế nhưng chị không chọn những ngôi nhà ấy làm chỗ nghỉ.

Nhà trình tường truyền thống có cửa sổ nhỏ, ánh sáng ban ngày lọt vào rất ít. Cửa sổ nhỏ, cũng khiến không gian của phòng dễ bị giữ lại như mùi ẩm mốc, mùi thức ăn… Cầu thang lên tầng 2 cũng nhỏ, đi lại dễ bị cụng đầu. Đặc biệt là những căn phòng ngủ ở nhà trình tường nguyên bản không có nhà vệ sinh khép kín.

Như vậy, nhà trình tường cơ bản không đáp ứng được nhu cầu của khách du lịch miền xuôi.

“Mình tiếc khi Lô Lô Chải không còn như trước. Nhưng mình cũng hiểu, để đáp ứng lượng du khách dưới xuôi ngày một nhiều, việc xây dựng là cần thiết! 

Người dân địa phương cần sinh kế. Chúng ta không thể cứ bắt họ gìn cái này giữ cái kia, mà không cho họ một phương án nào để có thể cải thiện cuộc sống” - chị Thảo Nguyên nhận định.

Chị đề xuất, quy hoạch, tách riêng khu lưu trú với khu nhà truyền thống. Khu lưu trú gần làng Lô Lô Chải dành cho khách thích phòng đẹp, vệ sinh khép kín, bồn tắm view cửa sổ lớn... cho đến nhà hàng, khu dịch vụ... Khách thích cổ kính, chụp ảnh, trải nghiệm thì mua vé vào làng.

Có như vậy vừa bảo tồn văn hóa truyền thống ở Lô Lô Chải lại vừa giúp bà con phát triển kinh tế.

Người muốn trải nghiệm nhưng ít lựa chọn

Đôi bạn trẻ Huỳnh Khánh Vi, Lê Nguyễn Tiến Dũng vượt hàng nghìn cây số từ Đồng Nai đến Lũng Cú du lịch. Cả hai đi xe máy từ phường Hà Giang 1 để được tận hưởng không khí và cuộc sống của bà con vùng cao. Dũng tìm thông tin, điểm đi chơi, chỗ nghỉ trên mạng xã hội mà không đặt tour để thoải mái trải nghiệm.

Hai bạn trẻ đến Lô Lô Chải nhưng không đặt được phòng ở trong làng. Cả hai tiếc nuối vì không được trải nghiệm cuộc sống thường nhật của bà con ở địa đầu Lũng Cú.

Tiến Dũng cho hay, mỗi gia đình có nhà trình tường có ít phòng ở. Anh được vào tham quan nhà cổ của người Lô Lô, phòng ngủ không rộng, view không thoáng, nhưng cho anh cảm giác yên bình.

“Nếu so với phòng khách sạn, tất nhiên ở nhà trình tường sẽ bất tiện hơn. Nhưng tụi tôi mong muốn được ở lại, sống cùng người dân, thưởng thức bữa ăn của họ, tìm hiểu cuộc sống và nhất là được trải nghiệm ở trong nhà trình tường. Đâu phải cứ đệm êm, điều hòa mát, view đẹp là trải nghiệm đâu?", Tiến Dũng tiếc nuối.

Không thể bảo tồn mà kìm hãm phát triển

Theo UBND xã Lũng Cú, khi Lô Lô Chải được công nhận là Làng du lịch tốt nhất thế giới (năm 2025), trong thôn có hơn 40 nhà mang kiến trúc truyền thống. Đến nay, số nhà mang kiến trúc truyền thống tăng lên 138 trên tổng số 153 nhà của thôn.

Theo quan sát của phóng viên Tuổi Trẻ, một số nhà mang kiến trúc truyền thống là nhà được xây dựng bằng vật liệu mới, có kết cấu gần giống nhà trình tường truyền thống.

Chủ tịch xã Lũng Cú Trần Đức Chung cho biết, người dân, hộ kinh doanh buộc phải chỉnh trang nhà cửa để đảm bảo các điều kiện phục vụ khách du lịch. Họ phải nâng cấp hệ thống nước, vệ sinh, nước thải, đường sá...

Chính quyền xã cũng hỗ trợ người dân quy hoạch, nâng cấp hệ thống thoát nước... Từ khi sáp nhập xã (tháng 7-2025) đến đầu tháng 10 vừa qua, xã kiểm tra 18 đợt, lập biên bản gần 30 trường hợp vi phạm các quy định về đất đai, trật tự môi trường, xây dựng...

Ông Chung cho hay, hài hòa lợi ích của người dân bảo tồn nhà truyền thống với người kinh doanh là một bài toán rất khó.

“Không thể cứ bảo tồn mà không phát triển được. Nhưng phát triển như nào để giữ được bản sắc? Và người đã bảo tồn phải có lợi ích, chứ không thể để họ chịu thiệt được”, ông Chung nói.

Theo Chủ tịch xã, hiện tại Lũng Cú đã gửi hồ sơ đồ án quy hoạch chi tiết tỉ lệ 1/500 phân khu 2 (vùng lõi làng Lô Lô Chải) đến cơ quan chuyên môn lấy ý kiến. Xã quy hoạch làng Lô Lô Chải thành 3 vùng. Vùng lõi, trung tâm thôn là vùng bảo tồn, vùng ven và vùng phát triển.

Địa phương này đã kiến nghị với các sở, ngành liên quan xây dựng các quy định cụ thể hóa các quy định về quản lý kiến trúc, bảo tồn nhà trình tường, cảnh quan và không gian văn hóa truyền thống, đảm bảo hài hòa giữa bảo tồn và phát triển.

“Phải họp nhiều đấy! - ông Chung nói - Chúng tôi vừa đối thoại với người dân, hộ kinh doanh, sắp tới phải tổ chức hội thảo, lấy ý kiến chuyên gia, các nhà khoa học để có giải pháp căn cơ nhất. Làm sao để vừa bảo tồn, giữ bản sắc vừa phát triển du lịch, đảm bảo người dân được hưởng lợi”.

Lô Lô Chải có gì mà thành Làng du lịch tốt nhất thế giới?

Từ bản làng xa xôi nơi cực Bắc Tổ quốc, nơi người dân chỉ quen với cây lúa, cây ngô... Lô Lô Chải đổi thay nhờ du lịch, vươn mình thành Làng du lịch tốt nhất thế giới.