* Năm 2017, chúng ta đã có đợt tìm kiếm tại sân bay Tân Sơn Nhất nhưng chỉ tìm thấy di vật là chủ yếu, ông có thể nói rõ hơn về đợt tìm kiếm lúc đó?

- KTS Nguyễn Xuân Thắng: Phương pháp lúc đó chưa hoàn chỉnh, việc tìm kiếm vẫn mang tính đào diện rộng là chính, chưa được như bây giờ. Mặc dù có thu được kết quả nhưng không được như mong muốn. Chúng ta đã tìm thấy một số di vật và mẩu xương nhưng có thể đó là phần còn sót lại của đợt tìm kiếm, quy tập vào năm 1995.

* Thời điểm đó, những manh mối nào giúp ông xác định điểm chôn cất tập thể liệt sĩ để cung cấp cho cơ quan chức năng? Những dữ liệu ban đầu thế nào và nó kết nối với nhau ra sao?

- Tôi có một trang ảnh, tôi chụp rất nhiều ảnh và cũng sưu tầm nhiều ảnh về di tích chiến tranh Việt Nam. Đó chính là những cơ sở dữ liệu giúp tôi rất nhiều trong công việc này.

Ví dụ như đợt tìm kiếm ở sân bay Biên Hòa, một ngày, tôi thấy dòng bình luận của ông Bob Connor về vị trí chôn cất 150 người ở phía đông sân bay. Thấy được thông tin từ bình luận đó, tôi liên lạc với ông rồi bắt đầu tập hợp lại chuyển cho Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Đồng Nai. Sau đó thì ngôi mộ được tìm thấy. Thực ra thông tin ban đầu nó sơ khai lắm, tôi phải đánh giá, xử lý không ảnh, ước lượng vị trí, rồi mới hoàn chỉnh được cơ sở dữ liệu.

Tới giờ riêng ảnh lịch sử chiến tranh Việt Nam, tôi có hơn một vạn tấm.

* Đối với thông tin tại sân bay Tân Sơn Nhất, hiện tại công nghệ đã tốt hơn thì việc tìm kiếm sẽ diễn ra thế nào để tránh làm xáo trộn hoạt động?

- Thời điểm năm 2017 mình mới chỉ có các bức ảnh rời rạc thôi, chưa có một hệ thống như bây giờ. Hiện tại chúng ta có thể chủ động được nhiều hơn trong xử lý ảnh, đối soát với các đối tượng, đưa ra các cái dấu vết nghi ngờ, đưa ra các vị trí tìm kiếm với độ chính xác rất cao.

Có thể những chỗ nào còn trống thì sẽ ưu tiên tìm kiếm trước, còn những nơi mà có thể bị công trình xâm lấn thì phải có những bước thăm dò khác. Việc đó sẽ là nhiệm vụ của cơ quan chức năng, ở góc độ của nhóm nghiên cứu sẽ hỗ trợ định vị vị trí ban đầu.

* Ở các tỉnh miền Nam có thể còn rất nhiều hố chôn tập thể?

- Về hố chôn ở phía Nam thì nhiều lắm, không phải chỉ riêng TP.HCM mà còn ở Tây Ninh, Cần Thơ… Tức là các đô thị lớn đều có.

Tôi rất mong truyền thông khơi gợi để mọi người chia sẻ thông tin hỗ trợ công tác tìm kiếm. Như ông Bob Connor có nói một câu: "Chiến tranh đã kết thúc 50 năm nhưng đối với những gia đình có người thân chưa trở về thì cuộc chiến đó vẫn chưa thực sự kết thúc".

* Ông có thể chia sẻ về một điều ông mong mỏi nhất trong các cuộc tìm kiếm?

- Tôi nhận định cha mẹ liệt sĩ thì chắc mất gần hết rồi, chỉ còn một số ít thôi. Vợ liệt sĩ thì cũng cao tuổi mà nhiều bác chưa có vợ lúc đi chiến đấu thì không có con cái. Anh em ruột thịt thì cũng chẳng biết có hay không.

Giả sử như quy tập về nghĩa trang không đủ tên tuổi thì gọi là vô danh, cũng là có nơi an nghỉ. Chứ nghĩ cảnh các chú, các bác nằm chỗ này chỗ kia đau xót lắm. Không biết thì đành chịu, nhưng mà biết thì cũng mong mọi người chia sẻ thông tin để sớm tìm thấy các chú, các bác.

Dù phía bên nào, nhóm nghiên cứu cũng hỗ trợ tìm kiếm. Việc này đầu tiên là tính nhân đạo, sau đó là trách nhiệm. Bản thân cá nhân tôi cũng là thân nhân liệt sĩ, nhà có cậu ruột hy sinh nhưng tìm mãi đến nay vẫn chưa được.

KTS Nguyễn Xuân Thắng và 3 bức ảnh tìm ra mộ liệt sĩ tại công viên Lê Thị Riêng

Từ những bức ảnh quý giá sưu tầm được cùng sự hỗ trợ của bạn bè, các nguồn thông tin, kiến trúc sư Nguyễn Xuân Thắng đã hệ thống lại thành kho dữ liệu giúp cơ quan chức năng tổ chức tìm kiếm mộ các liệt sĩ còn nằm tại công viên Lê Thị Riêng trong chiến dịch mùa xuân 1968 lịch sử.

Đến nay đã có 11 hài cốt liệt sĩ được tìm thấy, trong đó thông tin rõ nhất là liệt sĩ Huỳnh Văn Quên, đơn vị 962.

Bộ Tư lệnh TP.HCM tìm nhân chứng cung cấp vị trí chôn liệt sĩ hy sinh tại Tân Sơn Nhất đêm 30-1-1968

Bộ Tư lệnh TP.HCM đang phối hợp với các cơ quan, đơn vị trong và ngoài nước tiếp tục thu thập thông tin, xác minh các địa điểm chôn cất liệt sĩ hy sinh trong trận đánh sân bay Tân Sơn Nhất đêm 30 rạng sáng 31-1-1968.