Phóng to

Chiếc áo len chị Thắng, chị Hồng đan cho anh Thái Bá Tro lúc nằm xà lim - Ảnh tư liệu

Nghe đọc nội dung toàn bài:

Mổ bụng chống chào cờ, bạo động chống chụp hình, lăn tay…, những người tù nhỏ tuổi xác định muốn tồn tại thì phải tiếp tục đấu tranh, phải vận dụng những điều đã học được từ những người tù cách mạng lớn tuổi.

Bài 1: Tuổi nhỏ ngoan cường

"Lửa" từ nhà lao Chí Hòa

Sau khi tập họp tất cả các chiến sĩ nhỏ tuổi bị tù tại các nhà lao Côn Đảo và các tỉnh dồn hết về nhà lao Chí Hòa, đầu tháng 11-1971, chính quyền Sài Gòn chuyển toàn bộ tù nhân thiếu nhi Chí Hòa ra Trung tâm giáo huấn Đà Lạt. Chính thời gian được ở cùng các tù nhân lớn tuổi tại Chí Hòa, nhóm 69 tù nhân thiếu nhi đã được học tập, rèn luyện, hun đúc một tinh thần cách mạng mạnh mẽ trong chốn lao tù. Ngay trên đường chuyển tù, nhóm tù nhân Chí Hòa đã bầu ra một bộ chỉ huy "ngầm" gồm tám người có bản lĩnh, nghị lực, có kiến thức, biết ăn nói, đặc biệt là có sức "chịu đòn".

Cựu tù Ngô Tùng Chinh - thành viên bộ chỉ huy "ngầm" (hiện là vụ trưởng Cơ quan đại diện phía Nam, Ban Thi đua khen thưởng trung ương) - kể: "Nhờ được ở chung mà anh em kết thành một khối đấu tranh thống nhất. Ngày đầu tiên nhập tù, để bảo vệ khí tiết người chiến sĩ, anh em chúng tôi không chấp hành chào cờ chính quyền Sài Gòn. Ngày thứ hai không xếp hàng điểm danh và phản công đánh bị thương tên cai tù Xăm Pôn nổi tiếng đàn áp tù nhân, dấy lên ngọn lửa đấu tranh trong nhà lao".

Học trong nhà lao Trong nhà lao, phong trào dạy và học diễn ra sôi nổi, đều khắp và hiệu quả nhất. Học sinh nhiều trình độ: chưa biết chữ, lớp một, lớp hai, lớp năm, lớp sáu… Dụng cụ dạy và học rất đơn giản: lấy than bếp, cạo vôi tường rồi trộn với cháo thành phấn viết. Tường nhà, nền ximăng và cả phần da thịt thay cho giấy, vở. Lúc ra tù cũng đồng nghĩa với "ra trường", hầu như ai cũng biết đọc, biết viết, biết làm toán, thuộc thơ… Anh Trần Bình (đã hi sinh) thuộc lòng bản điều lệ Đoàn thanh niên nhân dân cách mạng VN đã dạy lại "chuyên đề” này cho bạn tù theo kiểu truyền miệng mỗi ngày một chút ít, bởi hầu hết bạn tù đều ở tuổi đối tượng Đoàn.

Bị chống trả quyết liệt ngay từ đầu, lãnh đạo nhà tù cay cú quyết định dập tắt phong trào, chúng đề nghị nhóm tù Chí Hòa cử hai đại diện nói chuyện với ban giám thị, kết quả hai đại diện đầu tiên là Lê Cảnh và Nguyễn Văn Thành bị đánh tả tơi phải nhập viện. Hôm sau, chúng đề nghị cử tiếp hai đại diện khác. Lê Văn Bồng (Lê Quang Khánh) và Nguyễn Hữu Công ra đi, anh em ai cũng lo lắm. Lần này chúng hỏi nguyện vọng thật. "Chúng tôi là những chiến sĩ cách mạng bị các ông bắt có hồ sơ kết án, mà đã là chiến sĩ cách mạng thì ở Chí Hòa không chào cờ và điểm danh, đến đây cũng vậy. Chúng tôi chỉ có một lá cờ để chào, đó là cờ đỏ sao vàng", Lê Văn Bồng đáp. Nhận lại là lời tuyên bố của chúng: "Các em là phần tử ngỗ nghịch, cứng đầu, chúng tôi sẽ trả lại nhà giam Chí Hòa. Ăn cơm xong, 15g, nhóm Chí Hòa sẽ đi".

Nghi ngờ đây là âm mưu xé lẻ lực lượng để đưa xuống xà lim, từ 13 giờ nhóm Chí Hòa gấp rút bàn ngay kế hoạch mổ bụng phản đối (đây là cách các chiến sĩ nhỏ tuổi học được từ nhà lao Chí Hòa). Ngặt nỗi ai cũng xung phong nên phải bốc thăm mổ bụng. Quả nhiên không ngoài dự đoán, khi nhóm Chí Hòa bị đưa tập trung ra sân thì rõ ràng không phải là chuyển sang nhà lao, lập tức cả nhóm đồng loạt đứng dậy triển khai kế hoạch mổ bụng phản đối. Bị đàn áp, nhiều lớp người siết chặt cánh tay tạo thành một thành lũy người đưa lưng chịu đòn bảo vệ nhóm mổ bụng. Tiếng hô "Dũng sĩ 1 làm nhiệm vụ” vừa dứt, đã thấy Thái Bá Tro nói lớn: "Tôi mổ bụng để phản đối nhà cầm quyền đàn áp tù thiếu nhi". Rồi tiếp đến dũng sĩ 2 Nguyễn Văn Thu, dũng sĩ 3 Mai Bốn làm nhiệm vụ. Máu chảy lênh láng, cuộc đàn áp phải ngưng.

Lật ngược thế cờ

Sau sự kiện mổ bụng, hơn 60 chiến sĩ nhỏ tuổi bị đẩy xuống xà lim. Mỗi người chỉ độc một bộ đồ vải mỏng trong trời đông nhiệt độ 5-70C (Đà Lạt vào những năm 1970-1971 còn ít người, rất lạnh). Bốn người còng tay vòng tròn trong diện tích nhỏ xíu, không thể nằm ngửa hay nằm sấp bình thường được mà phải nằm chéo lên nhau, không sao ngủ được. Mỗi ngày hai vắt cơm nhỏ và ít muối hạt, chân tay bị liệt trong cái lạnh thấu xương, cộng thêm đòn roi của cai tù giáng xuống khiến các tù nhân kiệt quệ.

Phóng to

Hai chiến sĩ cách mạng nhỏ tuổi Lê Cảnh và Thái Đức Mỹ trước phòng C Nhà lao thiếu nhi Đà Lạt - Ảnh tư liệu

Đây là một hình thức tra tấn khủng khiếp nhất đối với các tù nhân nhỏ tuổi. Bộ chỉ huy "ngầm" thống nhất phương án bảo tồn lực lượng, tạm thời chấp nhận nhượng bộ chờ thời cơ khác đấu tranh. Nhóm Chí Hòa không còn được ở chung một phòng mà bị chia về các phòng khác. Đây chính là điều kiện thuận lợi để "lửa" được truyền đi khắp phòng giam. Các nhóm nhỏ của Chí Hòa trở thành lực lượng nòng cốt liên kết tất cả tù nhân thành một sức mạnh tổng hợp. Quân số của bộ chỉ huy "ngầm" lúc này đã tăng lên 12 người.

Đầu năm 1973, Hiệp định Paris được ký kết, hai bên trao trả tù binh và tù chính trị. Nhà cầm quyền chủ trương cho lăn tay, chụp ảnh để làm lệch hồ sơ, biến những thiếu nhi tự nguyện tham gia phong trào đấu tranh của miền Nam trở thành những tội phạm bình thường. Lúc ấy trong nhà lao còn lại khoảng 560 tù nhân. Chớp thời cơ thuận lợi này, ngày 22-2-1973, các chiến sĩ nhỏ tuổi tạo ra một cuộc phản công lớn: toàn thể thống nhất không lăn tay chụp ảnh.

Một cuộc đàn áp có sự hỗ trợ của quân đội tại Đà Lạt và sự chống trả quyết liệt đã diễn ra. Mỗi phòng chia thành ba đội, có phân công cụ thể: đội xung kích 1 cản trở sự đàn áp của cai tù, sẵn sàng bốc lựu đạn cay ném lại ra ngoài; đội xung kích 2 phá cửa phòng nhà lao, đặc biệt là khu xà lim, chuẩn bị đưa anh em ra ngoài an toàn; đội xung kích 3 chuẩn bị hậu cần, băng bó vết thương. Còn lại, một số anh em có trình độ, có khả năng ăn nói, biết lý luận được cử vào bộ phận đấu tranh chính trị, trực tiếp thương thuyết để đưa ra các yêu sách.

Kho chứa công cụ lao động bị phá để lấy cây, gậy, dao, rựa, cuốc xẻng… làm vũ khí; nước sôi được nấu liên tục để chống lại lực lượng tiến công vào khu nhà lao. Các cột khói từ lựu đạn cay trùm lên sân nhà lao, các phòng giam. Dầu dừa, long não, tỏi giã nhỏ thoa lên người, khăn và mền nhúng nước, thậm chí úp mặt vào hố xí…, những "kỹ thuật" chống lựu đạn cay hữu hiệu nhất đã được chuẩn bị trước nên cai tù không thể quật ngã được các tù nhân nhỏ tuổi.

Cuộc đấu tranh lên đến đỉnh điểm khi một nhóm xông lên cột cờ kéo giật lá cờ chính quyền Sài Gòn xuống, chiếm phòng loa phóng thanh của nhà lao để kêu gọi binh sĩ và người dân xung quanh nhà lao đứng lên ủng hộ cuộc đấu tranh trong tù. Sau hơn 10 giờ đấu tranh kiên quyết, cai tù đề nghị thương thuyết, chấp nhận các yêu sách của những người tù nhỏ tuổi, gồm: bãi bỏ việc dùng tù cai trị tù; được chơi chung trong toàn khu, từ phòng giam này qua phòng giam khác; thuận cho các tù nhân tự cắt đặt người ra ngoài làm tạp dịch, vệ sinh, tự đặt người đại diện, xếp đặt nơi ăn ở trong các phòng giam, giám thị chỉ đứng ngoài quan sát mà thôi (trước đây những việc trên đều do ban quản đốc phụ trách)…

"Tuổi trẻ của chúng ta đã làm cho kẻ thù khiếp sợ. Bây giờ nghĩ lại, vinh quang ấy không của riêng ai, mà nó bắt nguồn từ lòng yêu nước, lòng căm thù đã đưa chúng ta đến những điều kỳ diệu. Anh em càng bị tra tấn dã man bao nhiêu thì càng kiên cường, dũng cảm bấy nhiêu", thư của cựu tù Mai Bốn (hiện là phó giám đốc Sở Tư pháp tỉnh Lâm Đồng) gửi nhóm biên soạn tập sách Tuổi trẻ bất khuất - Nhà lao thiếu nhi Đà Lạt ngày ấy.

____________________________

12g đêm đục xong trần nhà, 13 người bôi lọ nghẹ khắp người, lần lượt dỡ ngói thoát lên mái nhà, đu dây xuống đất…

Số tới: Cuộc vượt ngục ngoạn mục