Khi nhà báo rơi vào vòng lao lý (Kỳ 2): Miller thà ngồi tù, không lộ nguồn tin

HIẾU TRUNG

TT - Trong lịch sử báo chí Mỹ, cái tên Judith Miller nhắc người ta hai vấn đề của báo chí: bảo vệ nguồn tin và sự tỉnh táo của người cầm bút.

Phóng to

Bà Miller trong thời kỳ căng thẳng năm 2005 - Ảnh: Reuters

Xìcăngđan Plame

Xìcăngđan Plame là vụ rò rỉ tên tuổi điệp viên mật CIA Valerie Plame Wilson vào năm 2003. Bà Valerie Plame là vợ của cựu đại sứ Joseph Charles Wilson. Mọi chấn động bắt đầu vào ngày 14-7-2003 khi trên báo Washington Post xuất hiện một bài báo của tác giả Robert Novak tiết lộ bà Valerie Plame là một nhân viên CIA làm việc trong bộ phận kiểm soát vũ khí hủy diệt hàng loạt (WMD).

Điều đáng nói là thân phận bà Plame bị rò rỉ trên mặt báo một tuần sau bài báo chấn động của chồng bà về sự thật cuộc chiến tranh Iraq. Đầu đuôi câu chuyện là thế nào? Năm 2001, CIA nhận được tin Iraq thỏa thuận mua uranium từ Niger. Vào cuối tháng 2-2002, ông Wilson được cử đi Niger điều tra nhưng không tìm thấy bất cứ bằng chứng nào. Ngày 6-7-2003, trên tờ New York Times, ông Wilson tuyên bố: "Tôi phải kết luận rằng một số thông tin tình báo liên quan đến chương trình hạt nhân của Iraq đã bị bẻ cong để thổi phồng mối nguy cơ Iraq".

Người tiết lộ thân phận bà Plame sau này được xác định là Lewis "Scooter" Libby, cựu chánh văn phòng phó tổng thống Dick Cheney. Vậy phóng viên Judith Miller có liên quan gì đến vụ xìcăngđan này?

Không lộ nguồn tin

Khi cái tên Valerie Plame bị tiết lộ, CIA đã gửi thư cho Bộ Tư pháp Mỹ khẳng định đó là thông tin mật và yêu cầu Bộ Tư pháp tổ chức điều tra. Một bồi thẩm đoàn được triệu tập, dẫn đầu là công tố viên Patrick Fitzgerald. Cuộc điều tra xác định có năm nhà báo nắm được thông tin mật này, trong đó có bà Judith Miller của tờ New York Times.

Cho dù bà Miller không hề viết bài về bà Plame, tháng 7-2005 công tố viên Fitzgerald vẫn yêu cầu bà Miller ra tòa cung cấp lời khai. Theo trát hầu hòa, bà Miller đã gặp một quan chức chính quyền (sau này được xác định là ông Libby) vào ngày 8-7-2003, chỉ hai ngày sau khi bài báo của cựu đại sứ Wilson được đăng trên tờ New York Times.

Xuất hiện trước tòa, bà Miller đã từ chối tiết lộ nguồn tin của mình. Bà Miller khẳng định: "Nếu không ai tin tưởng các nhà báo giữ bí mật nguồn tin thì các nhà báo sẽ không thể tác nghiệp được. Do đó cũng sẽ không thể có tự do báo chí”. Công tố viên Patrick Fitzgerald kết luận hành động của bà Miller là tội coi thường tòa án. Ngày 7-7-2005, bà Miller bị bắt giam.

Ngày 16-7-2005, tờ Washington Post đưa tin thời hạn giam giữ bà Miller có thể kéo dài thêm sáu tháng. Báo Washington Post cho biết dù ông Libby ký giấy cho phép các nhà báo được khai về ông, nhưng bà Miller vẫn bác bỏ tính hiệu lực của giấy phép này với lý do ông Libby bị "ép ký”. Bà Miller tuyên bố chỉ đưa lời khai trước tòa nếu nhận được giấy cho phép riêng của ông Libby.

Ngày 29-9-2005, sau 85 ngày ngồi tù, bà Miller đã được trả tự do sau khi ông Libby ký giấy cho phép bà tiết lộ nguồn tin. Do đó, bà Miller đã đồng ý đưa lời khai trước tòa án. Bức thư của ông Libby gửi bà Miller viết: "Hãy trở lại với công việc và cuộc sống".

Bị lợi dụng

Phóng to

Ông Lewis “Scooter” Libby xách cặp ra tòa tại Washington vào năm ngoái - Ảnh: Reuters

Tuy nhiên, câu chuyện Judith Miller không dừng lại ở đó.

Ngày 28-10-2005, công tố viên Fitzgerald buộc tội ông Libby cản trở pháp luật. Tháng 6-2007, phiên tòa xử Libby sau đó buộc tội Libby cản trở pháp luật và khai man trước tòa án. Chánh án phiên tòa xử Libby 30 tháng tù giam, phạt tiền 250.000 USD và hai năm bị quản thúc sau khi ra tù. Libby kháng cáo nhưng thất bại.

Tuy nhiên, ngay sau khi bản án được công bố, Tổng thống Mỹ George Bush đã ra lệnh giảm cho ông Libby mức án 30 tháng tù giam, với lý do mức án này là "quá nặng". Động thái của ông Bush đã gây xôn xao dư luận bởi hiếm khi một tổng thống ra lệnh giảm án. Hơn nữa, người được giảm án thường là cá nhân đã phải chịu mức án trong một quãng thời gian. Nhiều khả năng đến năm 2012, ông Libby sẽ được tái bổ nhiệm.

Theo giới truyền thông Mỹ, ông Libby đã nhận sự chỉ đạo từ "cấp trên" trong việc tiết lộ thân phận bà Plame cho báo chí. Đây cũng được xem là cú đấm của Nhà Trắng nhắm vào uy tín của Wilson và bào chữa cho lý do tấn công Iraq, bởi dư luận có thể hiểu rằng Wilson được cử đi làm nhiệm vụ là nhờ sự tiến cử của vợ. Nó ngụ ý: lời nói của một người "bám váy vợ" không có giá trị!

Đồng thời trước đó, vào năm 2002, bà Miller từng đưa tin trên New York Times, đặt nghi vấn Iraq sản xuất vũ khí nguyên tử. Nguồn tin của bài báo là từ "những quan chức Mỹ giấu tên" và "chuyên gia tình báo Mỹ”. Báo chí Mỹ lần theo hồ sơ tòa án liên bang và phát hiện chính ông Libby từng khai trước tòa vào tháng 7-2003 rằng ông Bush đã ủy quyền cho ông Cheney tiết lộ thông tin tình báo mật của Mỹ về Iraq.

Ông Cheney sau đó chỉ đạo Libby trao tin cho bà Judith Miller. Nội dung tin: Iraq đang tìm cách mua nguyên liệu uranium từ Niger để sản xuất bom nguyên tử, khởi nguồn chuyến đi của ông Wilson. Rõ ràng trong vụ việc này, vai trò nhà báo của bà Miller đã bị chính quyền lợi dụng nhằm mục đích biện minh cho âm mưu tấn công Iraq. Khi ông Wilson lật tẩy ý đồ đó, Nhà Trắng một lần nữa lợi dụng báo chí để bôi nhọ ông Wilson.

Nhiều người cho rằng Judith Miller và New York Times đã bị lợi dụng vào cuộc trả đũa của chính quyền Bush chống lại những ai không ủng hộ Nhà Trắng trong cuộc chiến Iraq.

--------------

Kỳ tới: William Farr ôm bí mật xuống đáy mồ

Pháp thông qua đạo luật "bảo vệ nguồn tin"

Ngày 15-5, Hạ viện Pháp đã thông qua đạo luật "bảo vệ bí mật nguồn tin của các nhà báo". Phát biểu trước quốc hội, Bộ trưởng Tư pháp Rachida Dati khẳng định: "Việc bảo vệ nguồn tin chính là một trong những hòn đá tảng của tự do ngôn luận. Đạo luật mới này qui định chặt chẽ hơn nữa mọi hành động can thiệp của nhà chức trách tư pháp (tức tòa án)".

Sở dĩ Bộ trưởng Tư pháp Dati phải nhắc lại ý nghĩa trên là do đạo luật này chưa được thông qua với sự "nhất trí 99%" của hạ viện. Các dân biểu thuộc Đảng Xã hội và Đảng Cộng sản còn chê là chưa bảo vệ nhà báo đầy đủ.

Bảo vệ bí mật nguồn tin còn được chi tiết hóa như sau: "Việc bảo vệ bí mật nguồn tin sẽ phải được tuân thủ trong khi tiến hành toàn thể các hành động điều tra, đặc biệt là việc ngăn chặn trao đổi qua các phương tiện viễn thông. Do đó, không thể tiến hành nghe lén điện thoại hầu truy tìm xuất xứ nguồn tin của một nhà báo đang bị điều tra".

Đạo luật bảo vệ bí mật nguồn tin hiện hành ở Pháp đã có từ năm 1881 với điều 2 mà nội dung nguyên văn như sau: "Bí mật nguồn tin của các nhà báo được bảo vệ nhằm cho phép công chúng có được thông tin về những vấn đề lợi ích chung". Không chỉ ở Pháp, nơi đặt nội dung bảo vệ bí mật nguồn tin là "thiêng liêng", ở các nước khác cũng có những đạo luật tương tự.

Không phải bỗng dưng Bộ Tư pháp Pháp đề ra một đạo luật mới về việc bảo vệ bí mật nguồn tin của các nhà báo. Việc soạn thảo và thông qua đạo luật mới này nhằm đáp ứng yêu cầu của Liên minh châu Âu (EU) qua nghị định Goodwin ngày 27-3-1996, buộc tất cả nước thành viên phải khẳng định "bí mật nguồn tin chính là hòn đá tảng của tự do báo chí” trong một đạo luật. Nước Pháp tuy đã có đạo luật này từ 117 năm trước cũng phải "long trọng tuyên xưng" bằng một đạo luật mới vì những ràng buộc

của sự hội nhập với EU. Hội nhập một tập thể, với thế giới mà không cùng chung một tinh thần luật pháp thì chỉ là một khẩu hiệu đầu môi chót lưỡi, mà cộng đồng tiếp nhận sẽ dễ dàng nhanh chóng phát hiện và tẩy chay.

Bí mật nguồn tin là gì mà cả thế giới lại long trọng cam kết bảo vệ bằng luật pháp? Đơn giản là để tránh nguy cơ "thanh toán" hay "trả thù” (người cung cấp) nguồn tin bằng hình thức này hay hình thức khác, hầu công cuộc đấu tranh vì công lý , công việc "thông tin vì lợi ích chung" (như đã nêu ở trên) không bị ngăn cản, hầu xã hội bớt đi những vùng tối.

Tin bài liên quan:

Đừng để lòng tin bị xói mòn Hai nhà báo chuyên viết đấu tranh chống tham nhũng bị bắt Bảo vệ những nhà báo chân chính và công lý!Tôi sẵn sàng đứng về phía đúng Tuổi Trẻ xin cảm ơn bạn đọc