Phóng to

“Cựu luật sư” Lê Bảo Quốc bị tuyên phạt 29 năm tù do hành vi lừa đảo hàng tỉ đồng của các thân chủ để “chạy án” -Ảnh: Chi Mai

TT - Luật sư (LS) là người am hiểu luật pháp hơn ai hết. Cho nên một khi họ đã rắp tâm lách luật, nhất là lại lách với chính thân chủ - những người vừa ít kiến thức hơn, vừa đặt lòng tin hoàn toàn vào họ - thì thân chủ chỉ có nước khốn đốn mà thôi.

Năm 2006, ông Đào Thúc Lai (ngụ quận 1, TP.HCM) bị vợ chồng LS V.N.A. kiện ra tòa đòi món nợ 150 lượng vàng (giấy nợ đứng tên vợ ông A.). Tại phiên tòa, ông Lai cho rằng ông không vay nợ gì LS A., khoản nợ trên thực chất là thù lao mà ông đã thỏa thuận để LS A. lo thủ tục, chi phí hợp thức hóa giấy tờ cho căn nhà của ông tại quận 1. Để buộc ông Lai nghĩa vụ trả tiền, LS A. yêu cầu ông phải ký giấy nợ khống 150 lượng vàng. Tuy nhiên, khi LS A. giao hồ sơ giấy tờ nhà đã làm xong, ông Lai mới chưng hửng vì khoản chi phí mà LS đã đóng không đáng là bao so với con số 150 lượng vàng. Ông Lai không đồng ý trả khoản thù lao này nên bị kiện ra tòa.

Tại cấp sơ thẩm, ông Lai bị tuyên thua kiện, buộc phải trả cho LS A. nợ và lãi tổng cộng hơn 171 lượng vàng. Ông Lai kháng cáo, tòa phúc thẩm hủy án. Khi xét xử sơ thẩm lần 2, LS A. đã đồng ý “hạ giá” cho ông Lai và hai bên đã thỏa thuận được là ông Lai chỉ phải trả hơn 1,2 tỉ đồng (khoảng 100 lượng vàng) cho LS A.. Sau vụ việc này, LS A. đã bị Đoàn LS TP.HCM xóa tên vì lý do đưa ra mức thù lao quá cao và buộc thân chủ ký giấy nợ thay cho khoản thù lao thỏa thuận là vi phạm đạo đức nghề nghiệp LS.

Vay nợ hay thù lao?

LS bị xóa tên nơi này lại chạy sang nơi khác Theo LS Trần Công Ly Tao, quy định về xử lý vi phạm đạo đức của LS hiện nay còn nhiều thiếu sót. Có nhiều trường hợp LS vi phạm đạo đức (hứa hẹn trước kết quả vụ án với khách hàng, đưa ra mức thù lao quá cao, bắt thân chủ ký giấy nợ khống đối với khoản thù lao LS...) đã bị Đoàn LS TP.HCM quyết định xóa tên. Tuy nhiên, các LS này (trong đó có LS A. nói trên) đã chuyển sang đăng ký làm thành viên của đoàn LS tỉnh khác để tiếp tục hành nghề, đàng hoàng mở văn phòng tại TP.HCM vì Luật LS không cấm. Quy chế đạo đức của LS cũng chỉ thiên về tính “trừu tượng”, quy chế này cũng không cấm LS từng bị xử lý vi phạm đạo đức tiếp tục hành nghề.

Chị Trần Thị Kim Phượng, ngụ quận 12, TP.HCM, cho biết chị vừa bị cơ quan thi hành án kê biên, phát mãi căn nhà để thi hành án, trả nợ cho LS V.T.V. số tiền hơn 500 triệu đồng (400 triệu tiền nợ gốc và hơn 100 triệu tiền lãi). Năm 2006, chị Phượng bị LS V. khởi kiện ra tòa đòi 400 triệu đồng theo giấy vay nợ có chữ ký và dấu vân tay của chị.

Cũng như ông Lai, tại tòa chị Phượng cho rằng chị không vay tiền của LS V., giấy nợ mà chị đã ký thực chất chỉ là giấy nợ khống. Chị là bị đơn trong vụ tranh chấp hai căn nhà di sản thừa kế với các con riêng của người chồng đã mất nên đã nhờ LS V. bảo vệ quyền lợi cho mình. LS V. hứa sẽ giúp chị thắng kiện với điều kiện chị phải trả thù lao 30 triệu đồng và 30% trị giá một căn nhà - lúc ấy khoảng 1 tỉ đồng.

Chị V. đồng ý viết ủy quyền cho LS V. thay mình tham gia vụ kiện. LS đưa yêu cầu chị phải ký trước một giấy nợ 300 triệu đồng coi như tiền thù lao thì LS mới làm, vì sợ xong việc chị thắng kiện lại không chịu trả tiền cho LS. Vì tin tưởng LS, chị Phượng làm theo.

Cũng vẫn theo lời khai của chị Phượng thì sau khi đưa trước 30 triệu đồng, chị thấy LS V. không tích cực làm gì, nhiều lần chị phải ngồi chờ cả buổi tại văn phòng mới gặp được LS. Cho nên chị đã có văn bản hủy bỏ việc ủy quyền cho LS V. và tự mình tìm đến thương lượng với các con riêng của chồng.

Kết quả là đã thỏa thuận được với nhau về các di sản thừa kế, chị được một căn nhà, các con riêng của chồng chị hưởng căn còn lại và sẽ trả lại cho chị 500 triệu đồng. Ngay sau khi tòa án ra quyết định công nhận sự thỏa thuận này thì LS V. gặp chị đòi tiền công 100 triệu đồng vì cho rằng LS có công trong việc thỏa thuận thương lượng này. Chị Phượng không đồng ý vì cho rằng LS không làm gì giúp chị thì LS V. hạ xuống chỉ đòi 50 triệu. Chị Phượng nói chờ thi hành án xong sẽ trả cho LS nhưng LS đã đem giấy nợ mà chị ký để kiện ra tòa.

Tuy nhiên, tại cả hai cấp tòa sơ thẩm và phúc thẩm, những lời khai này của chị Phượng đều bị bác. Tòa nói kết quả giám định cho thấy chữ ký và dấu vân tay trên giấy nợ đúng là do chị ký nên buộc chị phải có nghĩa vụ trả nợ.

Trốn thuế, “cột” thân chủ

Theo một LS có nhiều năm kinh nghiệm thì khi tìm đến LS để nhờ bảo vệ, hầu hết đương sự đều rất tin tưởng, gửi gắm tất cả cho LS. Nhiều người có suy nghĩ đơn giản và sẵn sàng ký bất cứ giấy tờ gì mà LS yêu cầu, thậm chí ký khống cả vào giấy trắng, tùy LS sử dụng. Chính vì thế, nếu gặp LS không có đạo đức thì các đương sự rất dễ bị lợi dụng.

Chuyện LS đưa ra mức thù lao ngất ngưởng hoặc thậm chí công khai đòi thù lao bằng cách “cưa” tỉ lệ giá trị tài sản tranh chấp với đương sự thời gian qua không phải là hiếm. Luật LS và các văn bản hướng dẫn chỉ quy định về giá trần đối với phí LS trong các vụ án hình sự (tối đa không quá 100.000 đồng/giờ làm việc), còn đối với các vụ án phi hình sự (như tranh chấp dân sự, kinh tế, hôn nhân gia đình, hành chính...) thì không có mức trần.

Thù lao LS tùy thuộc sự thỏa thuận, dựa trên uy tín, tên tuổi, trình độ LS cũng như tính chất nội dung vụ kiện. Theo LS Trương Xuân Tám, Đoàn LS tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu, việc LS không ký hợp đồng dịch vụ, ghi rõ khoản thù lao LS trong vụ kiện mà lại bắt thân chủ viết giấy nợ “giả cách” là bất thường và vi phạm pháp luật. Đây là cách làm của một số LS không có đạo đức với mục đích “cột” chặt thân chủ và để trốn các loại thuế mà LS phải trả cho Nhà nước khi nhận thù lao.

Bình thường khi ký hợp đồng dịch vụ có thỏa thuận về điều kiện làm việc và thù lao, LS có quyền (nhận thù lao) đồng thời có nghĩa vụ (thực hiện công việc thì mới được thù lao). Nhưng nếu ký giấy nợ thì thân chủ chỉ có nghĩa vụ trả nợ mà không buộc được LS phải có nghĩa vụ thực hiện công việc. Chính vì vậy khi phải viết “giấy nợ” thì thân chủ thường bị thiệt thòi, gặp LS trở mặt không nhiệt tình bảo vệ mình cũng không dám hủy hợp đồng vì sợ khoản nợ khống sẽ trở thành nợ thật nếu đem ra phân xử tại tòa. Trong nhiều vụ kiện đòi nợ giữa LS - thân chủ thời gian qua, thường các thân chủ bị tòa xử thua do các LS có lợi thế về chứng cứ hơn.

Theo LS Trần Công Ly Tao, phó chủ tịch hội đồng khen thưởng và kỷ luật Đoàn LS TP.HCM, dù không có quy định về mức trần thù lao LS, nhưng việc thỏa thuận thù lao giữa các bên cũng phải tuân theo quy định của pháp luật. LS không thể lợi dụng sự yếu thế, thiếu hiểu biết của thân chủ để bắt chẹt, đưa ra mức thù lao trên trời. Việc bắt thân chủ ký giấy nợ thay cho khoản thù lao thỏa thuận là vi phạm đạo đức LS. LS có hành vi này có thể phải chịu hình thức kỷ luật cao nhất là xóa tên khỏi đoàn LS.

Cả nước hiện có trên 6.000 LS, riêng Đoàn LS TP.HCM trên 2.400 LS đang hành nghề. Tại hội nghị bàn về định hướng phát triển LS mới đây, nhiều thành viên ban chủ nhiệm Đoàn LS đã thừa nhận khó kiểm soát và loại trừ những LS lôm côm, thiếu đạo đức. Xem ra tốt nhất là các thân chủ sẽ phải tự cảnh giác, bảo vệ mình trước khi đặt bút ký các thỏa thuận, giấy tờ với LS!