Trong một chia sẻ mới đây, nhà làm phim huyền thoại Hayao Miyazaki cho biết Vô Diện - một trong những nhân vật kinh điển của xưởng hoạt hình Ghibli - đại diện cho kiểu người "muốn bám víu vào người khác nhưng lại không có bản sắc hay cái tôi của riêng mình".

Spirited Away (tựa Việt: Vùng đất linh hồn) vừa được chiếu lại trên Friday Road Show - khung giờ phim điện ảnh tối thứ Sáu quen thuộc của Nippon Television. 

Sau buổi phát sóng, đài truyền hình Nhật Bản đã đăng tải những bình luận mới của Miyazaki trên mạng xã hội X, hé lộ thêm về quá trình hình thành các biểu tượng trong phim, trong đó có Vô Diện, hay còn gọi là Kaonashi.

Vô Diện của Ghibli dựa trên hình mẫu nào?

Theo Miyazaki, Vô Diện tượng trưng cho "những con người muốn dựa dẫm, muốn được chấp nhận nhưng không biết mình thực sự là ai". Ông nhấn mạnh kiểu người này không hề hiếm trong đời sống thường nhật. 

Hình ảnh Vô Diện lặng lẽ quan sát, rồi tìm cách lấy lòng người khác bằng của cải vật chất, phản ánh một dạng khủng hoảng bản ngã rất phổ biến trong xã hội hiện đại.

Spirited Away xoay quanh Chihiro Ogino, cô bé 10 tuổi lạc vào thế giới linh hồn sau khi cha mẹ bị biến thành heo. Để sinh tồn, Chihiro buộc phải làm việc trong nhà tắm của mụ phù thủy Yubaba - nơi quy tụ đủ loại thần linh, yêu quái và những kẻ bị cuốn vào vòng xoáy tham lam.

Thay vì xung đột trực diện giữa con người và thiên nhiên, Spirited Away khai thác thế giới nội tâm, những cám dỗ và sự tha hóa tinh thần trong một xã hội tưởng như đầy đủ và hào nhoáng.

Vô Diện xuất hiện lần đầu trên cây cầu dẫn vào nhà tắm, như một bóng dáng mờ nhạt, gần như vô hại. Ban đầu, hắn chỉ lặng lẽ dõi theo Chihiro, không nói, không hành động, chỉ đứng đó như một chiếc gương phản chiếu môi trường xung quanh. 

Tuy nhiên khi nhận ra sự tham lam của các nhân viên trong nhà tắm, Vô Diện bắt đầu dùng vàng để mua lấy sự chú ý và tán dương.

Nhưng đến khi Chihiro từ chối vàng bạc và không bị cám dỗ bởi những thứ vật chất ấy, Vô Diện rơi vào khủng hoảng. Không thể mua được sự công nhận của Chihiro, hắn trở nên mất kiểm soát, bạo lực và tuyệt vọng.

Cách Miyazaki xây dựng Vô Diện cho thấy rõ một bi kịch: khi không có bản ngã, con người dễ tìm đến những giá trị nông cạn để lấp đầy khoảng trống tinh thần. Nhưng những mối quan hệ dựa trên vật chất chỉ mang lại sự thỏa mãn tạm thời, không thể đem đến hạnh phúc thật sự.

Điểm then chốt trong hành trình của Vô Diện nằm ở đoạn cuối phim, khi hắn theo Chihiro đến gặp Zeniba - người chị song sinh hiền lành của Yubaba. 

Tại đây, Vô Diện không còn bị đánh giá qua vàng bạc hay quyền lực. Hắn được ghi nhận vì những việc nhỏ nhặt như giúp việc nhà, quay sợi, pha trà. Chính sự công nhận giản dị ấy đã giúp Vô Diện tìm được chỗ đứng, thoát khỏi nhu cầu bám víu và dần hình thành bản sắc riêng.

Lời giải thích của Miyazaki khiến nhiều khán giả nhìn lại Spirited Away với một góc nhìn mới. Vô Diện không chỉ là sinh vật kỳ dị trong thế giới linh hồn, mà còn là phép ẩn dụ về những con người lạc lối giữa xã hội tiêu thụ, nơi giá trị bản thân dễ bị đo đếm bằng sự chú ý và vật chất.

Studio Ghibli đã ra đời như thế

Năm 2025 đánh dấu cột mốc 40 năm hình thành và phát triển của Studio Ghibli - hãng phim hoạt hình Nhật Bản đã tạo nên những tác phẩm vượt ra ngoài khuôn khổ giải trí để trở thành di sản văn hóa đại chúng.