Mùa xuân, đi qua những cánh đồng, có thể nghe ra cái hối hả, xôn xao mà Thanh Hải miêu tả. Bên cánh đồng mùa xuân, dưới một bóng cây xòe tán, chiếc xe máy cũ kỹ đá chân chống ngang, một đôi vợ chồng đứng lặng nhìn cánh đồng của mình, tận hưởng cái khoảnh khắc nông nhàn ngắn ngủi trông ra gia tài bé nhỏ, tranh thủ điểm lại một năm của đời người.

Một năm của người nông dân thường đánh dấu bằng các mùa vụ, mà không phải vụ mùa nào cũng yên bình như những thân lúa đang đong đưa vô tư lự dưới ngọn gió mát mẻ tháng Chạp.

Nhớ có năm nông dân miền Tây ra khóc ròng, bỏ, thôi không "cứu lúa" trước sự tai quái của giống sâu muỗi hành. Cứu sao được, càng cứu càng lỗ, nên cũng đành…

Cũng đành mà vẫn tiếc, vẫn thương. Chén cơm trắng xốp năm mới chắc cũng bớt ngọt đi mấy phần. Vậy mới thấy hết cái gian nan của nghề trồng lúa. Trên cánh đồng đã truyền mấy đời, bản thân người trồng lúa tích lũy cả mấy bồ kinh nghiệm, nhưng thiên tai dịch bệnh thì đâu thèm nghía đến mấy bồ kinh nghiệm đó làm gì.

Sâu bệnh cứ đến dạo quanh một vòng trên ruộng lúa rồi đi. Thứ nó để lại chỉ có nỗi thất vọng, não nề và bất lực của người đi buôn sơ suất làm mất vốn. Đối với nhiều người nông dân, cây lúa chẳng trổ được bông khi bị sâu bệnh phá đó là chút vốn liếng cuối cùng, là tiền học của con, thuốc thang của cha mẹ, là một giấc mơ bình dị mà khôn kham nào đó.

Chợt nhớ hồi xưa, không biết có phải vì đặc trưng miền Tây hay không mà trên đài quảng cảo thuốc bảo vệ thực vật với phân bón nhiều lắm. Mấy quảng cáo đó lại thường sáng tạo đủ thứ kiểu. Có khi là những thước phim hoạt họa chai thuốc bảo vệ thực vật đánh nhau với đám sâu bệnh, ốc bươu vàng…

Dĩ nhiên, cuối cùng chai thuốc thắng, trong tiếng reo vui của người nông dân. Mấy quảng cáo kiểu vậy ngày nào cũng ra rả trên tivi, nghe riết mà thuộc lòng. Không biết trên mấy đài quen thuộc của bà con cô bác ở thành phố hay ở vùng khác có thường chiếu mấy cái quảng cáo giống vậy không?

Rồi có những chương trình như "Nhịp cầu nhà nông" - nơi các kỹ sư nông học xuất hiện trao đổi, giải đáp thắc mắc của người nông dân. Hồi nhỏ, tôi cũng chẳng nhớ các ông kỹ sư nông học nói gì. Với tôi thì chuyện làm đồng làm ruộng chán lắm, không phải chuyện của mình, chỉ là ngày mọi thứ còn thiếu thốn đó, trên tivi cũng không mấy chương trình cho khán giả coi giết thời gian.

Tôi chỉ nhớ trên chương trình đó có tiết mục đọc thơ (và trao giải?) cho bài thơ hay nhất do bà con nông dân sáng tác. Các bài thơ chủ yếu theo kiểu "vạch da cây, vịnh tám câu ba vần", loanh quanh những thể thơ quen thuộc, nội dung cũng chỉ xung quanh chuyện làm nông, nhưng thường nghe vui tai. Không biết khi viết những bài thơ như vậy, những nhà thơ nông dân của chúng ta có tìm được cái khoái thú chọn thôi chọn xao như các thi nhân gà gật, lẩm nhẩm lựa chữ tìm vần.

Mà nhờ cái không khí ngập trong thế giới nhà nông như vậy nên dù nhà không làm lúa, tôi vẫn nhớ tên các loại phân, các loại sâu phá hại, và thi thoảng tủm tỉm cười cùng những vần thơ khuây khỏa cho hết tháng ngày của các bác nông dân gửi về chương trình.

Những câu thơ ca, hò vè đó là hạt lúa, hạt gạo trổ từ tâm hồn thuần hậu của nhà nông. Và cũng như hạt lúa hạt gạo, chúng cũng là "một mùa xuân nho nhỏ lặng lẽ dâng cho đời" như nhà thơ Thanh Hải đã dâng cho đời một tiếng thơ, "một nốt trầm xao xuyến".

Mùa xuân người ra đồng. Dưới bóng cây, bên ruộng lúa đang say giấc gió, có hai con người bé nhỏ, hai nốt trầm xao xuyến, dường như đang hòa vào bản hợp ca mùa xuân bất tận.

Hạt lúa của bà con

Trong điều kiện hiện nay và chắc chắn sẽ còn lâu hơn nữa, an ninh lương thực không chỉ là vấn đề của mỗi quốc gia mà mang tính toàn cầu.