Phóng to

Lôi bê con ra

Người gọi là một anh bác sĩ thú y quen biết ở Đồng Nai: “Hôm nay có một ca bò đẻ khó phải mổ lấy thai ở huyện Vĩnh Cửu, muốn đi xem thì chạy ra gấp”.

Từ Biên Hòa, mất chừng 30 phút để đến chỗ có con bò đang cần cấp cứu ở ấp 4, xã Thạnh Phú, huyện Vĩnh Cửu, Đồng Nai. Đón chúng tôi ngay từ đầu ấp là anh Báu, một nhân viên thú y địa phương, người đã điện thoại cho bác sĩ thú y T.: “Ca này chỉ có “sư phụ” T. trị được thôi, cỡ tụi tôi thì chịu”.

Ca mổ lấy thai bò

Chủ nhà, ông Tư Một, cùng mấy đứa con tiếp chúng tôi bằng khuôn mặt rầu rầu. T. đi thẳng đến chuồng con Vàng, sau khi nghe chủ nhà bảo là đã quá ngày sinh đến 17 ngày, quan sát con Vàng rồi T. nói: “phải mổ ngay nếu muốn cứu hai mẹ con bò”. Tôi tưởng sắp sửa chứng kiến một vụ mổ bò lấy thai thì tình huống bỗng xấu đi: ông Tư Một bảo rằng không mổ nữa, ông đã bán cho thương lái với giá 7,2 triệu đồng để giết thịt rồi!

Chẳng là trong thời gian anh Báu đi đón chúng tôi, trong nhà đã bàn tới tính lui rằng từ xưa đến giờ chưa hề thấy ai mổ bò lấy thai bao giờ, lỡ mổ ra con bê trong bụng đã chết (quá 17 ngày rồi, chắc gì còn sống) mà bò mẹ cũng chết luôn thì lúc ấy chắc bán không hơn 5 triệu. Ông Tư đưa cho anh Báu 100.000 đồng bảo rằng thôi thì gia đình xin lỗi và xin gửi chút tiền xăng.Tôi hỏi Chín, 16 tuổi, con trai ông Tư: “Nếu không có chuyện đẻ khó thì con bò có thai này bán được bao nhiêu?”. Chín mắt đỏ hoe: “Cách đây hơn một tháng người ta trả 22 triệu rồi mà không bán”.

Phóng to
Anh Báu sung sướng nhìn bê con bú những giọt sữa đầu tiên	Bê con còn sống

Vậy là do không tin tưởng ca mổ sẽ thành công mà ông Tư đành chấp nhận mất hơn 15 triệu đồng, một số tiền rất lớn ở vùng quê này. Tất cả những lời thuyết phục của chúng tôi, trong đó có gợi lên cả tình cảm của gia đình với con Vàng đều vô ích. Tuy nhiên, người chấp nhận mua con Vàng giá 7,2 triệu là một tay lái bò vốn liếng không được bao nhiêu nên trả giá xong thì chạy đi... vay thêm tiền. Chúng tôi ra quán nước gần nhà ông Tư để ngồi cầu mong cho tay lái bò tên H. kia không vay được tiền.

Trong lúc chờ đợi, bỗng bác sĩ T. nảy ra ý kiến: “Ông Báu mua lại con bò đi, tôi sẽ mổ không công cho ông, ông sẽ có được một chú bê con và một con bò mẹ ngon lành với chỉ 7,2 triệu”.

Vốn là nhân viên thú y và biết rõ khả năng của T. nên anh Báu đồng ý ngay và chạy về nhà trong vòng 30 phút đã gom đủ từ bà con họ hàng đúng 7,2 triệu. Nhưng chúng tôi chưa kịp mừng thì đã nghe lời từ chối của ông Tư với lý do là sợ đến khi tay lái bò H. kia quay lại biết ăn nói thế nào!Khi thấy khả năng vào lò mổ của con Vàng tội nghiệp đã gần kề, chúng tôi nghĩ ra phương án 2: sẽ thương lượng với tay H. chịu ít tiền lãi. Với quyết tâm cứu bằng được mẹ con bò Vàng, cả tôi và T. hứa sẽ gom hết mấy trăm ngàn trong túi hỗ trợ anh Báu.

Nhưng rồi thật may mắn, khoảng 30 phút sau, tin nhận được là lái H. không chạy đủ tiền. Cả ba chúng tôi thở phào nhẹ nhõm, vào chồng 7,2 triệu và dẫn bò về nhà anh Báu. Bò Vàng tạm biệt ngôi nhà cũ và hơn 10 người của gia đình ông Tư Một mà gần như ai cũng đang muốn bật khóc.

Phóng to
Một cặp heo con không hậu môn trước khi phẫu thuật	Heo con sau khi phâu thuật

Tin mổ bò lấy thai lan nhanh khắp ấp 4 như là chuyện lạ và vì thế nên sân nhà anh Báu rất đông người đến xem. Ca mổ bắt đầu lúc 15 giờ, anh T. làm các việc chuẩn bị cần thiết như trói tạm chân con Vàng, đánh dấu đường mổ dài 40cm bên hông trái, chích 10 mũi thuốc tê dọc theo đường mổ và một mũi thuốc an thần ở tai con Vàng... Tất cả những người chứng kiến đều gần như nín thở khi T. đưa dao lên...Có hai điều mọi người muốn biết: bò con có còn sống không và đó là bò đực hay cái? Điều đầu tiên chắc chắn là quan trọng rồi nhưng điều thứ hai cũng rất hay: nếu là bò cái thì giá trị gấp ba lần bò đực, chỉ sau một hai tháng có thể bán với giá 5 triệu đồng một bò cái con.

Và mọi người đã không phải đợi lâu, chỉ vài phút sau nhát mổ đầu tiên, T. thọc tay vào bụng bò và reo lên: “Còn sống”. Sau một vài thao tác nữa, T. cùng anh Báu lôi hai chân chú bê con ra và cùng reo lên: “Bê cái!”. Cả đám đông vui vẻ hẳn lên, xúm lại xem chú bê dễ thương vừa được cứu sống.Công việc còn lại sau khi lấy chú bê con ra lại rất nặng nề. T. phải lần lượt dùng chỉ tiêu khâu lại sáu lớp tính từ tử cung bò đến lớp da ngoài, sau đó lại phải xử lý nhau thai... Đến 18g30 thì mọi việc hoàn tất, con Vàng đã tỉnh lại và vợ chồng anh Báu sung sướng đem chú bê con đến bú những giọt sữa đầu tiên. T. lấm lem cả người, thở phào mãn nguyện.

Những ca cấp cứu

Những trường hợp đẻ khó phải mổ lấy thai như bò Vàng là rất ít. Theo T., tính cả năm 2004 anh chỉ mổ lấy thai chừng hơn mười trường hợp ở cả Đồng Nai, Bà Rịa - Vũng Tàu, Bình Dương và Tây Ninh. Trong đó Đồng Nai là nhiều nhất.

“Ca mổ ấn tượng nhất với tôi là lần ở cù lao Thạnh Hội (Đồng Nai). Vì phải mổ vào ban đêm mà ở đó lại không có điện nên phải dùng đèn soi ếch, cứ hết ăcqui lại chạy đi mượn đèn nhà khác. Thế mà cũng mẹ tròn con vuông, bò mẹ sau đó lại tiếp tục đẻ lứa khác. Một ca khác ở Bà Rịa đáng buồn là khi tôi chạy xe đến nơi thì không còn kịp cứu bê con mà chỉ cứu được mẹ”.Ngoài mổ lấy thai bò, các bác sĩ thú y đều cho rằng có hai loại mổ cấp cứu khác được xếp vào hàng cực khó: mô lấy thai heo và làm hậu môn cho heo con dị dạng.

Phóng to
Mổ lấy thai heo đẻ khó	Heo con bú ngay sau khi mổ

Mổ lấy thai heo thường gặp hơn, trung bình mỗi năm có gần 100 ca chỉ trong địa bàn Đồng Nai. Một số bác sĩ thú y thường cho rằng mổ lấy thai ở heo dễ hơn ở bò, nhưng theo T. mỗi trường hợp đều có cái khó khác nhau.

Ở mổ bò, cái khó thứ nhất nằm ở tâm lý người mổ vì giá trị của con bò cái cao hơn heo nhiều và thứ hai vì có quá ít ca mổ bò nên có rất ít dịp thao tác. Mổ heo khó bởi cấu tạo tử cung heo rắc rối hơn bò, lại chứa đến cả chục heo con chứ không chỉ một như bò. Cũng vì cho rằng lấy thai heo là dễ nên có một số hộ chăn nuôi hoặc nhân viên thú y khi gặp trường hợp heo con không chịu ra đã thò tay vào kéo, làm chết heo con trong bụng mẹ.

Theo một bác sĩ thú y tên H., điều quan trọng nhất của việc mổ lấy thai ở cả heo lẫn bò là ngoài việc cứu cả mẹ lẫn con thì phải bảo đảm được heo hoặc bò mẹ sau này vẫn tiếp tục đẻ lứa khác. Heo con dị dạng không có hậu môn bẩm sinh chiếm khoảng 1-2% số heo sinh ra trên địa bàn Đồng Nai. Thời chưa có kỹ thuật mổ này, thường heo con dị dạng chết khoảng một tuần sau khi sinh. Những con sống lâu nhất cũng không thể quá 15 ngày trong tình trạng bú sữa vào no lại ói hết ra.

]Một số bà con trước đây dùng phương pháp thủ công để tạo hậu môn nhưng đa số đều thất bại do nhiễm trùng. Từ cách đây hơn hai năm, bằng sự cố gắng của một số bác sĩ thú y ở Đồng Nai, kỹ thuật tạo hậu môn cho heo dị dạng đã được hình thành. Tuy nhiên, đó là cả một quá trình dài mày mò thử nghiệm.

Với T. thì phải mất đúng 10 năm, vì sau khi đã mổ lấy thai bò, heo thuần thục rồi mới làm nổi hậu môn cho heo con dị dạng. Đây là loại phẫu thuật mà tính trên cả nước, số người làm được có lẽ đếm chưa hết đầu các ngón tay và giá cả thì khá bất ngờ: 20.000 đồng/ heo con.

Học và hành

Với nhiều bác sĩ thú y mới ra trường thì khả năng ngoại khoa cao nhất của họ là chích tĩnh mạch và thiến heo. Đừng nói chi những ca cấp cứu khó khăn trên, ngay các ca thường thường như mổ thoát vị, lấy nhau thai... họ đều không thể làm được.

Thực hành ở trường là rất hiếm hoi, các ca mổ đều thực hiện trên... bảng đen! Vì thế nên không có gì lạ khi những ca mổ cấp cứu gia súc hầu như chỉ loanh quanh ở vài ba tên tuổi và họ, rất thú vị, đều là bác sĩ thú y hệ... tại chức.

Đó là những người đã lăn lộn với nghề trước khi bước vào giảng đường đại học như T. ở Hố Nai, C. ở Biên Hòa, H. ở ngã ba Trị An... Còn các bác sĩ thú y chính qui thường lại làm các công việc khác như đi tiếp thị cho các hãng thuốc thú y hay thức ăn gia súc.