Thế nhưng vụ việc "hiệp sĩ" Nguyễn Thanh Hải, TikToker Huỳnh Cao Cường... bị bắt giữ và điều tra vì trục lợi từ hoạt động "cứu người bên Campuchia", nhiều người tự hỏi: phải chăng ngoài cảnh giác với cái xấu, chúng ta cũng cần sáng suốt học cách cảnh giác với cả việc có vỏ bọc lòng tốt?

Những video giải cứu được lan truyền trên mạng xã hội thường mang chung một kịch bản: giọng nói khẩn thiết, hình ảnh nhân vật chính xuất hiện như một người sẵn sàng xông pha vì nghĩa tình, phía sau là những câu chuyện đầy nước mắt về người Việt bị lừa sang Campuchia, bị giam giữ, bị ép lao động trong các ổ lừa đảo. 

Trong hoàn cảnh ấy, lòng trắc ẩn của cộng đồng được đánh thức rất nhanh. Nhiều người chia sẻ, nhiều gia đình cầu cứu và không ít người sẵn sàng chuyển tiền chỉ với mong muốn duy nhất là cứu được người thân. Lòng tốt, ở khoảnh khắc đó trở thành phản xạ tự nhiên.

Nhưng chính sự tự nhiên ấy lại là kẽ hở khi phía sau các hoạt động "giải cứu" là việc báo giá tiền chuộc để hưởng lợi, tổ chức đưa người qua biên giới trái phép, trục lợi trên nỗi sợ hãi của người khác. 

Điều đau xót không chỉ là số tiền bị mất mà là niềm tin bị tổn thương. Khi một hành vi được khoác áo thiện nguyện nhưng thực chất lại là lòng tham, hệ quả để lại luôn nặng nề hơn một vụ lừa đảo thông thường.

Câu chuyện này cho thấy một thực tế đáng suy ngẫm: mạng xã hội khiến cảm xúc đi nhanh hơn lý trí. Chỉ cần một đoạn video vài chục giây, một câu nói "tôi không lấy tiền", một hình ảnh đoàn tụ được cắt dựng đúng lúc... là đủ để tạo ra cảm giác tin cậy. 

Trong khi đó những câu hỏi căn bản như ai đứng ra chịu trách nhiệm pháp lý, hoạt động này có được cơ quan chức năng cho phép hay không, dòng tiền được kiểm soát thế nào lại thường bị bỏ qua. Người xem tin vì muốn tin và vì trong thẳm sâu ai cũng mong có người tốt giữa đời.

Từ vụ này, khái niệm cảnh giác cần được hiểu rộng hơn. Cảnh giác không đồng nghĩa với nghi ngờ tất cả, càng không phải là hoài nghi lòng tốt một cách cay nghiệt. Cảnh giác là đặt câu hỏi đúng lúc, kiểm chứng trước khi trao niềm tin và không để cảm xúc dẫn dắt toàn bộ quyết định. 

Trong nỗi lo người thân bị đe dọa, gia đình nạn nhân sẵn sàng vay mượn, gom góp, chuyển tiền với hy vọng mong manh. Khi sự thật bị phơi bày, tiền mất đã đành, niềm tin vào con người cũng bị sứt mẻ nghiêm trọng. 

Nhiều người trở nên dè dặt hơn với mọi lời kêu gọi giúp đỡ, kể cả những hoạt động thiện nguyện chân chính. Đó là cái giá xã hội phải trả khi lòng tốt bị lợi dụng.

Vụ việc cũng gợi mở một vấn đề lớn hơn: sự thiếu vắng cơ chế hậu kiểm đối với những "người tốt trên mạng". Chúng ta quen với việc tung hô rất nhanh, nhưng lại ít khi theo dõi xem hành trình ấy có minh bạch hay không. 

Một cá nhân được gọi là "hiệp sĩ", "người hùng", "ân nhân" thường được mặc nhiên đặt ngoài vòng nghi vấn. Chính sự miễn trừ vô hình này khiến cái sai, nếu có, dễ dàng tồn tại trong thời gian dài mà không bị chất vấn.

Cảnh giác hơn không phải để làm xã hội lạnh lùng hơn mà để bảo vệ lòng tốt thật sự. Lòng tốt cần đi cùng trách nhiệm, minh bạch và sự tuân thủ pháp luật. Khi đặt câu hỏi, khi yêu cầu kiểm chứng, chúng ta không làm tổn thương cái thiện mà đang giúp cái thiện không bị bóp méo.

'Hiệp sĩ' Nguyễn Thanh Hải khai gì về tiền chuộc người bên Campuchia?

'Hiệp sĩ' Nguyễn Thanh Hải cho rằng những việc mình làm là 'cứu người'. Còn việc nhận chuyển khoản từ Campuchia sau mỗi lần chuộc người, Hải nói đó là tiền nợ.