Khi công bố giá điện sẽ tăng từ ngày 22-12, EVN khẳng định giá điện tác động “không lớn”. Và trong suốt mấy năm qua, giá điện tăng chưa bao giờ được coi là “đáng kể”, là “lớn” đối với EVN! Tuy nhiên, không phải ngẫu nhiên mà mỗi lần tăng giá điện, người dân và các hộ kinh doanh đều bị tác động tâm lý khá mạnh. Theo ông Nguyễn Đình Cung - viện phó Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế trung ương, nếu điện vận hành theo cơ chế thị trường như ngành viễn thông thì EVN có thể một ngày điều chỉnh tăng giá ba lần, người dân vẫn không bị tác động tâm lý nhiều đến vậy, bởi ngay sau đó có thể cũng trong một ngày họ sẽ phải điều chỉnh giảm bốn lần. Vì ngay khi EVN tăng giá, sẽ có đối thủ cạnh tranh giảm giá hoặc giữ giá để tăng thị phần. Và người dân có quyền lựa chọn. Doanh nghiệp nào tăng giá không đúng, hoặc đúng nhưng đơn giản là vào lúc người tiêu dùng không muốn sẽ phải trả giá...

Với hai lần tăng trong năm 2011, hai lần tăng trong năm 2012, giá điện đã thể hiện rõ quyết tâm sẽ vận hành đúng theo cơ chế thị trường. Nhưng thực tế là ngành điện mới bắt đầu bước sang cơ chế thị trường với... một chân, là áp giá để mình có lãi. Chân còn lại với môi trường cạnh tranh thật sự thì... gần 10 năm sau EVN mới phải chịu.

Theo lộ trình, từ 1-7-2012 VN vận hành thị trường phát điện cạnh tranh, cho các nhà máy chào giá cạnh tranh trên sàn. Nhưng đến năm 2015 VN mới bắt đầu vận hành thị trường bán buôn cạnh tranh và đến tận sau năm 2022 mới bắt đầu bán lẻ cạnh tranh. Sau khi có ý kiến cho rằng lộ trình trên quá dài, Bộ Công thương đã rút ngắn lộ trình, nhưng cũng phải năm 2020 thị trường bán lẻ cạnh tranh mới vận hành. GS Nguyễn Minh Duệ, Đại học Bách khoa Hà Nội, cho rằng cần có quyết tâm mạnh mẽ hơn tái cơ cấu ngành điện, phá thế độc quyền của EVN. Theo GS Duệ, xây thủy điện Sơn La, điện hạt nhân phức tạp nhưng chỉ 6-7 năm. Cớ gì thay đổi cơ chế mà lâu thế?

Theo ông Đỗ Thức - tổng cục trưởng Tổng cục Thống kê, điều chỉnh giá điện trong lúc Chính phủ đặt mục tiêu dần thị trường hóa giá điện là cần nhưng điều chỉnh mức độ nào nên xem xét kỹ.

Vì vậy, cùng những lần tính toán tăng giá điện rất bất ngờ và chóng vánh, cần tính rút ngắn lộ trình hơn nữa để buộc EVN bước cả hai chân vào thị trường: giá theo thị trường nhưng cạnh tranh cũng theo đúng quy luật thị trường. Chỉ khi đó giá điện mới minh bạch và bình đẳng. EVN lúc đó có quyền tăng giá nhưng người dân cũng sẽ có quyền lựa chọn ai là người cung cấp điện cho mình. Giá thị trường thì có tăng có giảm, chứ không thể chỉ tăng.