Từ những trang sách giáo khoa về “tính cách Nga” đến những chuyến tàu đêm, nhà hát ballet, dòng Neva và những địa chỉ gắn với lịch sử Việt Nam, tiến sĩ lịch sử - giảng viên Trương Thị Bích Hạnh, Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội), tìm cách nhìn nước Nga bằng trải nghiệm của chính mình.

Từ ngày 21-7 đến 2-8, chị Hạnh cùng chồng và nhóm bạn đi qua nhiều thành phố của Nga. Với chị, đây không đơn thuần là một chuyến du lịch mà còn là dịp đối chiếu những hình dung về nước Nga đã có từ nhiều năm trước với đời sống thực tế.

Nước Nga bước ra từ trang sách

Ngày còn đi học, chị Hạnh từng đọc truyện ngắn Tính cách Nga của nhà văn Alexei Tolstoy trong sách giáo khoa. Câu chuyện về một con người bình thường nhưng bộc lộ những phẩm chất đáng quý trước thử thách để lại trong chị một hình dung đẹp về con người Nga.

Nhiều năm sau, ký ức ấy vẫn còn nguyên.

“Trong ký ức của mình nhiều năm, tính cách Nga vẫn là những gì đẹp đẽ trong trang sách thuở ấy”, chị Hạnh chia sẻ.

Nhưng chị muốn biết nước Nga ngoài sách vở.

Câu trả lời đầu tiên đến trên chuyến tàu đêm từ Matxcơva đi Kazan. Trong khoang tàu, một phụ nữ Nga chủ động giúp chị xếp hành lý, hướng dẫn cách sử dụng các thiết bị, đưa nước và sắp chăn. Hai bên gần như không có ngôn ngữ chung.

Người phụ nữ đó còn đưa cho chị một cuốn tạp chí. Không đọc được tiếng Nga, chị mở ra xem hình rồi dùng công cụ dịch để hiểu nội dung.

Cô bé đi cùng có hai bím tóc, trước đó còn nhường một phần giường để chị đặt đồ.

Một chuyến tàu khác kéo dài khoảng 16 giờ, chị lại đi cùng hai bố con người Nga. Khi không ngủ, hai cha con chơi ô chữ, sudoku. Trước khi tàu đến nơi, người cha hướng dẫn con thu dọn hành lý, xếp chăn gối gọn gàng.

Những chi tiết nhỏ ấy khiến chị Hạnh nhớ lại hình ảnh nước Nga từng gặp trong sách và phim ảnh.

“Ở một đất nước xa lạ, với một người xa lạ, nói thứ ngôn ngữ xa lạ, tôi lại có cảm giác được chăm sóc như mẹ mình chăm mình”, chị kể.

Đi qua những lớp ký ức của nước Nga

Matxcơva là nơi chị Hạnh có nhiều hình dung nhất trước chuyến đi. Đó là Matxcơva trong bộ phim Matxcơva không tin vào những giọt nước mắt, trong những trang sử về Napoleon và cuộc Chiến tranh Vệ quốc.

Ấn tượng đầu tiên lại không giống tưởng tượng. Sau hành trình dài, sân bay Sheremetyevo khiến chị cảm thấy chật và tối. Nhưng khi về khách sạn, nhìn qua cửa sổ và bắt gặp một cầu vồng mùa hè, cảm giác ấy nhanh chóng thay đổi.

Matxcơva sau đó hiện ra với nhiều lớp khác nhau: những ga metro được thiết kế như không gian nghệ thuật, thư viện, hiệu sách cũ, tượng đài các nhà khoa học, văn nghệ sĩ.

Với chị Hạnh, những hiệu sách cũ là một trong những điều đáng nhớ nhất. Giữa thời đại thông tin số, những cửa hàng sách cũ vẫn hiện diện giữa thành phố hiện đại.

Ở Quảng trường Đỏ, nhà thờ St. Basil gây ấn tượng bởi những mái vòm nhiều màu sắc. Trong Điện Kremlin là chuông Sa hoàng và đại bác Sa hoàng.

Nhưng những nơi gợi nhắc chiến tranh mới khiến chị dừng lại lâu hơn.

Đứng trước Ngọn lửa vĩnh cửu, chị nhớ đến cuộc duyệt binh ngày 7-11-1941 tại Quảng trường Đỏ. Khi đó, trong lúc Matxcơva bị quân Đức bao vây, những người lính tham gia duyệt binh rồi từ quảng trường đi thẳng ra mặt trận.

“Cuộc diễu binh ấy không chỉ để biểu dương lực lượng, mà còn là một cuộc tiễn đưa”, chị nói.

Rời Matxcơva, chị đến Saint Petersburg, thành phố của những cung điện, bảo tàng, dòng Neva và những cây cầu.

Chuyến đi diễn ra sau mùa “đêm trắng”, nhưng chị lại có những đêm trăng trên Neva. Chị xem ballet tại Nhà hát Mariinsky và đi du thuyền để chứng kiến những cây cầu mở cho tàu thuyền đi qua.

Ở Kazan, câu chuyện chuyển sang sự giao thoa văn hóa. Trong Kremlin Kazan có thể nhìn thấy dấu ấn của Chính Thống giáo và Hồi giáo, phản ánh những lớp lịch sử khác nhau của vùng đất này.

Còn tại Ekaterinburg, chị tìm thấy một nước Nga đời thường hơn: người dân chơi cờ bên sông, uống cà phê, đi tàu điện và tận hưởng những buổi chiều mùa hè.

Kronstadt lại đưa chị trở về với lịch sử quân sự và những nghịch lý của thế kỷ 20. Những thủy thủ Kronstadt từng tham gia cách mạng năm 1917 nhưng chỉ vài năm sau lại đứng lên chống chính quyền Bolshevik trong cuộc nổi dậy năm 1921.

Với chị Hạnh, lịch sử ở đây không chỉ là câu chuyện về chiến thắng mà còn có mất mát và những điều phức tạp.

Tìm dấu chân người Việt giữa nước Nga rộng lớn

Trong chuyến đi, nữ giảng viên dành thời gian tìm những địa điểm gắn với lịch sử Việt Nam tại Nga.

“Tôi luôn cố gắng tìm các địa điểm liên quan đến chuyên môn. Nước Nga rộng lớn, lịch sử phong phú và có nhiều quan hệ với Việt Nam”, chị chia sẻ.

Một trong những nơi chị tìm đến là tòa nhà từng là trụ sở quan trọng của Quốc tế Cộng sản tại Matxcơva. Theo tư liệu chị tìm hiểu, nhà cách mạng trẻ tuổi Nguyễn Ái Quốc - lãnh tụ Hồ Chí Minh sau này từng làm việc tại đây trong thời gian hoạt động ở Liên Xô.

Điểm thứ hai khó tìm hơn là địa điểm từng đặt Trường đại học Lao động Cộng sản phương Đông - nơi đào tạo cán bộ cách mạng cho các nước phương Đông, trong đó có nhiều cán bộ Việt Nam.

Chị Hạnh cùng ba người bạn tìm lại địa điểm này. Ngôi trường đã giải thể từ năm 1938, tòa nhà cũng nhiều lần thay đổi công năng nên việc xác định vị trí không dễ dàng.

Nhờ sự hỗ trợ của một nhà nghiên cứu trẻ ở Matxcơva, nhóm đối chiếu tư liệu, hình ảnh cũ và bản đồ, xác định được địa chỉ tại số 5 Strastnoy Boulevard.

Khi đến nơi, tòa nhà đang được quây kín để sửa chữa. Dù vậy, nhóm vẫn đối chiếu từng chi tiết để chắc chắn mình đã tìm đúng địa điểm.

Với chị Hạnh, hành trình ấy cho thấy lịch sử không phải lúc nào cũng hiện hữu qua những di tích còn nguyên vẹn. Đôi khi, nó chỉ còn trong tư liệu, ký ức của thành phố và những dấu chân của người đi trước.

Sau gần hai tuần, điều chị mang về không chỉ là những bức ảnh mà còn là những cuộc gặp trên chuyến tàu, hiệu sách cũ, ga metro, buổi ballet ở Mariinsky, ánh trăng trên sông Neva, những tượng đài chiến tranh và những địa chỉ gắn với lịch sử Việt Nam.

Nếu trước chuyến đi, nước Nga trong chị Hạnh phần lớn được hình thành từ sách vở, phim ảnh và lịch sử, thì sau hành trình, hình ảnh ấy trở nên gần gũi và nhiều lớp hơn.

Đó không chỉ là những quảng trường, cung điện hay nhà hát nổi tiếng, mà còn là những người xa lạ trên chuyến tàu, những hiệu sách cũ và dấu tích của những người Việt từng đặt chân đến nơi này.

Rời nước Nga, chị mang theo không chỉ những bức ảnh, mà còn một hình dung mới về đất nước từng hiện diện trong những trang sách mình từng say mê.

Vì sao khách Nga vào top 3 thị trường khách quốc tế lớn của Việt Nam?

Tăng trưởng ấn tượng từ đầu năm 2026, lượng khách Nga đến Việt Nam đạt hơn 1 triệu lượt trong 8 tháng năm 2026, duy trì tốc độ tăng trưởng 3 con số.