Bên cạnh cái khó chung là thị trường bị thu hẹp, hàng loạt vấn đề bức xúc xung quanh thủ tục hành chính, trong đó chủ yếu là các thủ tục hải quan, tiếp tục được các doanh nghiệp đặt ra tại buổi gặp.

Theo Bộ Công thương, xuất khẩu của các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) - chiếm đến 55% tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước (cả dầu thô) - đang giảm sút nghiêm trọng nhất.

Có thể giảm đến 15%

Đã hơn hai tháng nay Công ty Z.C International ở Khu chế xuất Tân Thuận (TP.HCM) rao bán một phân xưởng sản xuất mà vẫn chưa có người mua. Công ty chuyên sản xuất dao cắt công nghiệp xuất khẩu này buộc phải bán một phân xưởng của mình vì thị trường xuất khẩu chính của công ty là Mỹ bị sụt giảm nhu cầu trầm trọng.

Một công ty xuất khẩu đồ gỗ nội thất khá nổi tiếng ở Khu chế xuất Linh Trung cũng đang rao bán một phân xưởng sản xuất do thị trường xuất khẩu bị thu hẹp… Trường hợp tương tự hai công ty trên ngày một nhiều lên từ các khu công nghiệp, khu chế xuất.

Phóng to

Dù có rất nhiều ý kiến than phiền về thủ tục, nhưng theo phó tổng cục trưởng Tổng cục Hải quan Nguyễn Ngọc Túc, đơn vị này vừa được trao cúp vàng về ứng dụng công nghệ thông tin hiệu quả 2008. Trong ảnh: ông Túc trao đổi với doanh nghiệp sáng 8-4 - Ảnh: Hoàng Thạch Vân

Theo Bộ Công thương, hai tháng đầu năm kim ngạch xuất khẩu của các doanh nghiệp FDI giảm đến 8,8% so với cùng kỳ năm trước, tương ứng với 3 tỉ USD. Vụ Xuất nhập khẩu của bộ này dự báo kim ngạch xuất khẩu khu vực này có thể giảm đến 15% trong năm nay. Bộ trưởng Bộ Công thương Vũ Huy Hoàng cũng thừa nhận tại buổi tọa đàm ngày 8-4 rằng tình hình xuất khẩu của khu vực FDI giảm mạnh nhất và đáng lo nhất do tác động của thị trường thế giới.

Khổ với khái niệm

Lo ngại với tình hình thị trường thế giới đã đau đầu, các doanh nghiệp lại tiếp tục khổ sở với sự trì trệ và cứng nhắc trong thủ tục cùng cách thức xử lý của những cơ quan liên quan đến hoạt động xuất nhập khẩu ở trong nước. Làm tờ khai hải quan lại bị đòi phải xin giấy phép của sở văn hóa - thể thao và du lịch có vẻ như là chuyện lạ chưa từng có trong hoạt động xuất nhập khẩu ở VN.

Theo bà Lê Thị Bé Tuyết, trưởng phòng xuất nhập khẩu Công ty Yazaki EDS Vietnam (Bình Dương), do công ty chuyên sản xuất phụ tùng ôtô nên phải nhập máy móc chuyên dụng. Có những máy cả nhân viên của công ty lẫn nhân viên hải quan đều không biết rõ hết các chi tiết nhưng hải quan Bình Dương vẫn yêu cầu khai thật chi tiết. “Do không hiểu hết nên chúng tôi khai không đủ thì có tội, khai không đúng thì khổ sở. Khi đem catalogue theo để khai, nhân viên hải quan đòi phải cầm qua Sở Văn hóa - thể thao và du lịch xin giấy phép. Chúng tôi loay hoay không biết làm sao, trong khi đó chuyên gia nước ngoài sang để lắp đặt máy thì ngồi chơi và công ty phải chịu nhiều chi phí ăn ở cho họ...” - bà Tuyết bức xúc.

Khán phòng phải bật cười vì câu chuyện bi hài của Công ty sản xuất giày Ching Luh ở Long An. Đại diện công ty cho biết phải nhập nhiều dao cắt về phục vụ sản xuất nhưng do hình dáng của con dao cắt chuyên dụng trong ngành sản xuất giày tựa như cây bút nên công ty phải “khổ sở” vì không sao giải thích cho hải quan hiểu. Giọng vị nữ đại diện công ty này run run: “Bởi thuế suất một bên là 35%, một bên là 70% nên khi chúng tôi khai là dao cắt thì bị cho là khai gian, còn nếu khai là bút thì rõ là... ngu!”. Theo vị này, đáng tiếc là những trường hợp tương tự như vậy rất nhiều.

Và khổ vì thủ tục

Có ít nhất ba ý kiến nêu tại buổi tọa đàm rằng hải quan quá cứng nhắc trong việc xử lý thủ tục hoàn thuế, thanh lý chứng từ. “Thực tế chúng tôi đã xuất khẩu hàng nhưng do đối tác ở nước ngoài nên thường trục trặc trong việc thu thập đầy đủ chứng từ, vì vậy không được hải quan thông cảm. Nợ thuế cứ thế treo suốt đời trên mạng hải quan…” - đại diện một doanh nghiệp kể lể.

Theo ông Jung Eui Kwan, trưởng phòng kế hoạch sản xuất Công ty Shinsung Vina (Long An), quy định mới về địa điểm làm thủ tục hải quan đã khiến đoạn đường mà công ty của ông phải đi dài đến 150km, gấp hơn hai lần so với trước đây . Ông Jung Eui Kwan giải thích trước đây công ty được làm thủ tục hải quan tại TP.HCM, nơi công ty mở chi nhánh, còn bây giờ phải làm thủ tục hải quan tại Long An, nơi có nhà máy. “Chỉ cần trễ 5 phút là chúng tôi phải giao hàng bằng máy bay, nghĩa là chi phí đội lên. Đi đường xa như thế, lại kẹt xe làm sao giảm chi phí được?” - ông Kwan bức xúc.

Còn trợ lý giám đốc Công ty Pou Yuen VN Dương Hán Kiệt thì cho biết thủ tục hải quan điện tử không những không tạo thuận lợi mà còn làm công ty khốn đốn vì đường truyền của hải quan tắc nghẽn, máy móc trục trặc. “Mỗi ngày chúng tôi làm thủ tục từ 100- 300 tờ khai hải quan, đường truyền ngưng một cái là toàn bộ hoạt động xuất, nhập khẩu của chúng tôi chết bí!” - ông Kiệt nói. Minh họa thêm về sự rườm rà trong thủ tục hải quan, đại diện Công ty Furukawa Automotive Parts VN cho biết phải mất cỡ 12.500 tờ giấy để làm báo cáo thanh khoản cho hải quan!

Trước những ý kiến phàn nàn về thủ tục hải quan, ông Nguyễn Ngọc Túc, phó tổng cục trưởng Tổng cục Hải quan, đã làm khán phòng cười ồ khi nói rằng tổng cục vừa được trao cúp vàng về ứng dụng công nghệ thông tin hiệu quả năm 2008. Ông Túc cũng kêu gọi sự thông cảm nơi doanh nghiệp vì có quá nhiều mã hàng hóa nên việc áp thuế đôi khi không chuẩn xác.

Tuy nhiên, ông Túc hứa sẽ tổng hợp ý kiến và Tổng cục Hải quan sẽ có trả lời chính thức để áp dụng thống nhất cả nước. Riêng việc đòi hỏi phải xin giấy phép Sở Văn hóa - thể thao và du lịch đối với catalogue đi kèm hồ sơ trong khi làm thủ tục hải quan ở Bình Dương, ông Túc khẳng định không có quy định nào như vậy cả.