Mới đây, Bộ Công an đã đề xuất sản xuất xe ba bánh điện phục vụ tại đô thị, có thể len lỏi trong hẻm, ngõ nhỏ, thay thế các phương tiện thô sơ. Một cuộc họp bàn về sản xuất, lắp ráp, thí điểm đăng ký lưu hành, sử dụng xe ba bánh chạy điện cũng đã diễn ra.

Dù chỉ là thí điểm trong 3 năm, còn nhiều việc phải hoàn thiện, nhưng chắc chắn sẽ tạo ra một hình ảnh mới, khác về xe ba bánh.

Xe ba bánh lên đời nhưng vẫn "3 không"

Thực tế cuộc sống đô thị hiện nay dù ra ngõ gặp ô tô nhưng vẫn không thể thiếu xe ba bánh để thu gom rác, giao hàng, bưu chính và sau này là hỗ trợ phòng, chữa cháy, thậm chí sau này là rửa đường…

Nhưng lâu nay xe ba bánh luôn gắn với hai chữ thô sơ. Dù kinh tế xã hội phát triển, nhu cầu và thị trường xe ba bánh cũng phát triển nhưng hình ảnh về xe ba bánh lại chậm thay đổi.

Xe tự chế vẫn nhan nhản, xe mới sản xuất hiện đại hơn cũng đã xuất hiện nhưng lại phức tạp về pháp lý, đẩy chủ xe là người lao động thu nhập thấp vào thế khó.

Những dòng xe ba bánh mới có sàn chở hàng rộng, kích thước gọn và chi phí vận hành thấp nhưng phần lớn xe được rao bán trên thị trường chưa có đầy đủ hồ sơ để đăng ký, đăng kiểm và lưu thông hợp pháp.

Qua khảo sát, thị trường hiện có nhiều dòng xe ba bánh có nhãn hiệu sử dụng động cơ điện, xăng hoặc dầu. Nguồn cung có thể chia thành ba nhóm chính.

Phổ biến nhất là xe được lắp ráp trong nước từ linh kiện nhập khẩu. Một số xưởng tại TP.HCM mua mô tơ, trục cầu, giảm xóc mang nhãn Fushida, Loncin, Yinxiang rồi tự hàn khung, đóng thùng theo yêu cầu của khách hàng.

Nhóm thứ hai là xe điện nhập khẩu nguyên chiếc, gồm xe chở hàng cỡ nhỏ. Tuy nhiên, nhiều nơi rao bán không công bố rõ nhà sản xuất, chứng nhận chất lượng hoặc hồ sơ đăng ký của phương tiện.

Nhóm còn lại là xe tự chế từ khung và phụ tùng cũ, thậm chí tận dụng động cơ xe hai bánh. Có xe được hàn thêm trục và thùng sắt; một số mẫu sử dụng động cơ dầu, để lộ dây điện và xích truyền động không an toàn. Đa phần xe không có cabin, kính chắn gió hay dây an toàn, dây chằng buộc hàng cũng sơ sài…

Các xưởng lắp ráp báo giá khoảng 27 - 45 triệu đồng mỗi xe và quảng cáo tải trọng từ 1 - 2 tấn. Tuy nhiên, những con số này phần lớn do người bán tự công bố, chưa được kiểm chứng bằng thử nghiệm đầy tải. Chất lượng phanh, đèn, dây điện và hệ thống treo cũng phụ thuộc vào từng nơi lắp ráp.

Theo giá rao bán trong tháng 8-2026, xe điện chở hàng tải trọng 300 - 500kg có giá khoảng 16,5 - 22 triệu đồng. Dòng xe sử dụng động cơ từ 1.200 W, được quảng cáo có thể chở từ 700kg đến một tấn, có giá 25 - 36 triệu đồng.

Đối với xe chạy xăng hoặc dầu, phiên bản không ben (thùng nâng đổ hàng) có giá khoảng 35 triệu đồng, còn bản có ben khoảng 42 triệu đồng, tùy loại linh kiện, ắc quy, trục cầu và thùng xe.

Dù mẫu mã và mức giá khá đa dạng, thị trường hiện vẫn chủ yếu là xe ba gác hoặc xe ba bánh tự chế gắn thùng hàng phía sau. Giá rẻ khiến các loại xe này hấp dẫn người thu gom rác, giao hàng và chở thuê, nhưng phương tiện thường thiếu giấy tờ hợp lệ.

Ngoài ra còn có xe nhập không chính thức. Tháng 5-2026, Công an tỉnh Thanh Hóa triệt phá một đường dây đưa xe điện ba bánh từ Trung Quốc vào Việt Nam qua đường tiểu ngạch, thu giữ hơn 500 xe, trị giá trên 4 tỉ đồng.

Những chiếc xe "ba không": không đăng ký, không đăng kiểm, không bảo hiểm, có nguy cơ bị xử phạt hoặc tịch thu khi lưu thông. Trong khi đó, với nhiều lao động nghèo, chiếc xe vừa là tài sản lớn nhất, vừa là kế sinh nhai của cả gia đình.

Thị trường xe ba bánh tiền tỉ chờ gỡ pháp lý

Cuộc sống đô thị ngày càng lệ thuộc vào xe ba bánh. Như trong lĩnh vực giao nhận hàng hóa, khi quy mô thương mại điện tử đạt khoảng 31 tỉ USD, tăng 25,5%, năm 2025, Việt Nam phát sinh hơn 4,2 tỉ bưu phẩm, gấp bốn lần năm 2020.

Trên 90% trong số đó là gói, kiện hàng được giao khắp các "hang cùng ngõ hẻm" của đô thị, rất cần đến xe hai và ba bánh.

Khó nhất là khâu giao hàng chặng cuối, khi phương tiện phải dừng hàng chục lần, liên tục đi vào hẻm nhỏ và tìm chỗ đậu. Công việc này hiện chủ yếu được thực hiện bằng xe hai bánh gắn thùng hàng phía sau.

Khi lượng hàng tăng, người giao thường phải chất thêm hàng lên yên hoặc buộc sang hai bên xe, làm lệch trọng tâm, che khuất đèn và buộc họ phải nhiều lần quay lại bưu cục lấy hàng.

Trong khi đó, xe ba bánh điện có thể được trang bị thùng kín dung tích khoảng 1,5m³, đủ chở hàng cho một tuyến giao nhận.

Đề án Bộ Công an trình Chính phủ cũng định hướng thí điểm đăng ký loại phương tiện này để phục vụ thu gom rác, bưu chính - logistics và hỗ trợ chữa cháy trong ngõ nhỏ.

PGS.TS Lý Hùng Anh (Trường đại học Bách khoa - Đại học Quốc gia TP.HCM)

Loại bỏ xe tự chế mất an toàn là cần thiết nhưng việc cấm xe không an toàn không làm nhu cầu vận chuyển trong hẻm nhỏ biến mất. Chỉ khi quy chuẩn kỹ thuật, phạm vi hoạt động và điều kiện lưu hành được xác định rõ, người lao động mới có lựa chọn, còn doanh nghiệp mới đủ cơ sở đầu tư phương tiện thay thế những chiếc xe chắp vá đang tồn tại trong đô thị

Một số doanh nghiệp đã nghiên cứu phát triển sản phẩm nhưng chưa thể đưa vào kinh doanh vì chưa xác định được xe thuộc nhóm phương tiện nào, phải đáp ứng tiêu chuẩn gì và được phép hoạt động ở đâu.

Ông Trần Vĩnh Hà, Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Vĩnh Phát Motors, cho biết công ty từng phát triển xe điện ba bánh phục vụ hoạt động logistics và làm việc với một sàn thương mại điện tử để tìm đầu ra. Tuy nhiên, dự án phải chờ thêm "tín hiệu" thuận lợi để triển khai, do chưa có hành lang pháp lý phù hợp.

Theo ông Hà, doanh nghiệp Việt Nam hoàn toàn có khả năng sản xuất khung sườn, thân vỏ và các loại thùng xe chuyên dụng. Mẫu xe chữa cháy cỡ nhỏ SANDEUR S-100 do Vĩnh Phát Motors cung ứng là một minh chứng.

Xe được trang bị những phương tiện chữa cháy cơ bản như bơm nước, bồn chứa nước, bình bọt và lăng phun, cùng nhiều thiết bị cứu nạn, cứu hộ.

Ông Hà cho biết doanh nghiệp đã mất hai năm để liên tục điều chỉnh thiết kế, cấu hình, trang thiết bị và vật dụng trên xe nhằm đáp ứng các yêu cầu khắt khe của cơ quan chức năng. Đây là dòng xe khá đặc biệt, được doanh nghiệp Việt Nam đưa ra thị trường trong nước dưới dạng sản phẩm thương mại.

Theo các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh ô tô, xe máy, bên cạnh pháp lý, đầu ra xe điện ba bánh cũng là bài toán quan trọng. Nếu chỉ trông chờ người lao động mua xe riêng lẻ, quy mô thị trường sẽ khó đủ lớn để doanh nghiệp đầu tư khuôn mẫu, thử nghiệm và dây chuyền sản xuất.

Ngược lại, nếu các đơn vị môi trường, doanh nghiệp bưu chính hoặc hợp tác xã đặt mua theo đội xe, nhà sản xuất sẽ có sản lượng ổn định hơn.

Trong giai đoạn thí điểm, phương án cho thuê xe theo đội, kèm pin, dịch vụ bảo dưỡng và xe thay thế cũng có thể được tính đến, thay vì yêu cầu người lao động phải tự bỏ tiền mua xe.

"Vóc dáng" xe ba bánh mới sẽ ra sao?

Trao đổi với Tuổi Trẻ, PGS.TS Lý Hùng Anh, Trường đại học Bách khoa - Đại học Quốc gia TP.HCM, cho rằng về mặt công nghệ, việc nghiên cứu và sản xuất xe ba bánh chạy điện tại Việt Nam không phải là bài toán quá phức tạp.

Cấu tạo của loại phương tiện này có nhiều điểm tương đồng với xe máy điện. Những bộ phận như khung sườn, hệ thống điều khiển, thân vỏ, thùng chở hàng và nhiều chi tiết cơ khí hoàn toàn nằm trong khả năng thiết kế, chế tạo của doanh nghiệp trong nước.

"Về công nghệ, Việt Nam hoàn toàn có khả năng tự thiết kế, sản xuất loại phương tiện này. Nếu có nhu cầu cụ thể, có quy chuẩn kỹ thuật và bài toán được đặt ra rõ ràng, các trường đại học về kỹ thuật, trong đó có Đại học Bách Khoa TP.HCM, hoàn toàn có thể tham gia nghiên cứu, thiết kế" - ông nói.

Ông Hùng Anh phân tích xe ba bánh có ưu thế về tốc độ ổn định khi vận chuyển hàng hóa và dư địa sử dụng ở lĩnh vực giao nhận hàng trong đô thị rất lớn.

Hiện nay, không ít người giao hàng sử dụng xe máy rồi tự lắp thêm thùng hàng phía sau hoặc chặng buộc hàng hóa vượt ngoài kích thước phương tiện. Cách vận chuyển này tiềm ẩn rủi ro bởi người điều khiển khó kiểm soát chính xác phạm vi chiếm chỗ của hàng hóa, đặc biệt thùng hoặc kiện hàng nhô rộng sang hai bên.

Chưa kể, xe hai bánh đòi hỏi người lái liên tục duy trì trạng thái cân bằng, đặc biệt khi tải hàng nặng hoặc cồng kềnh, kết cấu xe ba bánh có khả năng tạo nền đỡ ổn định hơn.

Chỉ cần nhìn vào số lượng phương tiện giao hàng đang hoạt động hiện nay cũng thấy nhu cầu rất lớn về dòng xe ba bánh. Thay vì để người dân tự cải tạo phương tiện, cần có một sản phẩm thiết kế đúng công năng, tiêu chuẩn kỹ thuật và được bảo quản rõ ràng.

Đồng thời, vấn đề quan trọng hiện nay không nằm ở câu chuyện doanh nghiệp có được làm hay không mà cơ quan quản lý cho phép phương tiện này tham gia giao thông và xây dựng hành lang kỹ thuật như thế nào.

Khi có chủ trương rõ, cơ quan quản lý cần sớm xây dựng các yêu cầu về kích thước, tải trọng, tốc độ, hệ thống phanh, an toàn điện, kết cấu thân xe và các tiêu chuẩn liên quan.

Xe điện 3 bánh tự nghiêng, tăng tốc ngang siêu xe, cabin như ô tô, chạy 283km/sạc

Mẫu xe điện ba bánh TRINITY do rapper, nhạc sĩ will.i.am sáng lập gây chú ý tại CES 2026 với thiết kế tự nghiêng, khả năng tăng tốc ngang siêu xe và tích hợp trí tuệ nhân tạo, được định vị như một giải pháp di chuyển thông minh cho đô thị.